Raadsinformatiebrief Stadshartfile structurele maatregelen 30-11-2023.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 30-11-2023 Verkeer Melanie van der Horst Verkeer & Openbare Ruimte, bestuurszaken.vor@amsterdam.nl

Onderwerp

Structurele maatregelen voor de aanpak Stadshartfile

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad,

Terugdringen Stadshartfile is belangrijke stap op weg naar leefbare Binnenstad. In deze brief presenteer ik u de maatregelen die genomen worden om de Stadshartfile aan te pakken. U heeft hierom gevraagd in de vergadering van 12 januari 2023. De afgelopen maanden is samen met belanghebbenden in de binnenstad een traject doorlopen om de oorzaken van en de oplossingen voor de file te bespreken. Ik verwacht dat de set aan maatregelen die we nu nemen de file in grote maten terug zal dringen. Hierbij is er geen 100% garantie dat deze er nooit meer zal staan. Ik zie echter wel dat er een pakket ligt dat kan rekenen op draagvlak en dat een goede eerste stap is op weg naar mogelijke aanvullende maatregelen om de leefbaarheid in de binnenstad te verbeteren. Het proces met alle belanghebbenden heeft belangrijke lessen opgeleverd die ook gebruikt kunnen worden bij de uitwerking van Amsterdam maakt ruimte, het koersdocument dat in de commissie MOW van 1 november is besproken. Achtergrond Al tientallen jaren is de file die op het traject Blauwbrug tot het Rokin op dagen dat het erg druk is een belangrijk dossier. Er is gedurende diverse bestuursperiodes al veel gedacht en gesproken over oplossingen voor dit fenomeen, maar tot op heden is er nog geen oplossing gevonden.

De file zorgt ervoor dat een deel van de binnenstad wordt geblokkeerd, wat voor overlast van uitstoot en geluid zorgt voor bewoners en ondernemers in het gebied. Op 2 januari 2023 stuurde MKB Amsterdam, Vereniging Amsterdam City en Koninklijke Horeca Nederland een brandbrief naar de gemeenteraad. Hierin werd verzocht werk te maken van het aanpakken van de file vanaf de Blauwbrug tot het Rokin. Naast ondernemers zien ook bewoners graag dat er een oplossing gevonden wordt voor de file. Er is dus een brede oproep vanuit bewoners en ondernemers om passende maatregelen te treffen voor de grillige file. Op 21 februari stemde het college in met de aanpak om de Stadshartfile aan te pakken. In de raadsinformatiebrief van 28 maart 2023 bent u geïnformeerd over de voortgang van de aanpak Stadshartfile. Hierin zijn de tijdelijke maatregelen die genomen zijn tijdens het paasweekend en de daaropvolgende maanden, aan u gepresenteerd. In deze brief informeer ik u

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30-11-2023 Pagina 2 van 8

over het verloop van de tijdelijke maatregelen, de resultaten van de monitoring naar de effecten van de tijdelijke maatregelen en de onderzoeksresultaten naar de oorzaken van de file. Tot slot licht ik de structurele maatregelen die genomen zullen worden om de Stadshartfile te voorkomen toe. Desgewenst kan voorzien worden in een technische sessie, waarin nader ingegaan kan worden op de relatie tussen de voorgestelde maatregelen en de onderzoeksresultaten. Onderzoekaanpak Het afgelopen jaar is gewerkt aan het in beeld brengen van de oorzaken van de Stadshartfile. Tegelijkertijd zijn een aantal tijdelijke maatregelen getest, waarbij de effectiviteit van de verschillende maatregelen in beeld is gebracht. Onderzoek naar oorzaken van de file In de periode van 7 april t/m 30 juni is met behulp van kentekencamera’s, enquêtes, floating car data, bezettingsinformatie van parkeergarages, voetgangersdrukte en data uit verkeerslichten onderzocht wat de oorzaken zijn van de Stadshartfile. Uit dit onderzoek blijkt dat er vier belangrijke hoofdoorzaken zijn, die bijdragen aan de Stadshartfile.

In oplopende mate van effect op de wachttijd zijn dit: Hoofdoorzaken Situatie Rijtijd Vertraging van het (Blauwbrug-Damrak) ontstaan van de file Normale Vrije doorstroom, geen file op het 5 min Geen situatie traject 1 Wachtrijvorming kruisend tot max 10 min 5 min (langzaam) verkeer (toenemende voetgangers drukte) 2 Wachtrijvorming afslaand verkeer tot max 20 min 15 min Q-park De Bijenkorf 3 Wachtrijvorming ingang van de tot max 40 min 35 min garage bij een “volle” garage 4 Sluipverkeer via Damstraat (loont tot max 120 min tot 115 min vanaf een rijtijd langer dan 25 min) In de bijlage 1 van deze brief kunt u op kaart de verschillende hoofdoorzaken in lengte en duur van de file vinden. Tijdelijke maatregelen Vanaf april zijn er verschillende tijdelijke maatregelen genomen om de Stadshartfile tegen te gaan. Tot en met de eerste week van januari 2024 blijven deze maatregelen doorgaan op dagen dat drukte wordt verwacht en de structurele maatregelen nog niet zijn geïmplementeerd. De tijdelijke maatregelen kunnen worden gecategoriseerd in ‘verwijzen, verhinderen en verleggen’. De maatregelen zijn langs de lijn van de eerder vastgestelde maatregelenladder genomen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30-11-2023 Pagina 3 van 8

Tijdelijke maatregelen per categorie Verwijzen Gedurende een langere periode is de verwijzing naar de Burgwallenroute afgeplakt op het parkeerverwijssysteem. Hierdoor werden bezoekers niet actief verwezen naar parkeermogelijkheden in de binnenstad. Daarnaast zijn er op verschillende dagen en plekken verkeersregelaars op het traject Blauwbrug – Damrak ingezet. Verkeersregelaars hebben gefaciliteerd bij voetgangersoversteekplaatsen en bij het vlotter laten verlopen van het in- en uitrijden van verkeer bij Q-parkgarage De Bijenkorf. Verhinderen Op meerdere dagen zijn verkeersregelaars ingezet om sluiproutes door het Wallengebied richting Q-parkgarage de Bijenkorf onmogelijk te maken en is autoverkeer bij de Blauwbrug gedoseerd binnengelaten op de route. Wanneer de parkeergarages langs de stadshartroute vol waren en bezoekers bij een verkeersregelaar op de Blauwbrug aangaven dat zij in de binnenstad wilden parkeren, zijn zij teruggestuurd. We noemen dit ook wel een “softclose filter”. Verleggen Naast inzet van verkeersregelaars is er op verschillende manieren met een social mediacampagne naar bezoekers gecommuniceerd dat parkeren in de binnenstad lastig is en er beter gebruik gemaakt kan worden van alternatieven, zoals P+R of reizen met het openbaar vervoer.

Bevindingen Effect van tijdelijke maatregelen op de file Met behulp van de inzichten die zijn opgedaan tijdens het onderzoek naar oorzaken van de file is het effect van de tijdelijke maatregelen (voor zover deze binnen de onderzoeksperiode vielen) beoordeeld om te bepalen in hoeverre deze een basis vormen voor definitieve maatregelen. De volgende maatregelen zijn getest op effectiviteit: Maatregel Verkeersregelaars bij:

Effect

1. Voetgangersoversteken Geen meetbaar

Neveneffect

Rijtijdeffect

Bijdrage aan de veiligheid en effect de begeleiding van verkeer 2. Afslag Q-park de Geen meetbaar Bijdrage aan de veiligheid en Bijenkorf effect de begeleiding van verkeer 3. Afslag + in- en uitrijden Geen meetbaar Bijdrage aan de veiligheid en Q-park de Bijenkorf effect de begeleiding van verkeer 4. Soft close (=doseren Effectief in Hinder en terugslag op het Mr. Na periode van verkeren en terugsturen) voorkomen Visserplein, 'wegwerken' terug bij Blauwbrug wachtrijen RokinValkenburgerstraat en naar 5-10 min Bezoekers worden Damrak. Minder Weesperstraat. Met als gevolg gevraagd naar verkeer op de route. incidentele blokkades van de bestemming om auto's overstekende tram en vertraagd te laten overstekende fietsers. instromen. Bij volle parkeergarages wordt het verkeer dat wil parkeren verzocht te keren.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

5. Voorkomen sluipverkeer Aanzienlijke afname (op basis van modellering) file doordat

sluipverkeer niet meer kan voordringen

Datum 30-11-2023 Pagina 4 van 8

Rijtijd gemiddeld gehalveerd en nooit langer dan 40 minuten, het verkeer blijft meer in beweging en de totale file wordt ook 30% korter.

Het effect van de communicatiemaatregelen zijn op de korte termijn lastig te meten. Dat neemt niet weg dat het actief verwijzen naar alternatieven voor parkeren in de binnenstad altijd een belangrijk onderdeel zal blijven van het verminderen van zoekend parkeerverkeer in de binnenstad. Input stakeholders Vanaf de start van project Stadshartfile zijn stakeholders nauw betrokken. Het doel is het creëren van een breed gedragen aanpak waarbij zowel de gemeente als de betrokken inwoners en ondernemers zich kunnen vinden in de verdere uitwerking die volgt uit het onderzoek en de monitoring de afgelopen periode. De resultaten van de monitoring en de mogelijke maatregelen zijn daarom besproken met een brede groep stakeholders. Het gaat om inwoners verenigd in “Voor de Stad”, Koninklijke Horeca Nederland, de Beurs van Berlage, De Bijenkorf, Q-park, MKBNederland, Vereniging Amsterdam City, CBRE, Hotel Sofitel Legend the Grand Amsterdam, Anantara Grand Hotel Krasnapolsky, BIZ Rokin, BIZ Dam en BIZ Damrak De stakeholders gaven aan tevreden te zijn met de analyse die het onderzoeksteam heeft gepresenteerd. Ze zijn blij met de aanpak en kunnen zich vinden in het geschetste beeld. Het bedrijfsleven benadrukt dat het voor hen van groot belang is dat de bedrijfsvoering zo min mogelijk gehinderd wordt. Niet door de file en ook niet door de mogelijke maatregelen.

Zij hechten vooral veel waarde aan de bereikbaarheid van bedrijven voor zowel klanten, maar ook aan een goede logistiek. Voor inwoners is de kwaliteit van lucht en overlast van wachtende auto’s een belangrijk aspect. Structurele maatregelen De monitoring van de uitgevoerde tijdelijke maatregelen heeft veel informatie opgeleverd over het effect van de maatregelen. Daarnaast heeft het onderzoek naar de oorzaken van de file laten zien dat de file niet één oorzaak kent, maar voortkomt uit een combinatie van verschillende oorzaken. Dit zorgt ervoor dat niet één maatregel de file zal helpen oplossen, maar dat een pakket aan verschillende maatregelen nodig zal zijn. Op basis van de monitoring van tijdelijke maatregelen en de oorzaken van de file, samen met een beleidstoets, financiële raming, eerste ontwerpschets met eerste haalbaarheidsanalyse presenteer ik u de set aan structurele maatregelen die genomen gaan worden. De structurele maatregelen zijn net zoals de tijdelijke maatregelen onderverdeeld in de categorieën: verwijzen, verleggen, verhinderen. Hieraan wordt een vierde categorie ‘maatregelen bij topdrukte dagen’ toegevoegd, waarvan wordt verwacht dat deze maatregelen enkel ingezet hoeven te worden op de drukste dagen van het jaar.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30-11-2023 Pagina 5 van 8

Structurele maatregelen per categorie 1. Verwijzen (communicatie): we verwijzen bezoekers naar alternatieve routes en parkeergarages. Dit doen we met drie maatregelen. Maatregel Aanpassen P-route Burgwallen. Verwijzen tot en met de Stadhuisgarage.

Onderbouwing Zoekend parkeerverkeer wordt nu de stadshartroute (lees: file) in geleid bij het zoeken naar parkeerplekken terwijl langs het traject niet altijd beschikbare plekken zijn. Dit passen we aan. Aanpassen DRIPS-scenario’s. DRIPS (dynamische route-informatiepanelen) werken Verwijzen naar alternatieve P- dynamisch, door middel van scenario’s kan op drukkere route met actuele status van dagen worden verwezen naar alternatieve parkeerroutes en garage capaciteit niet naar de Stadshartroute. (al uitgevoerd) . Bezoekers thuis al verwijzen Het beste middel is voorkomen. Door bezoekers voor naar P+R en ov-mogelijkheden aanvang van de rit al goed te informeren naar alternatieven voorkomen we autoverkeer in de binnenstad. 2. Verleggen (reguleren) de mogelijkheid bieden aan (zoekend parkeer-) verkeer om vóór de Stadshartroute om te keren. Hierdoor voorkomen we verkeer op de Stadshartroute wanneer deze route al overbelast is. Maatregel Onderbouwing Digitaal bord voor de Blauwbrug Verkeer kan op de Stadshartroute niet weg. Voor de Blauwbrug met actuele informatie over het heeft de automobilist regelmatig geen zicht op filevorming. traject en indien nodig Het digitale informatiebord geeft de weggebruikers de juiste waarschuwing voor inrijden informatie waarop ze een keuze kunnen maken een andere Stadshartroute. route te volgen. Keerlus voor de Blauwbrug.

De keerlus biedt het autoverkeer de fysieke mogelijkheid om te keren wanneer bijvoorbeeld de parkeergarages vol zitten of er een file vormt.

3. Verhinderen: sluiproutes zorgen voor voordringgedrag en daarmee extra filevorming. Er zijn verschillende mogelijkheden onderzocht om sluiproutes richting de Q-parkgarage Bijenkorf onmogelijk te maken. De meest kansrijke manier om sluiproutes onmogelijk te maken is het implementeren van een filter voor autoverkeer op de Dam. Er is een permanent filter nodig om ervoor te zorgen dat sluiproutes niet langer worden getoond in navigatiesystemen. Via modellering van de effecten van filters op verschillende plekken in het netwerk is naar voren gekomen dat de enige locatie met een positief effect op de Stadshartfile een filter op de Dam in de vorm van het instellen van een eenrichtingsweg is. Auto's komend vanaf het Rokin kunnen nog wel rechtsaf slaan op de Dam, auto's komend vanuit de Damstraat kunnen niet langer rechtdoor de Dam op. De eenrichtingsweg voorkomt dat autoverkeer komend uit de Damstraat richting de Dam rijdt. Hiermee is er niet langer een sluiproute via het Wallengebied naar de garage (die zorgt voor flinke vertraging op het traject Rokin) De verwachting is dat dit een positief effect zal hebben op de leefbaarheid van het

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30-11-2023 Pagina 6 van 8

Wallengebied. Belangrijk om te vermelden is dat met deze maatregel alle bestemmingen bereikbaar blijven voor ieder soort verkeer. Ook de nood- en hulpdiensten kunnen gewoon van de route gebruik blijven maken, ook al omdat er geen fysieke afsluiting wordt doorgevoerd. Maatregel

Onderbouwing

Eenrichtingsweg Dam, verkeer Door een eenrichtingsweg verdwijnt de mogelijkheid om via komend uit de Damstraat moet het Wallengebied naar Q-parkgarage Bijenkorf te rijden. verplicht rechts- of linksaf. Hierdoor zal het sluipverkeer afnemen, wat ten goede komt Uitzondering laad- & losverkeer aan de doorstroming van verkeer op het Rokin. door middel van venstertijden. Voordeel: -Bestemmingen blijven bereikbaar. -Direct effect op Stadshartfile -Minimale verkeershinder in omliggend gebied (rustiger wallengebied op drukke dagen). Nadeel: -Meer verkeer door de Warmoesstraat (bewoners, hotelgasten in het wallengebied)

4. Extra maatregelen op Topdrukte dagen (inzet verkeersregelaars & communicatie): samen met de stakeholders is een kalender gemaakt van de verwachte topdruktedagen. Op deze dagen is er extra inzet nodig. Maatregel

Onderbouwing

Jaarlijks gezamenlijke topdruktekalender samenstellen met de stakeholders. Inzet verkeersregelaars op topdruktedagen. Verkeersregelaars worden o.a. ingezet op: - Faciliteren van verkeersstromen en verwijzen naar alternatieven. -soft close (doseren en terugsturen bij volle parkeergarages)

De file is niet 100% te voorspellen. Samen met de stakeholders bepalen we welke dagen we extra inzetten en creëren we gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het terugsturen of verwijzen van autoverkeer bij volle garages geeft ruimte op het traject. Zoekend autoverkeer heeft op dit moment ook geen meerwaarde op het traject te zijn en kan beter worden verwezen naar alternatieven.

Inzet social mediacampagne op bepaalde topdruktedagen

Bijvoorbeeld tijdens Kerst, Pasen en zomervakantie moet de bezoeker van tevoren worden geïnformeerd. Dit kan door gerichte advertenties te plaatsen in een social mediacampagne voor zowel binnenlandse als buitenlandse bezoekers en te stimuleren met alternatief vervoer te komen of buiten de stad te parkeren. Extra DRIPS-scenario's. De oplopende We geven de bezoeker de mogelijkheid om een rijtijden worden op de DRIPS rondom alternatieve route en parkeergarage te vinden. de stadshartroute getoond, bij meer dan 30 minuten vertragen geven de DRIPS aan om het centrum te vermijden.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30-11-2023 Pagina 7 van 8

Toekomst De inzet en het onderzoek van afgelopen maanden hebben geleid tot geleerde lessen en nieuwe inzichten. Naast de set aan structurele maatregelen die we nu zullen nemen, zijn er een aantal mogelijke toekomstige maatregelen naar voren gekomen. Deze maatregelen hebben een veel breder effect dan enkel het verhelpen van de Stadshartfile en hebben sterke relaties met andere beleidsdoelen, zoals het verminderen van de verkeersdruk in de binnenstad of het aanpassen van de verkeerscirculatie in de hele stad. Een aantal voorbeelden: het opzetten van een snel inzetbaar team van verkeersregelaars, het wijzigen van parkeerroutes in de stad, het verminderen van de verkeersdruk in het Wallengebied, het verder onderzoeken van de mogelijkheden van een verplicht reserveringssysteem voor parkeren in garages in de binnenstad, het enkel toelaten van vergunninghouders op straatparkeervakken naar Antwerps voorbeeld en het inrichten van een taxistandplaats in de Rokingarage middels het uitnemen van het bezoekers parkeren in de garage. Ik heb de organisatie gevraagd deze mogelijke maatregelen te betrekken bij het verdere gesprek en het ontwerp van maatregelen in het kader van Amsterdam maakt Ruimte.

Stadshartfile en de aanpak binnenstad Een eerste verkenning naar wijziging van de omgevingsplannen in de binnenstad, waaronder de bestemming van de parkeergarage leert dat bij voorkeur in samenspraak met de eigenaren gekeken kan worden naar alternatieve opties. Ik sluit dit niet uit maar verwacht op korte termijn hiervan geen oplossing. In samenspraak met de Aanpak Binnenstad wil ik deze optie wel bespreekbaar houden. Financiën De kosten van de tijdelijke maatregelen bedroegen afgelopen jaar 600.000, - euro. Deze kosten zijn gedekt uit de budgetten Stadsverbetering/Programma Autoluw. De kosten van de structurele maatregelen zullen voorgesteld worden bij de Voorjaarsnota 2024 binnen programma 2 te dekken en de incidentele projectkosten binnen het programma 2 ten laste van Stadverbeteren. Met partners in de stad wordt gesproken over een bijdrage in de inzet van verkeersregelaars op de topdrukte dagen. Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30-11-2023 Pagina 8 van 8