Raadsinformatiebrief Stand van zaken passagiersvaart - 6 december 2024

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 6 december 2024 Varen Alexander Scholtes Programma Varen, programmavaren@amsterdam.nl

Onderwerp

Stand van zaken beleid passagiersvaart

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de raadsvergadering van 10 oktober 2024 was er een interpellatiedebat over het passagiersvaartbeleid naar aanleiding van de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 25 september 2024. Ik heb u toen toegezegd om in november 2024 een brief te sturen met richtingen voor een nieuw vaarbeleid. De afgelopen weken heb ik gesprekken gevoerd met reders over de uitspraak van de Raad van State en de implicaties daarvan voor de mogelijkheden voor een nieuw beleidskader. In die gesprekken zijn door reders ook verschillende ideeën, denkrichtingen en wensen geuit ten aanzien van de toekomst van het Amsterdamse vaarbeleid. Ik wil met een brede blik kijken naar alle mogelijkheden die er nu zijn voor het nieuwe beleid. Zoals met u besproken zal ik de uitspraak van de Raad van State goed bestuderen en zal ik nadrukkelijk ook andere opties dan het volumebeleid, zoals dat gold tot de uitspraak van de Raad van State en zoals vormgegeven in de Nota’s Varen Deel 1 en 2, verkennen en afwegen. Het kost tijd om dit zorgvuldig te doen en daarbij ook de reders goed te betrekken. Daarom ontvangt u nu een brief met een eerste tussenstand. Met deze brief wordt u geïnformeerd over de stand van zaken in het passagiersvaartdossier.

Er wordt ingegaan op de uitspraak van de Raad van State en u ontvangt een overzicht van stappen die de gemeente tot nu toe heeft ondernomen. In het eerste kwartaal van 2025 volgt een aanvullende richtingenbrief, waarin het college ingaat op mogelijke scenario's voor het nieuwe vaarbeleid. Over de inhoud van deze twee brieven ga ik graag met u in gesprek in de raadscommissie MOW. Nota Varen Deel 1 Met de Nota Varen Deel 1 uit 2019 hebben het college en de raad gekozen voor het voeren van een volumebeleid voor exploitatievergunningen met een maximum van 550 vergunningen. Het college is bij een volumeplafond verplicht om alleen nog exploitatievergunningen voor bepaalde tijd te verlenen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 december 2024 Pagina 2 van 5

Om hier uitvoering aan te geven, heeft het college in 2021 alle bestaande exploitatievergunningen omgezet van onbepaalde tijd naar bepaalde tijd. Tegen deze omzettingsbesluiten zijn veel vergunninghouders opgekomen bij de rechter. Op 25 september 2024 heeft de Raad van State geoordeeld dat de onderbouwing voor het volumebeleid van 550 vergunningen onvoldoende was en de daarop gebaseerde omzettingsbesluiten onrechtmatig zijn genomen. Deze besluiten zijn daarom door de rechter vernietigd. De uitspraak in het kort Naar het oordeel van de Raad van State is niet aannemelijk gemaakt dat de passagiersvaart medeverantwoordelijk is voor een deel van de overlast die bewoners in de stad ervaren. Daarmee is ook niet aangetoond dat de passagiersvaart er mede de oorzaak van is dat de leefbaarheid onder druk staat. De Raad van State stelt wel dat de veilige en vlotte doorvaart in Amsterdam en het eerlijk verdelen van beschikbare ruimte op het water in Amsterdam in het geding zijn. De Raad van State geeft aan dat de gemeente voldoende heeft aangetoond dat het druk is op het water, zodat het gerechtvaardigd is om daar maatregelen tegen te nemen. De gemeente heeft echter niet aangetoond dat een volumebeleid het meest geschikte middel is om deze belangen te dienen. Bij de veilige en vlotte doorvaart en de eerlijke verdeling van ruimte speelt de pleziervaart namelijk ook een belangrijke rol.

Door niet gelijktijdig de impact van pleziervaart op de drukte te beperken, voert de gemeente geen coherent en systematisch beleid, aldus de Raad van State. Daarnaast is onvoldoende aangetoond dat alle vormen van passagiersvaart onder een volumebeleid zouden moeten vallen. Dit dient nader te worden onderbouwd voor bedrijfsvormen die minder intensief gebruik maken van het water. Al met al concludeert de Raad van State dat zij er niet van overtuigd is dat de doelen veilig en vlot scheepvaartverkeer en het eerlijk verdelen van de beschikbare ruimte niet met andere middelen kan worden bereikt. Ook oordeelt de Raad van State dat de beleidsregels, op grond waarvan werd bepaald op welke datum bestaande exploitatievergunningen zouden aflopen, onevenredig uitpakten voor veel reders. Door een aantal uitzonderingen op het uitgangspunt ‘oudste vergunningen verlopen het eerst’ liepen veel vergunningen eerder af dan zonder deze uitzonderingen. Toepassing van deze uitzonderingen heeft ertoe geleid dat voornamelijk de exploitatievergunningen van reders in het segment bemand groot en van reders met veel vergunningen in hetzelfde segment later worden gewijzigd ten koste van andere, veelal kleinere reders, aldus de Raad van State.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 december 2024 Pagina 3 van 5

Gevolgen uitspraak voor exploitatievergunningen Het college heeft in reactie op de uitspraak een moratorium afgekondigd. Dit betekent dat er tot 25 september 2025 geen nieuwe exploitatievergunningen zullen worden verleend. De geplande Uitgifteronde van september 2026 gaat als gevolg van de uitspraak niet door. Het aanvragen van wijzigingen van bestaande vergunningen, zoals bijvoorbeeld het aanpassen of vervangen van een bestaand vaartuig, blijft wel mogelijk. De vergunningenstop zorgt ervoor dat er geen onomkeerbare gevolgen ontstaan die toekomstige beleidskeuzes beïnvloeden. Vanwege de uitspraak hebben reders die hebben deelgenomen aan de procedure bij de Raad van State weer exploitatievergunningen voor onbepaalde tijd. Vergunningen die per 1 maart 2024 waren afgelopen, zijn weer herleefd. Reders die niet hebben deelgenomen aan de procedure hebben nog vergunningen voor bepaalde tijd. Hetzelfde geldt voor vergunningen die zijn uitgegeven in de Uitgifteronde van 2021. Deze situatie met twee verschillende looptijden is onwenselijk. Daarom is besloten om alle exploitatievergunningen een onbepaalde looptijd te geven. De eerste besluiten zijn verstuurd aan de betreffende reders. Daarnaast zijn in de eerste Uitgifteronde van het nieuwe vergunningstelsel in 2021 rond de 422 aanvragen1 afgewezen.

Deze aanvragen hadden na loting een te lage rangschikking om in aanmerking te komen voor het aantal beschikbare vergunningen. Over deze afwijzingen lopen juridische procedures. In een aantal individuele gevallen zijn situaties ontstaan waarover het college nog een besluit dient te nemen. Zo hebben sommige reders als gevolg van de uitspraak twee vergunningen voor hetzelfde vaartuig. Eén nieuwe vergunning is verkregen in de eerste uitgifteronde, terwijl een andere vergunning die onder het volumebeleid op 1 maart 2024 was verlopen, door de uitspraak is herleefd. Deze en andere individuele gevallen vragen om maatwerk. Het college heeft hierover contact met de betreffende reders. Het streven is dat over al deze kwesties voor het einde van het jaar duidelijkheid wordt gegeven. Gevolgen van de uitspraak voor ligplaatsvergunningen Ligplaatsen voor passagiersvaartuigen zijn schaars in Amsterdam. Daarom is de looptijd van ligplaatsvergunningen gekoppeld aan de looptijd van exploitatievergunningen. Nu de looptijd van exploitatievergunningen weer voor onbepaalde tijd is, moet het college besluiten wat de looptijd van de ligplaatsvergunningen moet worden. Hierover is nog geen besluit genomen. In de richtingenbrief in het eerste kwartaal van 2025 zal ik u hierover nader informeren.

Gevolgen van de uitspraak voor beleid recreatievaart Het college werkt aan beleid voor de verhuur van ongemotoriseerde vaartuigen, zoals waterfietsen, sups en kano’s. Dit conceptbeleid sluit aan bij het passagiersvaartbeleid voor exploitatievergunningen. Leefbaarheid wordt ook in dit concept beleid gebruikt als belangrijk argument. Als gevolg van de uitspraak dient dit conceptbeleid te worden aangepast. Dit veroorzaakt vertraging, maar biedt kansen om beleid voor de verhuur van ongemotoriseerde vaartuigen een meer integraal onderdeel van het nieuwe vaarbeleid te maken.

1

In geval van vergunningen voor onbemande passagiersvaartuigen zijn er 10 vaartuigen verbonden aan één vergunning. Daarom zien de 422 aanvragen op in totaal 800 vaartuigen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 december 2024 Pagina 4 van 5

Uitstootvrije zone Op 1 maart 2025 moeten alle passagiersvaartuigen een uitstootvrije aandrijving te hebben. Door reders is aangegeven dat dit moeilijk haalbaar is voor vaartuigen waarvoor de vergunning als gevolg van de uitspraak is herleefd. Deze reders hebben nog geen plannen kunnen maken voor de verduurzaming van deze vaartuigen. Het college bekijkt of voor deze vaartuigen een latere datum voor verplichte verduurzaming moet gaan gelden. Voor 1 februari 2025 zullen alle reders zijn geïnformeerd. In de richtingenbrief zal nadere uitleg worden gegeven over de besluitvorming. Dijksgracht Oost Een van de beleidsvoornemens uit Nota Varen Deel 2 was de realisatie van een ligplaatsencluster voor passagiersvaartuigen aan de Dijksgracht Oost. Dit cluster werd nodig geacht vanwege de verwachte toename van grote passagiersvaartuigen en als alternatieve ligplaatsen voor ligplaatsen uit het centrum, die dan zouden kunnen worden herbestemd als exclusieve op- en afstapplekken. Als gevolg van de uitspraak is de ruimtelijke onderbouwing van dit project aangetast. Het college onderzoekt of en zo ja in welke vorm de ligplaatsen alsnog gerealiseerd kunnen worden. Schadeclaims Het college is zich bewust van de impact op reders. Ik heb diverse reders gesproken en hun verhalen ter harte genomen.

De eventuele schades als gevolg van de uitspraak van de Raad van State zullen worden afgehandeld door verzekeraar VGA. Er zijn op dit moment drie aansprakelijkheidsstellingen ontvangen en één verzoek tot nadeelcompensatie. Reders zijn per brief gewezen op de mogelijkheid om schadevergoeding te vragen als zij van mening zijn dat zij hiervoor in aanmerking komen. De verwachting is dat er meer schadeclaims zullen volgen. De situaties bij reders zijn te verschillend voor een eenduidige afhandeling. Alle gevallen zullen echter zorgvuldig onderzocht worden en er zal een individuele beoordeling plaatsvinden. Gesprekken reders In de afgelopen periode zijn zowel ambtelijk als bestuurlijk verkennende gesprekken gevoerd met de reders. Uit deze gesprekken wordt opnieuw duidelijk dat er grote verschillen bestaan tussen de belangen en behoeftes van de verschillende type rederijen. Echter, vrijwel alle reders geven aan behoefte te hebben aan rust en duidelijkheid. Het is daarom belangrijk dat reders op korte termijn duidelijkheid krijgen over de status van hun vergunningen. Een te snelle of ondoordachte opening van de markt wordt door veel partijen gezien als een risico. Duidelijkheid en rust betekent vervolgens ook dat er de komende periode geen besluiten worden genomen die de onzekerheid vergroten. Verder hebben veel reders zorgen over de toegang tot de op- en afstaplocaties.

In het nieuwe beleidskader moet meer aandacht worden besteed aan de verdeling en toegang tot de plekken om passagiers in en uit te laten stappen. In de volgende richtingenbrief zal verder worden ingegaan op deze gesprekken in relatie tot het nieuwe beleidskader.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 december 2024 Pagina 5 van 5

Tot slot Er is een complexe situatie ontstaan. Het college zet zich in om op korte termijn met oplossingen te komen voor de directe vraagstukken die nu voorliggen. Tegelijkertijd biedt de ontstane situatie ook kansen en mogelijkheden. In het eerste kwartaal van 2025 zal het college u een richtingenbrief sturen waarin nader wordt ingegaan op de opties en richtingen voor een nieuw vaarbeleid.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Varen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl