Raadsinformatiebrief Taaloffensief 2023-2026.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12 mei 2023 Volwasseneneducatie, laaggeletterdheid en inburgering Rutger Groot Wassink Werk, Participatie & Inkomen: bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl

Onderwerp

Taaloffensief 2023-2026

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. Amsterdam wil een stad zijn waarin iedereen de kans heeft om zijn talenten te ontplooien en zich onbedreigd voelt in de zekerheid van hun bestaan. Iedereen zou mee moeten kunnen komen in de maatschappij. De bestaanszekerheid van veel Amsterdammers staat echter steeds meer onder druk. De verzorgingsstaat is als gevolg van doelbewust beleid steeds verder afgebouwd en tegelijkertijd alsmaar complexer geworden. Hierdoor is het voor veel mensen ingewikkeld om hun weg te vinden, en te krijgen waar ze recht op hebben. De toegang tot instituties vraagt van mensen steeds meer vaardigheden. De snel veranderende arbeidsmarkt en noodzakelijke economische transities hebben daarnaast gevolgen voor de competenties die van werknemers worden verwacht. Ook om daarin mee te kunnen komen hebben mensen goede basisvaardigheden nodig. Basisvaardigheden zijn taal-, reken- en digitale vaardigheden. In Amsterdam heeft bijna een vijfde van de volwassen inwoners moeite met deze vaardigheden. Zij beheersen niet het niveau basisvaardigheden dat de maatschappij vraagt en hebben te maken met laaggeletterdheid1. Ze hebben bijvoorbeeld moeite met het invullen van noodzakelijke formulieren, digitaal betalen, solliciteren, bijscholing op werk of het lezen van de bijsluiter van medicijnen.

Hierdoor kunnen ze sneller in de problemen komen met persoonlijke financiën en administratie, hebben ze vaker een kwetsbare arbeidsmarktpositie, slechtere toegang tot de zorg en dragen deze achterstand veelal over op hun kinderen. Het hebben van weinig basisvaardigheden hangt dan ook samen met andere problematiek binnen het sociaal domein, zoals werkloosheid, armoede, gezondheidsverschillen en onderwijsachterstanden bij kinderen. Daarnaast zien we dat laaggeletterdheid niet gelijk is verdeeld over de stad. Het komt meer voor in de stadsdelen Nieuw-West, Zuidoost en Noord, waarbij in sommige buurten meer dan een derde van de bewoners laaggeletterd is2. De afgelopen jaren heeft Amsterdam met het Taaloffensief ingezet op een divers aanbod praktische cursussen om de basisvaardigheden van inwoners te vergroten en laaggeletterdheid onder volwassenen te bestrijden. Door vergrijzing, migratie en een toenemend aantal jongeren 1

Volgens nationale standaarden is iemand laaggeletterd als het niveau taal en/of rekenen lager is dan niveau 2F. Dit is het eindniveau voor mbo2. Voor mensen die Nederlands als een tweede taal leren, spreken we van laaggeletterdheid als het taalniveau lager is dan niveau B1. 2 Onderzoek, Informatie en Statistiek (2021) Laaggeletterden in de 22 Amsterdamse gebieden

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 2 van 10

dat met onvoldoende basisvaardigheden school verlaat, is echter niet te verwachten dat laaggeletterdheid snel zal afnemen. De urgentie om te investeren in basisvaardigheden blijft daarom groot. Kern van deze brief is dat het college de komende vier jaar opnieuw investeert in de basisvaardigheden van Amsterdammers. We bouwen voort op het bestaande Taaloffensief van de afgelopen bestuursperiode, met meer focus op het bereiken en motiveren van Amsterdammers die door hun laaggeletterdheid de meeste problemen ervaren. We hebben daarbij extra aandacht voor de rol van ouders in de taalontwikkeling van hun kinderen. Ook zorgen we voor aansluiting bij- en versterking van de ambities van het programma Iedereen Kans op Werk. Doel is dat zoveel mogelijk Amsterdammers voldoende taal-, reken- en digitale vaardigheden beheersen om naar vermogen mee te kunnen doen. In deze brief licht het college haar nieuwe ambities voor de komende vier jaar toe. Voortbouwen op het Taaloffensief 2019-2022 Zoals gezegd bouwen we voort op wat er al is; we beginnen niet bij nul. We houden vast aan een breed palet professionele cursussen basisvaardigheden, waarbij het verbeteren van de taal of andere vaardigheden altijd een middel is voor deelnemers om andere persoonlijke doelen te bereiken.

Zoals kunnen starten met een opleiding, meer betrokken zijn bij de school van je kind of minder drempels ervaren om mee te doen aan activiteiten in de buurt. We zetten het buurt- en vraaggericht werken door, met locaties en informatiepunten in de wijken en op maat gemaakte cursussen voor bestaande groepsactiviteiten in de stad. Ondanks de coronamaatregelen hebben we de afgelopen vier jaar ongeveer 20.000 professionele cursussen aan Amsterdammers kunnen geven. Minstens zoveel inwoners hebben gebruik gemaakt van het vrijwilligersaanbod, zoals oefenen met een taalvrijwilliger, het bezoeken van een taalcafé of computerlessen. In Amsterdam coördineert de centrale stad het professionele aanbod. Het aanbod door vrijwilligers wordt aangeboden in de sociale basis in de stadsdelen. Werken aan basisvaardigheden kunnen we niet alleen, maar doen we samen met stadsdelen, maatschappelijke organisaties, werkgevers en bewoners die zich inzetten als vrijwilliger. We blijven onverminderd inzetten op samenwerking en partnerschap. Bijvoorbeeld via het Taalakkoord: een samenwerking met werkgevers om laaggeletterdheid op de werkvloer aan te pakken. Amsterdam is hier in 2018 mee gestart, inmiddels zijn 68 werkgevers én de gemeenten in de arbeidsmarktregio Groot-Amsterdam aangesloten.

Daarnaast stimuleren en ondersteunen we samen met de stadsdelen en Stichting Lezen en Schrijven taalnetwerken in de stad. Taalnetwerken zijn de samenwerkingen tussen partijen die bezig zijn met de doelgroep en taalonderwijs om zoveel mogelijk Amsterdammers te bereiken en een passend leertraject te bieden. We zien dat het bewustzijn over laaggeletterdheid de afgelopen tijd is vergroot, maar dat dit constante aandacht vraagt. Het college blijft daarom via financiering aan de stadsdelen investeren in deze netwerken. Het college ziet echter ook uitdagingen voor het Taaloffensief. Door de coronaperiode konden we in 2020, 2021 en begin 2022 vrijwel geen fysieke cursussen uitvoeren. Online lessen waren helaas niet voor alle doelgroepen te volgen. Juist de inwoners die het aanbod het hardst nodig hebben, vonden online les volgen te ingewikkeld en stopten vaak. Ook los van corona zien we dat te veel deelnemers aan de gemeentelijke cursussen niet tot de doelgroep behoren die het college het liefst wil bereiken. Hierin ligt een grote opgave voor de komende jaren. Daarnaast hebben

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 3 van 10

taalscholen momenteel veel moeite met het vinden van taaldocenten. Door de arbeidsmarktkrapte en een vergrijzend docentenbestand, is er landelijk een taaldocententekort. Hierdoor kunnen we sinds de coronapandemie cursussen minder snel opstarten en hebben we ook in Amsterdam te maken met wachtlijsten. Ook organisaties in de sociale basis hebben moeite met het vinden van vrijwilligers. Nieuwe ambities De coronapandemie ligt nu zo goed als achter ons, wat betekent dat de beperkingen op fysiek onderwijs verleden tijd lijken. Dit biedt hernieuwde kansen voor het Taaloffensief en vooral om de Amsterdammers te bereiken die het gemeentelijke cursusaanbod het hardst nodig hebben. We bouwen verder op de opbrengsten van het Taaloffensief van de afgelopen jaren en waar nodig zetten we in op verbetering en vernieuwing. We hebben extra aandacht voor de stadsdelen waar veel mensen laaggeletterd zijn. Om de Amsterdamse aanpak van laaggeletterdheid verder te verstevigen staan de komende vier jaar drie ambities centraal: Ambitie 1: We bereiken Amsterdammers die de meeste problemen ondervinden door laaggeletterdheid Mensen die de grootste problemen ervaren door lage basisvaardigheden, zijn ook het moeilijkst te bereiken. Het bereiken en motiveren van deze doelgroep is daarom prioriteit.

Doel van hun deelname aan een van de cursussen is dat hun zelfredzaamheid toeneemt en het drempels voor maatschappelijke participatie verlaagt. Werken aan deze ambitie doen we samen met de stadsdelen en maatschappelijke partners in de wijken. Ambitie 2: We investeren in basisvaardigheden voor meer kans op duurzaam werk Het college wil ervoor zorgen dat iedereen mee kan doen op de arbeidsmarkt. Een taalachterstand kan een grote belemmering zijn om aan het werk te komen, deel te nemen aan scholingstrajecten of een baan te behouden. We zetten daarom extra in op het verbeteren van de basisvaardigheden van werkzoekenden en werknemers om zo de kansen op duurzaam werk te vergroten. Ambitie 3: We investeren in de vaardigheden van ouders om de taalontwikkeling van hun kinderen te stimuleren De kans dat kinderen van laaggeletterde ouders ook laaggeletterd worden is groot. Het college wil deze overdracht van ouder op kind helpen te doorbreken. Dit gaan we doen door te investeren in de vaardigheden van ouders en verzorgers, zodat zij beter in staat zijn de taalontwikkeling van hun kinderen te stimuleren. Ambitie 1: Beter bereiken van Amsterdammers die de meeste problemen ervaren door laaggeletterdheid We willen dat vooral Amsterdammers die minder zelfredzaam zijn en de grootste problemen ondervinden van een laag niveau basisvaardigheden deelnemen aan de gemeentelijke cursussen.

Maar het bereiken van deze doelgroep is een uitdaging. Mensen die het gemeentelijke aanbod makkelijk vinden zijn vaak al redelijk geletterd en kennen de (digitale) weg. Hierdoor zitten er in de gratis gemeentelijke lessen bijvoorbeeld relatief veel hoogopgeleide mensen. Circa 40% van de deelnemers is hoogopgeleid en in hun eigen taal goed geletterd. We kiezen er deze bestuursperiode voor om voorrang te geven aan doelgroepen die het aanbod het hardst nodig hebben. We focussen ten eerste op laaggeletterde Amsterdammers die een beroep doen op verschillende voorzieningen binnen het sociaal domein, zoals een bijstandsuitkering,

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 4 van 10

armoedevoorzieningen, schuldhulpverlening of Wmo-voorzieningen. Daarnaast zetten we in op doelgroepen in een kwetsbare positie, die door hun leefsituatie niet of nauwelijks in beeld komen bij de gemeente of andere instellingen. Bijvoorbeeld omdat ze de weg hiernaartoe niet weten te vinden of omdat ze de overheid wantrouwen. Werving Om deze Amsterdammers te bereiken gaan we extra investeren in werving, met name in de wijken waar laaggeletterdheid veel voorkomt. Dit doen we op drie manieren: met taalconsulenten, via taalscholen en in samenwerking met partners binnen het sociaal domein. Daarnaast zetten we in op betere vindbaarheid van het cursusaanbod. We zorgen voor meer zichtbaarheid van de gemeentelijke cursussen in de buurt en op sociale media. Taalconsulenten: Taalconsulenten werken in de stadsdelen. Ze zijn aanspreekpunt voor het educatieaanbod en begeleiden inwoners naar de best passende cursus. De komende periode zetten we in op meer zichtbaarheid van- en voorlichting door taalconsulenten op de plekken waar inwoners die gebaat zijn bij een cursus zich bevinden, zoals pleinen, buurthuizen, scholen en financiële cafés. Taalscholen: Het gemeentelijke cursusaanbod wordt uitgevoerd door verschillende taalscholen in de stad. In 2024 gaat de gemeente hiervoor nieuwe overeenkomsten aan. Op dit moment hebben taalscholen geen taak om buurtbewoners te werven voor het aanbod.

In de nieuwe contracten nemen we dit wel mee. Daarnaast willen we het voor bewoners die zelf bij de taalschool binnenlopen, makkelijker maken om snel te starten met een cursus. We gaan ermee experimenteren dat zij op basis van de inschatting van de taalschool al kunnen starten en niet eerst het proces van een rechtmatigheidscheck door de gemeente hoeven af te wachten. Organisaties binnen het sociaal domein: Laaggeletterdheid kan een van de onderliggende oorzaken zijn van andere problemen, zoals schulden, werkloosheid of een slechte gezondheid. We hebben daarom alle partijen binnen het sociaal domein nodig om laaggeletterdheid te herkennen en mensen te verwijzen naar een passend leertraject. Dit willen we de komende vier jaar extra stimuleren en ondersteunen. We streven ernaar dat bij minimaal zes maatschappelijke organisaties het herkennen van laaggeletterdheid, gespreksvoering over het onderwerp en doorverwijzen naar het aanbod is ingevoerd. Hierbij nemen we ook onderdelen van de gemeentelijke dienstverlening mee (zie ook ambitie 2). Het aanbod Amsterdammers moeten zo min mogelijk drempels ervaren om hun basisvaardigheden te verbeteren. De gemeentelijke cursussen zijn gratis en moeten makkelijk te vinden zijn.

We gaan daarom zorgen voor meer herkenbaarheid van de cursussen en willen gaan experimenteren met het idee van een buurtschool in de wijken waar laaggeletterdheid veel voorkomt. Het idee van een buurtschool is een herkenbare en vertrouwde plek waar bewoners makkelijk binnenstappen, en die goed is ingebed binnen het netwerk in de wijk. Intensievere trajecten: De doelgroep waar we extra op in gaan zetten zijn Amsterdammers die meer moeite zullen hebben met leren. Voor goede leeropbrengsten gaan we voor deze doelgroep met kleinere klassen en intensievere trajecten werken. De kosten per deelnemer zullen daarmee hoger worden. Dit betekent dat het aantal deelnemers dat we met het beschikbare budget kunnen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 5 van 10

bereiken kleiner wordt. Maar de verwachte maatschappelijke effecten van deze investering zijn groot. Binnen deze doelgroep hebben we speciale aandacht voor analfabete Amsterdammers. Hiervoor ontwikkelen we specialistisch aanbod. Combinatieprogramma’s: Taalverbetering is niet voor iedereen het belangrijkste doel en het idee van een taalcursus schrikt mensen soms af, zeker als Nederlands de moedertaal is. Sommige mensen willen vooral bepaalde praktische zaken beter kunnen. We gaan daarom extra combinatieprogramma’s ontwikkelen. Dit zijn cursussen gericht op een (ander) persoonlijk doel. Bijvoorbeeld voorlezen aan je kind, (ver)kopen via Marktplaats of gezond koken. Het verbeteren van hun basisvaardigheden helpt mensen daarbij en zijn daarom onderdeel van het programma. Digitale vaardigheden: Digitale vaardigheden worden steeds belangrijker voor deelname aan de maatschappij. Vanuit de sociale basis in de stadsdelen en bij de Openbare Bibliotheek Amsterdam worden laagdrempelige computercursussen georganiseerd, kunnen inwoners een maatje krijgen voor digitale hulp en kunnen zij met vragen terecht bij een informatiepunt. Omdat beperkte digitale vaardigheden vaak hand in hand gaan met lees- en schrijfproblemen, integreren we vanuit de centrale stad digitale vaardigheden zoveel mogelijk in de professionele taalcursussen, al dan niet als combinatieprogramma.

Ambitie 2: Verbeteren van basisvaardigheden voor meer kans op duurzaam werk Een groot deel van de laaggeletterde mensen in Nederland (56%) heeft betaald werk3. Lage basisvaardigheden kunnen ervoor zorgen dat de communicatie op de werkvloer moeizamer gaat, veiligheidsvoorschriften in het geding komen en mensen geen volgende stap kunnen zetten in hun loopbaan. Juist nu technologische ontwikkelingen snel gaan, wordt de behoefte aan basisvaardigheden op de werkvloer steeds groter. Tegelijkertijd is er sprake van grote krapte op de arbeidsmarkt. Alle mensen die zouden kunnen werken zijn nodig, maar toch staat een grote groep nog langs de zijlijn. Onder laagopgeleide werkzoekenden is naar schatting meer dan 25% laaggeletterd. Beperkte basisvaardigheden kunnen een grote barrière vormen om weer aan het werk te komen, maar ook om deel te nemen aan om- en bijscholingsactiviteiten gericht op nieuw werk. Bij de loopbaanpaden richting tekortsectoren die vanuit het Regionaal Werkcentrum worden ontwikkeld, zien we dat deelnemers uitvallen of niet kunnen starten door een te laag taalniveau. We gaan daarom investeren in basisvaardigheden voor betere arbeidsmarktkansen. Dit doen we door de screening op basisvaardigheden binnen de WPI-dienstverlening te verbeteren, taal onderdeel te maken van re-integratietrajecten en loopbaanpaden, en een nieuwe focus in de samenwerking met werkgevers.

Basisvaardigheden als integraal onderdeel van de route naar werk Voor een deel van de mensen die werk zoekt, is scholing in basisvaardigheden een belangrijke voorwaarde voor goede kansen op de arbeidsmarkt. Het bewustzijn hierover kunnen we vergroten en re-integratietrajecten en om- en bijscholingstrajecten gaan we toegankelijker maken voor laagtaalvaardige werkzoekenden. Screening: We gaan voor klantbegeleiders die werkzoekenden begeleiden, voorlichting inzetten voor meer bewustwording over de problematiek en over hoe je op een goede manier het gesprek voert over het onderwerp. Daarnaast ontwikkelen we instrumenten om het niveau 3

Sociaal Economische Raad (2019) Samen werken aan taal: p.26

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 6 van 10

basisvaardigheden te kunnen toetsen. Het afgelopen jaar is in stadsdelen Zuidoost en Noord geëxperimenteerd met taalmeterdagen, waarbij uitkeringsgerechtigde inwoners zijn uitgenodigd om een taaltoets te maken. Dit willen we in meer stadsdelen inzetten. We werken er echter naar toe dat een screening op basisvaardigheden al eerder onderdeel is van de intake en het klantbeeld van nieuwe bijstandsgerechtigden. We zorgen dat dit onderdeel wordt van de Focusaanpak die dit college gaat starten. Daarnaast willen we screening inzetten bij de jongerenpunten van Werk, Participatie en Inkomen (WPI), als onderdeel van de uitvoering van de motie De Fockert c.s.4. Taal als onderdeel re-integratietrajecten WPI: Als lage taalvaardigheden de route naar werk voor iemand belemmeren, moet dit onderdeel zijn van het re-integratietraject. Mensen die werk zoeken kunnen een cursus van het Taaloffensief volgen gericht op werk of opleiding. Maar we willen er de komende jaren naar toe werken dat basisvaardigheden geïntegreerd zijn in bestaande re-integratietrajecten van de gemeente. We concentreren ons in eerste plaats op de reintegratietrajecten bij Amsterdamwerkt! en op het aanbod bij de jongerenpunten van WPI. Taal als onderdeel loopbaanpaden: Werken aan basisvaardigheden is vaak de eerste stap richting andere vormen van scholing.

In samenwerking met het Regionaal Werkcentrum gaan we het toetsen op basisvaardigheden en taalscholing meenemen in de verdere ontwikkeling van de loopbaanpaden om zo de toegankelijkheid van om- en bijscholingstrajecten te vergroten. Het aanbod volwasseneneducatie is in principe alleen toegankelijk voor mensen die maximaal taalniveau A2/1F hebben bij de start. Met het oog op arbeidsmarkttekorten willen we voor sommige groepen een uitzondering kunnen maken in dit maximale startniveau. Bijvoorbeeld bij het traject richting de kinderopvang waarvoor taalniveau B2/3F vereist is. Taalakkoord Laaggeletterde werknemers zijn sterk oververtegenwoordigd in specifieke beroepen, zoals schoonmakers, hulpkrachten in de bouw en industrie, productiemachinebedieners, keukenhulpen en conciërges. Sinds 2018 werkt Amsterdam met het Taalakkoord om samen met werkgevers op te trekken in het verminderen van laaggeletterdheid op de werkvloer. Sinds 2022 zijn daar ook de regiogemeenten bij aangesloten, zodat we de aanpak beter kunnen organiseren voor werknemers die buiten Amsterdam wonen. Op dit moment bestaat het Taalakkoord uit 68 partners. Maar de sectoren waar laaggeletterdheid veel voorkomt zijn hierin nog ondervertegenwoordigd. Om de impact van het Taalakkoord te vergroten, zal hier de komende jaren de focus op komen te liggen.

Uitgangspunten van de nieuwe focus van het Taalakkoord zijn: Focus op grote ondernemingen in specifieke sectoren: Bij de werving van nieuwe partners richten we ons primair op grote ondernemingen met meer dan 250 fte in dienst, in de sectoren waar laaggeletterdheid onder werknemers veel voorkomt. Grote ondernemingen hebben tijd en middelen om hun personeel te scholen. En door een groter aantal werknemers kan taalscholing efficiënt worden ingezet. Een grote organisatie heeft bovendien vaker de capaciteit om structureel tijd en aandacht te besteden aan een thema als laaggeletterdheid. Scholing van personeel: We focussen ons op scholing van personeel in basisvaardigheden en meer bewustwording over laaggeletterdheid binnen de organisatie. De nadruk komt minder dan vorige

4

Motie 744 van de leden De Fockert, El Ksaihi, Kreuger en Martens inzake bestrijden laaggeletterdheid jonge Amsterdammers. D.d. 11 november 2021.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 7 van 10

bestuursperiode te liggen op communicatie richting klanten, cliënten of patiënten. We zorgen dat werkgevers een goed overzicht hebben van het scholingsaanbod. Toewerken naar een zelfstandig netwerk: We willen uiteindelijk een zelfstandig netwerk creëren met een minimale rol van de gemeente. We maken hierover afspraken met partners die toetreden tot het Taalakkoord en bereiden partners voor op het zelfstandig structureel verminderen van laaggeletterdheid binnen hun organisatie, bijvoorbeeld door te ondersteunen bij subsidieaanvragen. De gemeente als goed voorbeeld: De gemeente Amsterdam is niet alleen aanjager van het Taalakkoord, maar is als grootste werkgever van de stad zelf ook partner. De gemeente geeft het goede voorbeeld in de aanpak van laaggeletterdheid onder medewerkers van de gemeente. We kijken hierbij ook naar deelnemingen waarvan de gemeente grootaandeelhouder is. Ambitie 3: Ouders ondersteunen om de taalontwikkeling van kinderen te stimuleren De eerste levensjaren zijn de belangrijkste voor de cognitieve ontwikkeling van een kind. Het stimuleren van taalontwikkeling vanaf de geboorte is van groot belang voor het taalniveau van het kind op latere leeftijd. Maar voor ouders en verzorgers met lage basisvaardigheden kan dit een uitdaging zijn. Kinderen uit gezinnen met laaggeletterde ouders presteren op school vaak minder goed op het gebied van taal.

Deze taalachterstand is meestal moeilijk in te halen, waardoor kinderen ook op latere leeftijd een hoger risico hebben op een lagere sociaaleconomische positie. Een gezinsaanpak die zich richt op zowel ouder als kind kan helpen dit te doorbreken, want ouders spelen een cruciale rol in de taalontwikkeling van een kind. Ontwikkelen gezinsaanpak: We ontwikkelen een gezinsaanpak. Bij een gezinsaanpak worden ouders of verzorgers geholpen om hun rol in de taalontwikkeling van hun kind beter te vervullen. Daarnaast richt een gezinsaanpak zich op het verhogen van de basisvaardigheden van de ouders zelf. Amsterdam werkt al ruim tien jaar met het aanbod Taal en Ouderbetrokkenheid op basisscholen. Dit gaan we uitbreiden naar ouders met jongere kinderen, door de samenwerking op te zoeken met verschillende organisaties rondom jonge ouders, zoals Ouder- en Kindteams, de spelinloop, kinderopvang en kraamzorg. Dit doen we samen met de stadsdelen en de Openbare Bibliotheek. De aanpak richt zich op het ontwikkelen van passend (cursus)aanbod voor jonge ouders, het verstevigen van samenwerkingen rondom dit thema en betere informatievoorziening over de rol van ouders bij de taalontwikkeling van hun kind om de bewustwording hierover te vergroten. Preventie laaggeletterdheid Het Taaloffensief richt zich primair op het verbeteren van de basisvaardigheden van (nietinburgeringsplichtige) volwassenen.

Het Taaloffensief is dus vooral curatief in de aanpak van laaggeletterdheid. Maar een effectieve aanpak van laaggeletterdheid is alleen mogelijk als we ook werken aan het voorkomen ervan. Verschillende onderzoeken laten een dalende trend zien in de prestaties van Nederlandse leerlingen op basisvaardigheden (o.a. Pisa 2018 en Staat van het Onderwijs 2022). Steeds meer jongeren komen van school met onvoldoende lees- en schrijfvaardigheden. Hierdoor dreigt maar liefst 25% van de schoolgaande jongeren laaggeletterd te raken.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 8 van 10

In het voorkomen van laaggeletterdheid ligt een belangrijke taak voor het funderend en middelbaar beroepsonderwijs. De gemeente werkt er samen met partners aan verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. Het college blijft zich inzetten op het vergroten van het bereik van de spelinloop en de voorschool en start een leesoffensief in samenwerking met de OBA. Ook blijven we via de kansenaanpakken primair en voortgezet onderwijs inzetten op het tegengaan van onderwijsachterstanden op taal en rekenen. Het college zal ook deze bestuursperiode met een nieuwe MBO-Agenda een impuls geven aan het middelbaar beroepsonderwijs in Amsterdam. De ambitie van het huidige kabinet is om samen met het onderwijsveld de achteruitgang in de beheersing van basisvaardigheden te keren en ervoor te zorgen dat basisvaardigheden van leerlingen aantoonbaar verbeteren. De minister heeft daarvoor vorig jaar een masterplan basisvaardigheden gelanceerd, zowel voor het funderend onderwijs als het mbo, en gaat een miljard euro investeren in het verhogen van de onderwijskwaliteit. Amsterdam houdt de ambitie vanuit het Rijk voor beter onderwijs in basisvaardigheden nauwlettend in de gaten. De verslechterde schoolprestaties op basisvaardigheden moeten hoog op de politieke agenda in Den Haag blijven staan.

Juridisch kader De Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) vormt het juridisch kader voor uitvoering van het Taaloffensief. Vanuit de WEB hebben gemeenten de taak om het educatieaanbod basisvaardigheden voor volwassenen te organiseren. In de WEB is vastgelegd dat gemeenten hierin regionaal moeten samenwerken. De gemeente Amsterdam is contactgemeente van de arbeidsmarktregio Groot-Amsterdam en beheert het regionale WEB-budget. Voor de samenwerking in de periode 2020-2024 heeft de regio een regionaal plan laaggeletterdheid opgesteld. Dit plan zal mogelijk op basis van nieuwe gemeentelijke beleidsplannen worden herijkt. Andere eisen van de WEB zijn dat de rijksmiddelen geoormerkt zijn voor cursussen basisvaardigheden voor inwoners van 18 jaar en ouder. Mensen met een inburgeringsplicht mogen niet deelnemen aan deze WEB-trajecten. Gemeenten mogen de WEB-middelen niet inzetten voor andere onderdelen van een aanpak laaggeletterdheid. Wervingskosten of andere projectkosten zijn daarom voor rekening van de gemeente. Structurele knelpunten We constateren dat er momenteel structurele knelpunten zijn om met de verschillende betrokken overheden een goed antwoord te formuleren op de problematiek van laaggeletterdheid. We trekken samen op met andere (grote) gemeenten en het ministerie om dit te verbeteren, gericht op onze gezamenlijke opgave om laaggeletterdheid in Nederland te bestrijden.

Ten eerste pleiten we voor een structurele verhoging van het WEB-budget. Want hoewel het huidige kabinet extra investeert in de aanpak laaggeletterdheid, komt dit nog lang niet in de buurt van een verdubbeling van het budget voor de aanpak laaggeletterdheid die de Sociaal Economische Raad in 2019 adviseerde5. Van alle Noordwest-Europese landen investeert Nederland het minste in onderwijs voor volwassenen. Hoewel Nederland gemiddeld gezien goed scoort op basisvaardigheden, neemt het aantal laaggeletterde inwoners toe. Bovendien zijn de verschillen tussen groepen in

5

Sociaal Economische Raad (2019) Samen werken aan Taal

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 9 van 10

Nederland juist het grootst: op basis van opleidingsniveau, in een achterstand van vrouwen op mannen, van ouderen op jongeren, en tussen Nederlanders met- en zonder migratieverleden6. Amsterdam streeft daarnaast naar een verruiming van de bestedingsmogelijkheden van het WEBbudget, want deze zijn nu te beperkt. De middelen kunnen niet worden ingezet voor activiteiten om deelnemers te bereiken en te werven. Amsterdam zet hiervoor lokale middelen in, maar in andere gemeenten zorgt dit veelal voor onderbesteding, onder andere bij de regiogemeentes waar Amsterdam mee samenwerkt. Dus hoewel het budget niet toereikend is voor de opgave, zorgen de huidige regels ervoor dat het beschikbare budget niet effectief kan worden besteed. Het taaldocententekort vormt een extra belemmering in het zo snel en effectief mogelijk willen investeren in de basisvaardigheden van naar schatting 2,5 miljoen Nederlanders. Ook voor deze problematiek vraagt Amsterdam aandacht bij het Rijk. Financieel kader Het huidige kabinet trekt meer geld uit voor het verbeteren van basisvaardigheden en stelt sinds 2022 jaarlijks landelijk €15 miljoen extra beschikbaar aan gemeenten voor volwasseneneducatie. Het WEB-budget van Amsterdam wordt daarmee opgehoogd van jaarlijks €5,7 miljoen naar €6,7 miljoen (inclusief indexatiekosten).

Om de aanpak laaggeletterdheid uit te breiden en te verstevigen zet het college extra middelen in. In het corona-herstelplan Samen sterker uit de crisis was voor volwasseneneducatie voor 2023 een bezuiniging van €2 miljoen en vanaf 2024 een structurele bezuiniging van €3 miljoen per jaar ingepland. Het nieuwe college compenseert dit aflopende budget voor de aanpak laaggeletterdheid met extra middelen en wil daarbij zorgen dat het aanbod vooral terecht komt bij mensen die minder zelfredzaam zijn. De invulling van de in de brief genoemde ambities worden binnen onderstaand financieel kader uitgewerkt. Financieel kader Rijksmiddelen WEB Gemeentelijke middelen Coalitieakkoord Totaal

2023 € 6,7 mln. € 4,6 mln*. € 2,0 mln. €13,3 mln.

2024 € 6,7 mln. € 2,6 mln. € 2,5 mln. €11,8 mln.

2025 € 6,7 mln. € 2,6 mln. € 2,5 mln. €11,8 mln.

2026 € 6,7 mln. € 2,6 mln. € 1,9 mln. €11,2 mln.

*Door het overhevelen van middelen uit 2022, zijn er in 2023 meer middelen beschikbaar dan in de jaren daarna.

Monitoring Het college zet de succesvolle elementen van het Taaloffensief voort en streeft naar de beste resultaten op de drie nieuwe ambities, samen met betrokken partijen in de stad. Het college start binnenkort een aanbestedingsprocedure voor het cursusaanbod voor de komende jaren. Daarin worden de ambities en acties in deze brief verder uitgewerkt. We monitoren hoe het gaat met de ambities en sturen bij als dat nodig is. Het college informeert de raad periodiek over de voortgang en resultaten van het Taaloffensief, waarbij de aanbevelingen van het Duisenberg-onderzoek uit 2021 sinds vorig jaar zijn meegenomen. We rapporteren twee keer per jaar in de

6

De Greef (2016) Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 10 van 10

voortgangsrapportage WPI en via de P&C-cyclus. Daarnaast sturen we de raad begin 2025 een rapportage met uitgebreidere informatie over de stand van zaken van het Taaloffensief. Tenslotte De grenzen aan je woorden vormen de grenzen van je wereld7. Dit college streeft naar meer bestaanszekerheid en minder kansenongelijkheid. Het verminderen van laaggeletterdheid is onderdeel van deze ambitie. Taal en andere vaardigheden zijn een sleutel tot vele, soms noodzakelijke, deuren. Ze zijn nodig om te kunnen navigeren in de samenleving en bieden toegang tot allerlei instituties. Met het Taaloffensief gaat het college zich de komende vier jaar vol inzetten om te zorgen dat Amsterdammers voldoende kansen hebben om hun basisvaardigheden te verbeteren. Doel is dat zoveel mogelijk mensen in zekerheid mee kunnen komen in de samenleving en zich van daaruit verder kunnen ontwikkelen.

Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Volwasseneneducatie, laaggeletterdheid en inburgering

7

Ludwig Wittgenstein Tractatus (1922)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl