Raadsinformatiebrief stand van zaken Nationaal Slavernij Museum.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 14 april 2026 Kunst en cultuur, Inclusie en anti-discriminatiebeleid, Gemeentelijk Vastgoed en Deelnemingen Touria Meliani, Rutger Groot Wassink en Alexander Scholtes Economische Zaken en Cultuur, bestuurszaken.ezc@amsterdam.nl

Onderwerp

Stand van zaken Nationaal Slavernijmuseum – maart 2026

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, “Ik ben een shapeshifter, en ik sta op de schouders van Surinaams-Caribische shapeshifters, die veranderingen vieren en nieuwe werelden bouwen. Gewoon, omdat het kan.” Het zijn woorden uit de eerste roman van het Surinaams-Nederlandse multitalent Xillan Macrooy. In zijn roman Mensen als zonnen en mensen als manen bouwt Macrooy aan een Surinaamse queer traditie op de schouders van velen. Het zijn stemmen als deze die nodig zijn om een waardig, herkenbaar en betekenisvol Nationaal Slavernijmuseum op Java-eiland te realiseren. Met de afronding van de kwartiermakersfase en de oprichting van de Stichting Nationaal Slavernijmuseum zijn we in een nieuwe fase gekomen van de realisatie van dit museum. Op 12 februari 2026 is de internationale architectenprijsvraag gelanceerd. Hiermee worden het museumgebouw en omliggend park steeds tastbaarder. In deze brief nemen wij u mee in de stappen die gezet zijn sinds de oprichting van de Stichting Nationaal Slavernijmuseum op 8 april 2025. Ook informeren wij u over het proces van de internationale architectenprijsvraag. Tot slot informeren wij u over de rol van de gemeente en het ministerie van OCW. Stand van zaken Stichting Nationaal Slavernijmuseum Op 8 april 2025 richtte het college van B&W de Stichting Nationaal Slavernijmuseum op, na het doorlopen van de wensen- en bedenkingenprocedure.

Op basis van het advies van een onafhankelijke Raad van Advies benoemde het college John Leerdam als eerste directeurbestuurder van het museum. Franc Weerwind werd benoemd als voorzitter van de Raad van Toezicht van het museum en Bianca Tjon Atsoi en Matthias van Rossum werden als leden van de Raad van Toezicht benoemd. Voortzetten aanloopprogrammering De stichting heeft de aanloopprogrammering, opgezet door de kwartiermakers, in 2025 voortgezet vanuit het thema “Slavernij & Erfenissen”. Zo was de buitententoonstelling Golfbreker! Van Stoomvaartmaatschappij Nederland naar Nationaal Slavernijmuseum op de Kop van Javaeiland te zien. De tentoonstelling vertelde aan de hand van twaalf verhalen hoe water, de

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 april 2026 Pagina 2 van 6

zeehaven, schepen en de handel in mensen en goederen Amsterdam hebben gevormd. Dit deed het museum in samenwerking met Hotel Jakarta, Port of Amsterdam, het Stadsarchief, het Scheepvaartmuseum, stadsdeel Oost en buurtbewoners. Op een digitaal platform vertelden buurtbewoners hun verhalen over de geschiedenis van Java-eiland. Zoals deelnemer Maurice daar vertelde: “Alles is verbonden in een ecosysteem van heel veel kleine en grote verhalen”. Hiernaast ontwikkelde het Nationaal Slavernijmuseum samen met het Allard Pierson Museum de tentoonstelling Not my soul: over slavernij, wet en vrijheid. In Not my soul staan verhalen over slavernij, wet en vrijheid in de oudheid en in Suriname centraal. De tentoonstelling legt verbindingen tussen de slavernij in het Romeinse rijk en de Nederlandse koloniale slavernij en laat zien dat het Romeins recht een grote invloed had op het juridisch kader dat werd gebruikt in de trans-Atlantische slavernij. De tentoonstelling in het Allard Pierson Museum is te zien tot en met 25 mei 2026. Beide tentoonstellingen zijn een voorbeeld voor de manier van werken die het Nationaal Slavernijmuseum voor ogen heeft. Het museum wordt een netwerkmuseum dat in nauwe samenwerking met (museale) partners en vanuit verschillende perspectieven tentoonstellingen ontwikkelt. Ook wordt het Nationaal Slavernijmuseum een digitaal museum.

Het museum vertelt immers verhalen die zich ver voorbij de landsgrenzen uitstrekken en voor iedereen over de hele wereld toegankelijk moeten zijn. Daarom bevat elke tentoonstelling een digitale component en wordt er toegewerkt naar een digitale hub ter ontsluiting van koloniale bronnen. Een zelfstandige museumorganisatie Bij de oprichting heeft de gemeente Amsterdam de Stichting Nationaal Slavernijmuseum de opdracht gegeven te werken aan een zelfstandige museumorganisatie inclusief kenniscentrum. Dit is in lijn met het op 15 februari 2024 opgeleverde museaal ondernemingsplan van de kwartiermakers, Vertel het hele verhaal, waarin de kwartiermakers de inhoudelijke basis voor het Nationaal Slavernijmuseum hebben gelegd (inclusief missie, visie en museologie). De gemeente verzocht de stichting dit museaal ondernemingsplan uit te werken in een operationeel ondernemingsplan. Deze stappen zijn gezet in nauw overleg met het ministerie van OCW. Dit operationeel ondernemingsplan heeft de gemeente Amsterdam op 15 januari 2026 ontvangen. In het operationeel ondernemingsplan schetst het NSM hoe het in de jaren 2026 – 2028 het museaal ondernemingsplan Vertel het hele verhaal uitwerkt. Het plan gaat in op de museale visie, de operationele vertaling hiervan, het financieel kader (inclusief meerjarenbegroting) en een analyse van de risico’s.

In het plan onderscheidt het NSM vijf fases in de ontwikkeling van de stichting: een opstartfase (Q2 2025 t/m Q1 2026), een groeifase (Q2 2026 t/m Q4 2027), een bestendigingsfase (Q1 2028 t/m Q4 2029), een openingsfase (2030) en een exploitatiefase (2031 en verder). Iedere fase heeft z’n eigenlijk dynamiek en doel. Het NSM is momenteel volop in ontwikkeling: de organisatie krijgt meer vorm en slagkracht, er worden tentoonstellingen en evenementen georganiseerd en de participatie wordt doorgezet.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 april 2026 Pagina 3 van 6

In 2026 gaat het museum aan de slag met een beleidsplan voor de vaste opstelling in het museumgebouw, waarin de vijf tijdvakken die voortkomen uit Vertel het hele verhaal voor het museum worden uitgewerkt. Hiernaast werkt het NSM dit jaar een plan van aanpak uit voor het kenniscentrum en werkt het zijn concept collectiebeleid uit. Het museum zal de publieksprogrammering voortzetten tot de opening van het museum; in 2026 vanuit het jaarthema “Vrouw & Slavernij (“Gender & Slavernij”). Zo organiseren het NSM en het Allard Pierson Museum op 10 mei 2026 een (jongeren)festival die de Not my soul tentoonstelling tot leven brengt, met speciale aandacht voor de verhalen van en over vrouwen. Het NSM zet de manier van werken van de kwartiermakers voort, waarin participatie centraal staat. Dit doet het bijvoorbeeld met designsessies voor de ontwikkeling van het museumconcept, met een jaarlijkse conferentie Building Bridges en met een laatste bijeenkomst Familiesporen. Tot slot stelt het NSM in 2027 een internationale adviesraad samen, die het museum zal adviseren over inhoud, positionering, internationale samenwerking, governance en maatschappelijke relevantie. Het operationeel ondernemingsplan geeft het college voldoende grond om een incidentele subsidie te verstrekken aan de Stichting Nationaal Slavernijmuseum voor de jaren 2026 t/m 2028.

Het college heeft kennisgenomen van dit plan en is tevreden met het stevige fundament dat de Stichting Nationaal Slavernijmuseum heeft gelegd. Hiernaast heeft het college ook goedkeuring verleend voor het vaststellen van de begroting van het museum voor 2026. Het college vindt het belangrijk dat er nog voor de opening van het museumgebouw een onafhankelijke toets wordt uitgevoerd, zodat de inhoudelijke voortgang van de museumorganisatie gemonitord kan worden. Deze onafhankelijke toets zal in de periode 20272028 plaatsvinden en wordt de komende periode nader ingevuld. Stand van zaken fysieke realisatie museumgebouw en -park Op donderdag 12 februari 2026 is de internationale architectenprijsvraag voor het ontwerp van het Nationaal Slavernijmuseum gelanceerd. Met deze prijsvraag nodigt de gemeente Amsterdam ontwerpteams wereldwijd uit om bij te dragen aan een betekenisvolle plek van herinnering, erkenning en verbondenheid op de kop van Java-eiland in Amsterdam Oost. De gemeente Amsterdam is opdrachtgever voor de fysieke realisatie van het museumgebouw en park en is daarmee eindverantwoordelijk voor de internationale prijsvraag. De gemeente werkt hierin nauw samen met de Stichting Nationaal Slavernijmuseum. Internationale prijsvraag opgedeeld in drie fasen De prijsvraag bestaat uit drie fasen, die samen ruim een jaar in beslag nemen.

In de eerste fase beoordeelt de jury de teams op basis van geschiktheid, motivatie, affiniteit met de opgave en ervaring. Maximaal tien ontwerpteams uit binnen- en buitenland worden uitgenodigd voor de tweede fase. Tijdens de tweede fase wordt de visie van de tien ontwerpteams beoordeeld door de jury. De ontwerpteams worden gevraagd om hun visie uiteen te zetten op de volgende onderwerpen: een

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 april 2026 Pagina 4 van 6

goede betrokkenheid en samenwerking, een waardig, herkenbaar en betekenisvol museumgebouw en -park en een functioneel, flexibel, beheerbaar en duurzaam museumgebouw en -park. De jury selecteert maximaal vijf teams die worden uitgenodigd voor deelname aan de derde en laatste fase. In deze fase ontvangen de vijf teams een opdracht voor het maken van een schetsontwerp. De vijf schetsontwerpen van het museumgebouw en -park zullen in deze fase worden beoordeeld door de jury, die zich hierbij laat adviseren door het publiek en de Commissie Omgevingskwaliteit van de gemeente. Via een presentatie, tentoonstelling en online platform worden de ontwerpen in deze fase gedeeld met het publiek. Voor deelname aan de tweede en derde fase van de architectenprijsvraag krijgen de teams een vergoeding. Op deze manier kunnen Amsterdammers en andere geïnteresseerden uit onder andere de diasporagemeenschappen kennisnemen van de ontwerpen en hun reactie geven. Deze reacties worden gebundeld in een publieksadvies. De jury neemt dit advies mee in haar uiteindelijke beoordeling. De winnaar zal de ontwerpend architect worden van het Nationaal Slavernijmuseum. Jury Voor de begeleiding van de internationale architectenprijsvraag is een gebalanceerde, diverse en kundige jury samengesteld. De jury is verantwoordelijk voor de inhoudelijke beoordeling van de ontwerpteams en heeft een onafhankelijke rol.

Na het doorlopen van de drie fasen zal de jury hun voorstel voor de ontwerpend architect voorleggen aan het college van B&W. De jury bestaat uit Francesco Veenstra (Rijksbouwmeester), John Leerdam (vertegenwoordiger Nationaal Slavernijmuseum), Janna Bystrykh (architect), Noraly Beyer (journalist), Jennifer Tosh (historicus), Erik van Ginkel (zakelijk directeur Rijksmuseum Amsterdam), Richard Kofi (kunstenaar en curator), Arna Mačkić (architect), Carlos Gonçalves (voorzitter Rotterdamse kunststichting), Yvonne van Genugten (directeur Indisch Herinneringscentrum) en Winy Maas (architect). De jury wordt ondersteund door een technisch voorzitter en een ambtelijke begeleidingscommissie. Rol gemeente Amsterdam De gemeente Amsterdam is als opdrachtgever verantwoordelijk voor de fysieke realisatie van het museumgebouw en -park. In de toekomst zal de gemeente Amsterdam eigenaar worden van het museumgebouw en wordt de Stichting Nationaal Slavernijmuseum huurder. In het eerste halfjaar van 2026 sluiten de gemeente Amsterdam en de Stichting Nationaal Slavernijmuseum een samenwerkingsovereenkomst met elkaar af. Hierin worden de afspraken over de betrokkenheid van en samenwerking met het Nationaal Slavernijmuseum in het bouwproces vastgelegd.

Daarnaast is de gemeente van 2026 t/m 2028 als subsidiënt en oprichter nauw betrokken bij de ontwikkeling van de museumorganisatie en het kenniscentrum. De betrokkenheid van de gemeente is vastgelegd in verschillende artikelen in de statuten van de stichting. Het is de bedoeling dat de gemeente Amsterdam deze statutaire betrokkenheid de komende jaren afbouwt, zodat de gemeente bij de opening van het museum een soortgelijke relatie heeft als met

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 april 2026 Pagina 5 van 6

het Amsterdam Museum en het Stedelijk Museum Amsterdam. In de periode 2026 t/m 2028 onderzoekt de gemeente Amsterdam samen met het Nationaal Slavernijmuseum hoe deze (statutaire) betrokkenheid vorm kan krijgen richting de opening van het museum. Rol ministerie van OCW Sinds 2019 ondersteunt het ministerie van OCW de totstandkoming van het Nationaal Slavernijmuseum. Op 29 mei 2024 heeft de gemeente een bestuursovereenkomst met het ministerie van OCW afgesloten. In de bestuursovereenkomst zijn er afspraken gemaakt over de betrokkenheid van het ministerie bij de ontwikkeling. Het ministerie van OCW zal zich de komende periode – in nauw overleg met de gemeente Amsterdam – inzetten voor structurele borging van het Nationaal Slavernijmuseum. Het ministerie is voornemens de Tweede Kamer in 2027 te informeren over hoe het zich zal verhouden tot het museum. Net als de gemeente Amsterdam gaat het ministerie van OCW in de periode 2026 t/m 2028 – op basis van het operationeel ondernemingsplan – een subsidierelatie aan met de Stichting Nationaal Slavernijmuseum. De gemeente en het ministerie hebben afgesproken de monitoring van de Stichting Nationaal Slavernijmuseum samen uit te voeren. Regeling Grote Projecten De realisatie van het Nationaal Slavernijmuseum is een grootstedelijke ontwikkeling.

Het is een project met internationale aandacht en met commitment van veel verschillende stakeholders. Dit brengt de nodige risico’s met zich mee, onder andere op het gebied van planning en financiën. Het college heeft de integrale ontwikkeling van het museum om deze reden aangemerkt als 'groot project’. Nog voor het zomerreces wordt u geïnformeerd over de stand van zaken met een voortgangsrapportage. Deze zal vervolgens jaarlijks geactualiseerd worden. Onderdeel van deze voortgangsrapportage is een geactualiseerde planning voor de fysieke realisatie van museumgebouw en -park. Een nieuwe fase Schrijver en spoken word-artist Lin An Phoa sloot het Museumcongres 2025 af met haar gedicht Wat we bewaren. Met dit gedicht geeft zij woorden aan het belang van een waardig en betekenisvol museum dat het hele verhaal vertelt over onze slavernijgeschiedenis. Een belang dat – zoals u hebt kunnen lezen in deze brief – steeds verder tot realisatie komt. “Tussen deze muren wordt de tijd gemaakt Omdat we tussen deze muren samenkomen Omdat we hier reflecteren en omdat we hier samen dromen van een wereld vol Schoonheid en verbinding en collectiviteit Omdat we deze ruimte delen als medicijn voor eenzaamheid

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 april 2026 Pagina 6 van 6

Tussen deze muren bewaren we de menselijkheid Omdat we samen ervaren En samen bepalen Hoe het is om mens te zijn” Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Touria Meliani Wethouder Kunst en cultuur en Inclusie en anti-discriminatiebeleid

Rutger Groot Wassink Wethouder Gemeentelijk vastgoed

Alexander Scholtes Wethouder Deelnemingen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl