Raadsinformatiebrief Stand van zaken Vroege start aanpak statushouders.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15 november 2024 Sociale zaken, inburgering Rutger Groot Wassink Bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl

Onderwerp

Stand van zaken Vroege start aanpak statushouders

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeer ik u over ontwikkelingen bij de Vroege start aanpak statushouders, nog woonachtig op een COA-opvanglocatie. In Amsterdam kennen we de ‘Vroege start’ als onderdeel van de aanpak statushouders. Op het moment dat een asielzoeker een vergunning krijgt, is diegene een statushouder. Statushouders worden gekoppeld aan gemeenten en die gemeente helpt de gekoppelde statushouder vervolgens met de inburgeringsplicht en huisvesting. De aan een gemeente gekoppelde statushouders wonen op COA-opvanglocaties1 verspreid door heel het land. Toekomstige Amsterdammers wachten vanuit deze opvanglocaties op een woning in Amsterdam. Formeel start de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de inburgering vanaf het moment dat de statushouder in een eigen woning woont in de gemeente. Amsterdam doet een extra stap naar voren en probeert aan Amsterdam gekoppelde statushouders (wachtend op huisvesting in Amsterdam) met de vroege start te bereiken en vanuit de opvanglocatie al te laten starten met inburgeren en participeren. De gemeente heeft een Maatschappelijke-Kosten-Baten-analyse (MKBA) laten uitvoeren door het onderzoeksbureau Significant Public naar de Vroege start aanpak.

Hierbij worden de totale kosten aan vroege start (bijvoorbeeld klantbegeleiding, reiskosten, activiteiten op de opvang) en de baten (bijvoorbeeld kortere tijd afhankelijk van een bijstandsuitkering en eerder klaar met inburgeringsplicht) tegen elkaar afgezet. De uitkomsten onderstrepen de meerwaarde om al tijdens verblijf in een opvanglocatie te investeren in (begeleiding van) statushouders op het gebied van inburgering en werk/participatie, voor de statushouder zelf en voor de maatschappij. Het belang om te voorkomen dat deze groep perspectiefloos in de wachtstand zit, wordt hiermee nogmaals onderstreept. Het is nu extra duidelijk dat elke investering die je in een vroeg stadium doet, de maatschappelijke baten doet stijgen. Dit nemen we ook mee in gesprekken met het Rijk.

1

COA-opvanglocaties voor asielzoekers en statushouders kennen verschillende typen opvang. De meest bekende is een asielzoekerscentrum (azc), maar er zijn ook nood- en crisisnoodopvanglocaties. Vandaar het gebruik van de algemene term ‘COA-opvanglocatie’.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 november 2024 Pagina 2 van 4

Korte samenvatting van de uitkomsten van de MKBA: • Het uitvoeren van de Vroege start levert meer maatschappelijke baten op dan dat het kost, vooral door versnelde uitstroom naar werk en het sneller behalen van inburgering. • De baten komen neer op ca. € 2.700 tot € 7.700 per deelnemende statushouder. Er is een aanzienlijke onzekerheidsmarge, omdat nog onbekend is hoe groot de impact van de Vroege start is op een versnelling op het gebied van werk en bijstand. • Elke euro die de gemeente uitgeeft en of / investeert in de Vroege start aanpak, levert de maatschappij naar verwachting een besparing op van € 1,40 tot € 2,90 op bijstandsuitkeringen en uitvoeringskosten. Dit betekent dat investeren in Vroege start, de maatschappij en de statushouder in het algemeen meer oplevert dan dat het kost. • Er zijn ook niet-gekwantificeerde baten, zoals het feit dat statushouders al een groter netwerk hebben op het moment dat zij een huis toegewezen krijgen in Amsterdam en de vroegsignalering van schulden doordat klantbegeleiders en statushouders al een vertrouwensband hebben opgebouwd. • Gegeven dat statushouders aan de gemeente zijn gekoppeld, heeft het dus maatschappelijk én financieel gezien nut om hen zo snel mogelijk vanaf deze koppeling te helpen met inburgering en participatie/werk. Zie het volledige rapport in de bijlage.

Nieuwe werkwijze Vroege start per 1 november 2024 Sinds 2016 heeft Amsterdam verschillende pilots gedaan met Vroege start en in de loop der jaren is de vroege start aanpak standaard onderdeel gemaakt van het Amsterdamse inburgeringsbeleid. Ons streven is om de begeleiding op inburgering en werk/participatie zo vroeg mogelijk te beginnen, bij voorkeur al vanuit de opvanglocatie (zodra de inburgeringsplichtige statushouder is gekoppeld aan de gemeente). Deze ambitie bleek in de uitvoering niet structureel haalbaar op alle COA-opvanglocaties in Nederland. Aan Amsterdam gekoppelde statushouders wonen immers op opvanglocaties door heel het land (zie tabel 1 op de volgende pagina). Het idee van de vroege start aanpak was om iedere aan Amsterdam gekoppelde statushouder 1op-1 te spreken op de opvanglocatie om te kijken of diegene kan beginnen met inburgering / participatie. Dit bleek geen efficiënte manier van de inzet van de beschikbare capaciteit. Daarom is gewerkt aan een nieuwe werkwijze om de ambitie wel te kunnen halen. De grootste verandering van de nieuwe werkwijze is dat we ons in eerste instantie richten op groepsvoorlichting (om te beginnen met opvanglocaties in Amsterdam) in plaats van iedereen meteen 1-op-1 spreken. Vervolgens spreken we de statushouders die bij de voorlichting aangeven dat ze willen starten, wel 1-op-1.

Per 1 november 2024 gaat de structurele nieuwe werkwijze in, dat houdt in: 1. Welkomstpakket: Iedereen die aan Amsterdam is gekoppeld en nog in een COAopvanglocatie woont, ontvangt een welkomstpakket. Hierin zit: • een brief (in verschillende talen en QR links naar instructievideo’s) met de boodschap dat diegene aan Amsterdam is gekoppeld; dat er een woning wordt gezocht en dat het mogelijk is om vroeg te starten met inburgeren en/of participeren.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 november 2024 Pagina 3 van 4

•

een klein woordenboek met de meest voorkomende woorden Nederlands met vertalingen naar Arabisch, Farsi, Tigrinya of Turks. • Algemene informatie over inburgering in Amsterdam en hoe daarmee vroeg te starten. We maken onderscheid tussen het welkomstpakket voor Amsterdamse statushouders in COA-opvanglocaties in Amsterdam en buiten Amsterdam. Er zijn ook enthousiaste aan Amsterdam gekoppelde statushouders die willen starten met inburgeren buiten (de regio) Amsterdam, maar het komt minder vaak voor dan binnen de regio. Op de opvanglocaties buiten Amsterdam zullen we niet structureel aanwezig zijn, maar zijn we wel bereikbaar voor vragen over hun toekomst in Amsterdam, of hoe ze toch vanaf hun locatie kunnen starten, als ze dat willen. Daarom verschilt de informatie hierover per welkomstpakket (binnen of buiten Amsterdam). 2. Specialistische vroege start klantbegeleiders: Op vaste dagen/uren zijn specialistische vroege start klantbegeleiders wekelijks structureel aanwezig op de COA-opvanglocaties in Amsterdam (zie tabel hieronder welke locaties er zijn in Amsterdam). Op deze momenten geven zij – eventueel met behulp van tolken – voorlichting aan Amsterdam gekoppelde statushouders over inburgering en werk/participatie en hoe daarmee te starten.

Bij de voorlichting plannen ze vervolgens 1-op-1 afspraken in met de statushouder die vroeg wil starten voor een persoonlijke intake voor de inburgering/participatie. 3. Contactpersoon voor COA-medewerkers: De specialistische vroege start klantbegeleiders zijn ook een belangrijk contactpersoon voor COA- medewerkers, als ingang naar de gemeente. Het COA en bewoners kunnen ook bij een speciale vroege start mailbox van de gemeente terecht met hun vragen over inburgering en werk/participatie. Op deze manier proberen we de drempels om deel te nemen aan Vroege start te verlagen en ook de capaciteit bij de uitvoering zo efficiënt mogelijk in te zetten. We verwachten dat we voor het einde van Q1’25 op deze manier alle aan Amsterdam gekoppelde statushouders voorlichting hebben gegeven en met iedereen die daadwerkelijk wil beginnen met Vroege start, een gesprek hebben gevoerd. Vervolgens kunnen we uitbreiden naar opvanglocaties buiten Amsterdam.

Naam opvanglocatie A´dam Willinklaan A’dam Galaxy Westerhoofd A’dam A&O Hostel A’dam G-hotel A’dam Corendon + Mercure hotel A’dam postcodes (logeerregeling) Totaal in Amsterdam Regio: Almere + Hoofddorp + Velsen + Zaandam

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Aantal aan A’dam gekoppelde statushouders 101 242 136 32 5 44 560 214

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 november 2024 Pagina 4 van 4

Elders, locaties buiten de regio2 377 Totaal 1151 1. Tabel COA-opvangloacties en aantallen aan Amsterdam gekoppelden, peildatum 1 oktober 2024 Ambitie doorlopende lijn Vanuit de gemeente vinden vanuit verschillende programma’s en afdelingen verschillende activiteiten op COA-opvanglocaties parallel aan elkaar plaats. De wens is om deze activiteiten in de toekomst te borgen onder één paraplu, in de vorm van een gebundelde aanwezigheid van de gemeente op opvanglocaties. Het gaat om de volgende activiteiten: • Pilot asielzoekers aan het werk – voor asielzoekers • Vroege start inburgering – voor statushouders • Startbanen (pilot, duaal inburgeren & werken vanuit het azc) – voor statushouders • Servicegesprekken vanuit de GGD (onderdeel maken van de brede intake) – voor statushouders Het is onze ambitie om een doorlopende lijn van opvang naar huisvesting en werk/participatie in de stad te bewerkstelligen. We verwachten dat bovenstaande activiteiten elkaar kunnen versterken en uiteindelijk kunnen worden geïntegreerd. We kijken in het verlengde naar de mogelijkheid om via één loket asielzoekers en statushouders in de opvang te bereiken. We streven ernaar dat onze dienstverlening, en die van onze partners zoals het COA, op het azc op elkaar aansluit en gebundeld wordt.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink, Wethouder Volwasseneneducatie, Laaggeletterdheid en inburgering

Bijlagen 1. 2024 Rapportage MKBA Vroege start 2 Akersloot, Arnhem, Assen, Balk, Berkel Enschot, Blaricum, Delft, Den Haag, Den Helder, Drachten, Dronten,

Druten, Duiven, Eelde, Farmsum, Gilze, Goes, Grave, Haarlem, Harderwijk, Heeg, Heerenberg, Heerhugowaard, Hoogeveen, Hoorn, Katwijk, Katwoude, Leersum, Leeuwarden, Lijnden, Luttelgeest, Musselkanaal, Oisterwijk, Opmeer, Oss, Paterswolde Rheden, Rotterdam, Sneek, Uithuizen, Utrecht, Veldhoven, Vlissingen, Voerendaal, Voorschoten, Wageningen, Wassenaar, Wieringerwerf, Winschoten, Winsum, Winterswijk, Wolfheze, Zandvoort, Zeewolde, Zevenaar, Zoetermeer, Zwolle.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl