Raadsinformatiebrief ter afdoening toezeggingen inzake uitkopen en aanvullende info

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 27 januari 2025 Grond en Ontwikkeling Reinier Van Dantzig Ruimte en Duurzaamheid, Uitvoeringsorganisatie Infrastructuur en Energie (bestuurszaken.uie@amsterdam.nl) Afdoening toezegging TA2024-001276 en TA 2024-001770 inzake uitkopen lopende datacenterinitiatieven en TA2024-001650 inzake aanvullende informatie Datawarmte Arenapoort

Geachte leden van de gemeenteraad, In de vergadering van de Raadscommissie Duurzaamheid en Circulaire economie van 24 oktober 2024 en in de raad van 12 december 2024 is de toezegging gedaan om met een indicatief bedrag met betrekking tot het uitkopen van lopende datacenterinitiatieven te komen (TA2024-001276 en TA 2024-001770). In de commissievergadering van 28 november 2024 is de toezegging (TA2024001650) gedaan om aanvullende informatie over het project Tender Arenapoort te delen met de raad voor de raadsbehandeling in januari 2025. In deze brief worden deze toezeggingen afgedaan en wordt daarnaast inzicht gegeven in welke acties worden ondernomen om de restwarmte van datacenters nuttig in te zetten. Status datacentervestigingsbeleid en mogelijkheden tot stopzetten datacenterprojecten Het nieuwe vestigingsbeleid voor datacenters in Amsterdam is in de afrondende fase. Het college heeft in juni 2023 een voorbereidingsbesluit genomen, waarmee de bestaande situatie wordt bevroren. Gedurende de periode van het voorbereidingsbesluit worden geen nieuwe aanvragen voor datacenters in behandeling genomen. Het nieuwe beleid van Amsterdam gaat uit van “nee, tenzij…”. Toekomstige nieuwe aanvragen worden hiermee geweigerd. Alleen in uitzonderlijke gevallen kunnen nieuwe datacenters zich vestigen binnen de gemeente. In dat geval kunnen er vooraf eisen voor vestiging worden gesteld.

Het herijkte beleid en het paraplu bestemmingsplan wordt Q1 2025 ter besluitvorming aangeboden. Er worden nu alleen nog aanvragen en initiatieven in behandeling genomen die al bekend waren bij ingang van het voorbereidingsbesluit in juni 2023. De bekende initiatieven betreffen een mix van vier nieuwe datacenters en een aantal uitbreidingen. Bij benadering telt dit op tot een uitbreiding van circa 350 MW. Voor deze lopende initiatieven gelden al regels ten aanzien van duurzaamheid. Het huidige beleid schrijft bijvoorbeeld voor de dat de uitkoppeling van restwarmte technisch mogelijk is op de perceelgrens bij nieuw te bouwen datacenters voor. Met het nieuwe vestigingsbeleid kan de gemeente bij nieuwe initiatieven nog verdergaande eisen stellen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 januari 2024 Pagina 2 van 4

Mogelijkheden tot stopzetten van lopende initiatieven Het afkopen van lopende initiatieven vereist medewerking van de initiatiefnemers en zal leiden tot hoge kosten voor de gemeente. De ontwikkeling van datacenters vraagt investeringen van honderden miljoenen oplopend tot meer dan een miljard per datacenter, afhankelijk van de schaal en het ontwerp. De belangrijkste kostencomponenten zijn grondkosten, bouwkosten, ITinfrastructuur, technische en energetische infrastructuur, de energievoorziening, de koeling en luchtbehandelingssystemen en overige kosten als beveiligingssystemen, voorbereidingskosten en engineering. Deze investeringen worden gedaan omdat er hoge inkomsten tegenover staan. Als een datacenter operationeel is, kan het jarenlang stabiele inkomsten genereren via langdurige contracten met klanten. De lopende initiatieven beschikken over rechtsposities. Bestaande rechtsposities ongedaan maken zal leiden tot hoge kosten voor de gemeente en geen standhouden bij de rechter als ontwikkelaars niet mee willen werken. Voor het nieuwe datacenter beleid heeft de gemeente in 2024 een risicoanalyse laten opstellen door adviesbureau SOAZ. Die analyse geeft aan dat het uitsluiten van datacenters als gevolg van nieuw beleid leidt tot hoge planschaderisico’s als het vaststellen van het nieuwe beleid niet correct gebeurt.

Door het nieuwe beleid gefaseerd in te voeren is het risico op planschade weggenomen. Het onderzoek in het kader van het nieuwe beleid onderschrijft de grote bedragen die gemoeid zijn met de ontwikkeling van datacenters. Omdat het rapport bedrijfsgevoelige informatie bevat kan het alleen kabinet worden ingezien. Tender Datawarmte Arenapoort en Amstel III De aanbesteding Datawarmte Arenapoort en Amstel III was gericht op het uitkoppelen van datacenter restwarmte als bron, in combinatie met de aanleg van een nieuw collectief lage temperatuur warmtenet. In het gebied liggen ook een warmte- en koudenet van Vattenfall. Het potentieel van het beoogde concessiecontract en daaraan gekoppelde aansluitplicht voor nieuwbouw betrof circa 10.000 nieuwbouwwoningen en ca. 300.000 m² niet-woonprogramma. Eteck heeft in de bouwteamfase als warmtepartij met de gemeente gewerkt aan de haalbaarheid van de uitrol van dit nieuwe collectieve warmtenet op datawarmte. Er zijn meerdere redenen waarom de tender niet heeft geleid tot realisatie. Deze worden hier verder toegelicht. Risico kostenkant In de uitwerking bleken de kosten van een warmte uitkoppeling uit een bestaand datacenter hoger dan in eerste instantie geraamd.

Datacenters zijn bereid de warmte zelf om niet ter beschikking te stellen, maar er zijn forse investeringen nodig in bestaande datacenters om de warmte ook daadwerkelijk te kunnen gebruiken. Voor de eigenaar van een datacenter is het leveren van warmte echter geen onderdeel van de primaire bedrijfsactiviteit. De uitkoppelingskosten bij bestaande datacenters zijn daarom voor rekening van de warmteleverancier. Dit geldt niet alleen voor installatiekosten, maar ook voor het ruimtegebruik van de uitkoppelingsinstallaties. Daarnaast maken warmtebedrijven hoge kosten voor de aanleg van leidingen richting afnemers. Risico inkomstenkant De hogere kosten gingen gepaard met een hoog vollooprisico, het onzekere tempo waarin nieuwe klanten gaan of willen aansluiten. De planning en ontwikkeling van gebouwen – en dus aansluitingen - verloopt namelijk gevarieerd in tijd en locatie, waardoor er geen planmatige uitrol

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 januari 2024 Pagina 3 van 4

van het warmtenet mogelijk is. Ook zijn niet alle ontwikkelaars van de geplande nieuwbouw bekend. Die komen pas in zicht als de bouwkavels vrijkomen, middels gronduitgifte of verkoop van huidige grondeigenaar. Er is bovendien geen verplichting voor bestaande gebouweigenaren om aan te sluiten op een collectieve warmtevoorziening. Met de reeds bekende ontwikkelaars is het niet gelukt om op voorhand voldoende aansluitovereenkomsten te sluiten. Een deel van hen kiest voor realisatie van een eigen warmtevoorziening op basis van de gelijkwaardigheidsbepaling (in dit geval: een alternatief warmtesysteem dat gelijkwaardig is qua duurzaamheid). Door het faillissement van een specifieke ontwikkelaar viel daarnaast een grote afnemer weg (4.000 weq). Het grote vollooprisico, in combinatie met tegenvallende kosten voor warmte uitkoppeling, leidde ertoe dat hoge investeringen niet rendabel waren te maken. We leren hiervan dat de haalbaarheid van het gebruik van restwarmte wordt bepaald door de hoogte van benodigde investeringen en de zekerheid dat de warmte wordt afgenomen door eindgebruikers. Als een datacenter is voorbereid op uitkoppeling van restwarmte neemt de kans toe dat de warmte nuttig kan worden ingezet.

Datacenter als toekomstige restwarmtebron Gemeente en warmtebedrijven zien, ondanks dat een aantal projecten in de afgelopen periode geen doorgang hebben gevonden, datacenterrestwarmte als kansrijke warmtebron voor de grote stadwarmtenetten en kleinschaligere netten op lagere temperatuur. In de commissievergadering van 28 november 2024 is gevraagd wat het college doet om uitkoppeling van datacenter restwarmte mogelijk te maken. Het college hecht belang aan het gebruik van datacenter restwarmte. Het niet benutten van dit vermogen is verspilling van energie. Daarnaast levert het gebruiken van restwarmte een positieve bijdrage doordat er koeling terug wordt geleverd, en er zo minder elektriciteit nodig is voor de benodigde koeling van het datacenters. Er lopen meerdere trajecten om datacenter restwarmte te gaan gebruiken voor verwarming van de gebouwde omgeving. De gemeente is bij deze initiatieven betrokken. Buurtcoöperatie MeerEnergie is voornemens gebruik te maken van datacenterrestwarmte uit een bestaand datacenter op Science Park. Gemeente Amsterdam faciliteert het initiatief middels leningen, het afdekken van investeringsrisico's en ruimtelijke inpassing van de benodigde warmtepompen. De gemeentelijke financiële bijdrage komt uit het klimaatfonds.

In de samenwerkingsovereenkomst voor het Diemenwarmtenet, waarover de raad eerder in het najaar van 2024 is geïnformeerd, is de ambitie opgenomen datacenterrestwarmte in te zetten voor de verduurzaming van dit warmtenet. Als alternatief voor biomassa en de gascentrale zal de restwarmte van meerdere datacenters uitgekoppeld gaan worden. Vattenfall heeft aangegeven de restwarmte van datacenters aan de Zuid en Zuidoost kan van Amsterdam te willen benutten. De gemeente spant zich in om dit te faciliteren. Dit betreft onder andere het gezamenlijk verkennen van benodigde ruimte en het verkennen hoe investeringsrisico's kunnen worden beperkt zodat de kosten voor eindgebruikers niet stijgen als gevolg van het gebruik van de restwarmte. Hiervoor zijn ook passende subsidieregelingen van het rijk nodig; in de samenwerkingsovereenkomst (SOK)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 januari 2024 Pagina 4 van 4

voor verduurzaming van het Diemen-warmtenet is benoemd dat we gezamenlijk het Rijk aanspreken op haar verantwoordelijkheid. Met verschillende lopende datacenterontwikkelaars zijn afspraken gemaakt met betrekking tot het technisch mogelijk maken van de uitkoppeling van restwarmte. Datacenters worden zo bij aanleg al voorbereid op mogelijke uitkoppeling. Dit vergroot de kans op inzet van de restwarmte. Een goed voorbeeld is datacenter Westpoort. Dit datacenter wordt over enkele jaren in gebruik genomen en is ontworpen om warmte te kunnen leveren aan het warmtenet van WPW. WPW wil de restwarmte van dit grote datacenter inzetten om toekomstige groei van het warmtenet te kunnen faciliteren en de bronnenmix te diversifiëren voor een toekomstbestendig en betrouwbaar warmtesysteem (zie ook de raadsbrief van 16 oktober 2024 over verduurzaming van warmtebronnen voor stadswarmtenetten). Zoals blijkt uit de casus Arenapoort leidt de wens tot inzet van restwarmte niet gegarandeerd tot het daadwerkelijke gebruik. Warmtebedrijven beoordelen per casus of een datacenter een positieve bijdrage kan leveren aan de gehele keten van warmtelevering, en of de warmte aantrekkelijk is om te gebruiken. In deze afweging speelt een positieve businesscase een belangrijke rol, net als leveringszekerheid van de warmte (voor korte en langere termijn).

Er is een groot verschil te zien in de kosten voor het uitkoppelen van datawarmte uit bestaande datacenters en nieuw te bouwen datacenters. Bij bestaande datacenters liggen de kosten hoger dan bij nieuw te bouwendatacenters, waar de uitkoppelingsinstallaties integraal worden mee ontworpen met de totale gebouwklimaatinstallaties. Het college spreekt warmtebedrijven en datacenters aan op hun verantwoordelijkheid, maakt afspraken over gebruik van restwarmte en faciliteert waar mogelijk vanuit haar publieke rol, zoals bij inpassing van installaties en infrastructuur. Als warmtebedrijven in de toekomst publiek worden, wordt de afweging over de inzet van datacenterwarmte een afweging door publieke aandeelhouders. De afwegingscriteria zullen waarschijnlijk niet heel anders zijn dan die van de huidige private warmtebedrijven. Een bron moet efficiënt en rendabel kunnen worden ingezet om de kosten voor eindgebruikers niet te verhogen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Reinier van Dantzig Wethouder Woningbouw en Stedelijke Ontwikkeling

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl