Raadsinformatiebrief Sport en Duurzaamheid.pdf

Bijlage 1 – Raadsinformatiebrief resultaten programma sport en duurzaamheid

Resultaten programma Sport & Duurzaamheid 1 Vastgoed Zonnepanelen Sinds 2017 zijn we structureel aan de slag gegaan met zonnepanelen op sportvastgoed. Inmiddels zijn 17 daken voorzien van 3.600 panelen. Dat is meer dan 983 kWp en goed voor 5.152.492 kWh opwek per jaar (gelijk aan het energieverbruik van ca. 1.700 huishoudens). Speciaal zijn de 3 monumentale panden, zoals het Zuiderbad (afbeelding links). Om bezoekers van de sportaccommodaties te laten zien dat er duurzame opwek plaatsvindt is een display ontwikkeld (afbeelding rechts). Van het gas Verschillende sportpanden zijn afgelopen jaren gasloos gemaakt. Door reguliere vervangingen of doordat zich een kans voordeed om het pand meteen gasloos te maken. Dat zijn o.a. het Brediusbad, de Apollohal (monument), en sporthal de Weeren. Nieuwe panden worden uiteraard gasloos opgeleverd, zoals het duurzaam beheerkantoor Middenmeer. Energie besparen Het uitvoeren van energiebesparende maatregelen in vastgoed, is opgenomen in de mjop’s (meerjaren onderhoudsplanningen). Denk hierbij aan verlichting, slim inregelen van de systemen en isoleren. Sportverlichting in sporthallen vervangen door LED-sportverlichting heeft een reductie van 50% elektriciteit opgeleverd. Daarnaast is de meeste standaardverlichting ook vervangen door LED-verlichting, en dit heeft nog eens 60% reductie in elektriciteit opgeleverd.

In vijf sporthallen zijn de W-installaties geoptimaliseerd tijdens groot onderhoud. Het gasverbruik is hierdoor afgenomen met 30%. De WKO-installatie in Wethouder Verheijhal is in balans gebracht met de omgeving, waardoor de problemen en het hoge energiegebruik van de afgelopen jaren zijn opgelost. Het energieverbruik is hier met 25% afgenomen. Voor de zwembaden wordt tevens onderzocht hoe het afkoelen en de verdamping van het zwemwater kan worden beperkt, zowel voor buitenzwemwater als binnen. Gezien de ontwikkeling om ook in de winter buiten te zwemmen en het exponentieel stijgende gasgebruik bij kou, een zeer effectieve maatregel. De Mirandabad Het eerste subtropische zwembad van Nederland, geopend door de Jackson Five. Een pand om trots op te zijn, maar ook verouderd en mede daardoor de grootste energiegebruiker van Sport & Bos en de 2de van de gehele gemeentelijk vastgoedportefeuille. We onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor energiebesparing. Zo zijn we een onderzoek gestart in samenwerking met Waternet naar de mogelijkheid om het zwembad te verwarmen met Thermische Energie uit Oppervlaktewater van de Amstel (TEO). Dit blijkt goed mogelijk, de warmtecapaciteit is zoveel dat zelfs het tegenoverliggende

Bijlage 1 – Raadsinformatiebrief resultaten programma sport en duurzaamheid

Rivierenhuis van Eigenhaard en de wijk daarachter ook verwarmd kan worden. De eerste uitkomsten van dit onderzoek hebben daarom geleid tot een gezamenlijke aanvraag met Waternet en Eigen Haard voor een Rijksbijdrage Proeftuin Aardgasvrije Wijken. Over de plannen voor renovatie en verduurzaming van het De Mirandabad wordt u apart geïnformeerd. Circulair Velodrome De vloer van het Velodrome is in de zomer van 2021 vervangen voor een nieuwe, duurzame vloer. De vloer voldeed niet meer aan de eisen voor baanwielrennen, maar het hardhout was nog van goede kwaliteit. Waar we normaal de vloer laten afvoeren tegen betaling, is nu in samenwerking met stichting Insert en vereniging BNI de vloer een tweede leven gegeven. Diverse architecten en mensen die een stukje Velodrome in huis wilden, hebben de vloer opgehaald en hiervoor een donatie gedaan aan Jeugdfonds Sport. Omdat de vloer warme herinneringen oproept, heeft Amsterdam in beperkte oplage herinneringsplankjes laten maken van de vloer. Met dit project laat gemeente Amsterdam zien dat materialen nog waarde hebben. Er is meer dan 8.500,- euro opgehaald voor het Jeugdfonds Sport. Circulaire sportvloer Hogendorpsportcentrum Het Hogendorpsportcentrum kreeg als eerste ter wereld een volledig circulaire indoor sportvloer.

De al aanwezige grondstoffen van de oude vloer zijn door leverancier Herculan met een minimale aanvulling van nieuwe grondstoffen ter plaatse verwerkt tot een nieuwe generatie sportvloer. Dat is een belangrijk resultaat, want het grootste gedeelte van de Amsterdamse klimaatimpact zit in materiaalgebruik. Van dit toonaangevende project is een mooi filmpje gemaakt.

2 Parken LED-veldverlichting LED-veldverlichting is tot 80% zuiniger dan conventionele verlichting. Gemeente Amsterdam heeft meer dan 1.200 verlichtingsmasten, die aankomende jaren allen worden voorzien van LED. Dat bespaart niet alleen energie, maar zorgt ook voor meer speelcomfort en vergemakkelijkt de veldhuur. Bij aanleg van nieuwe velden en renovaties wordt standaard voor LED gekozen. In 2021 hebben 21 sportvelden en tennisbanen LED-veldverlichting gekregen. Klimaatadaptief sportveld Het koelste kunstgrassportveld ter wereld ligt op Sportpark Laan van Spartaan (City Sports project). Doordat kunstgrasvelden extreem kunnen opwarmen zijn ze bij hoge temperaturen niet prettig om op te sporten en bij zeer hoge temperaturen zelfs gevaarlijk. Natuurlijk gekoelde kunstgrasvelden kunnen dit probleem oplossen, omdat de verdamping van het regenwater zorgt voor lagere temperaturen. Dat gebeurt door regenwater op te vangen in kratjes onder het veld. Een kunstgrasveld kan in de zomer wel 80 graden worden, ongezond voor de sporter en omgeving. Dankzij het krattensysteem, wordt het veld gekoeld met maar liefst 40 graden, een wereld van verschil.

Bijlage 1 – Raadsinformatiebrief resultaten programma sport en duurzaamheid

Duurzaamste hockeyveld de wereld In 2021 is op Sportpark Middenmeer het duurzaamste hockeyveld ter wereld neergelegd, dezelfde als op de Olympische Spelen in Tokyo is gebruikt. Er zijn 3 innovaties toegepast: gerecyclede kratjes onder het veld vangen water op, waarmee het veld wordt beregend, de vezels in de kunstgrasmat bestaan voor 60% uit suikerriet en het veld heeft de nieuwste generatie LED-verlichting. Duurzaam trapveldje Weesp In Weesp is in de zomer van 2021 een duurzaam trapveldje aangelegd. De infill is van suikerriet en volledig biologisch afbreekbaar. Om die infill binnen te houden, zijn aan de zijkanten van het veld kantplanken geplaatst van gerecycled kunstgras. De sporttechnische onderlaag is van Carbonfix, een olivijn-houdend gesteente dat net als een boom, CO2 vasthoudt. De buurt heeft geholpen met het aanplanten van de beplanting rondom het veldje. Hergebruik kunstgras Gemeente Amsterdam beheert meer dan 100 kunstgrasvelden. Die hebben een levensduur van 10 tot 15 jaar. Hierna kunnen ze worden verwerkt tot andere producten. Zo heeft gemeente Amsterdam nu de langste damwand ter wereld van gerecycled kunstgras (in het Amsterdamse Bos), en staan op verschillende sportparken picknickbanken en stoelen van kunstgras. Het doel is om volledig circulair te zijn en uiteindelijk alle velden die einde levensduur zijn, 100% terug te laten komen als nieuw veld.

Dit is een mooie tussenstap in dat proces daarnaartoe. Innoveren met kunstgras in samenwerking met het CTO Gemeente Amsterdam is gebonden aan raamcontracten bij het inkopen van kunstgrasvelden. Tegelijkertijd wil de gemeente innovaties stimuleren, die vaker aangeboden worden door kleinere bedrijven die niet in de raamcontracten zitten. Daarom is directie Sport & Bos samen met het Chief Technology Office (CTO) gestart met de scale-up methodiek voor de inkoop van velden. Dit is onderdeel van de ‘mkb innovatiemotor’ vanuit de opgave Duurzaam Herstel. We vragen de markt in dit innovatief partnerschap samen te werken en tot de meest duurzame oplossingen te komen. Bij succesvolle pilots, worden de duurzame oplossingen onderdeel van het raamcontract. Zo blijven we innovatie stimuleren. We zoeken hiermee de samenwerking met andere gemeenten, onderzoeksinstellingen en de MRA. Zo tillen we als launching customer de markt in héél NL naar een hoger duurzaamheidsniveau. Dit heeft dus ook een positief effect buiten onze stad. Hiermee maken we ons koploperschap waar. Mogelijke innovaties zijn oprolbare zonnepanelen over velden en gebruik van de warmte van kunstgras om sportaccommodaties te verwarmen. Ter illustratie hebben we een animatie video gemaakt om de markt uit te dagen, klik hier om die te bekijken.

Biodiversiteit en groene omgeving, hittestress Ook buiten de velden wordt verduurzaamd. Sportparken moeten plekken zijn waar je niet alleen komt om te sporten, maar ook openbaar toegankelijke parken waar je aangenaam kunt recreëren. Voorbeeldsportparken zijn sportpark Sloten (met takkenrillen, wadi’s, ijsvogelmuren, kikkerpoeltjes) en sportpark Middenmeer (met fruitbomen, het eerste sportpark met een vlindercertificaat en een pilot klimaatbestendige beplanting).

Bijlage 1 – Raadsinformatiebrief resultaten programma sport en duurzaamheid

Om doelgericht onze sportparken te verduurzamen, voorzien we eerst alle sportparken van een nulmeting. Alle sportparken worden gekeurd op 7 verschillende duurzaamheidsambities zoals biodiversiteit, circulair en bodem en water. Daaruit volgt een label, vergelijkbaar met het energielabel voor panden. Zo brengen we voor elk sportpark de kansen op het gebied van verduurzaming in kaart en werken we dit samen met onze ecologen uit in concrete maatregelen per park om vooruit te gaan in labelstappen. Quick wins zijn bijvoorbeeld: toepassen van speciale bloemenmengsels, maken van takkenrillen en snoeihout laten liggen. We hebben nu 15 sportparken voorzien van een label en in 2022 worden nog eens 15 sportparken gelabeld. Label Aantal sportparken A B C 2 (Sportpark Middenmeer en Sloten) D E 10 F 3 Totaal 15 Tabel 1. Overzicht van de NL Green Labels van 15 sportparken in 2021.

3 Verenigingen Verduurzaming clubaccommodaties In 2016 heeft gemeente Amsterdam een succesvol project uitgevoerd, waarbij vrijwel elke sportvereniging met eigen accommodatie (+/- 160 verenigingen) een energiescan heeft gehad, en een jaar begeleiding bij het nemen van duurzaamheidsmaatregelen. Meer dan de helft van de verenigingen heeft maatregelen genomen, zoals het vervangen van oude koelkasten en het plaatsen van zonnepanelen. Afgelopen periode is er geen gerichte actie geweest voor de verenigingen in verband met COVID-19. Dit wordt in 2022 weer opgestart, met aandacht voor de accommodatie, afvalscheiding en mobiliteit. Daarbij geven we extra aandacht aan het benutten van potentie van zonnepanelen bij verenigingen. Alle sportverenigingen in Amsterdam hebben gezamenlijk plek voor 17.000 zonnepanelen, dat is 5.000 kWp aan vermogen.

Aantal buitensportclubs Waarvan energiescan en opportuun** Waarvan maatregel genomen

Resultaten t.m. 2018* 161 112 57 (55%)

Totale investering door verenigingen

€ 1.529.579,-

CO2 reductie per jaar 405 ton Energiereductie per jaar (elektriciteit) 791.064 kWh Energiereductie per jaar (gas) 27.756 m3 Waterreductie per jaar 1.551 m3 Zonnepanelen geplaatst (aantal verenigingen) 20 (cijfer uit 2021) Tabel 2. Overzicht resultaten Duurzame Amsterdamse Sportverenigingen uit 2018. *In 2022 hebben meer verenigingen maatregelen genomen, maar die zijn nog niet allemaal bekend.

Bijlage 1 – Raadsinformatiebrief resultaten programma sport en duurzaamheid

Kijk!Duurzaam Niets werkt zo enthousiasmerend als succesverhalen van andere verenigingen. Naast de reguliere communicatie (website, nieuwsbrieven) hebben we met Kijk!Duurzaam! Sportpark Middenmeer in beeld gebracht. Net als bij Google Streetview is het mogelijk om virtueel over het sportpark te lopen, en nader in te zoomen op genomen duurzaamheidsmaatregelen. De bezoeker komt zo meer te weten over de genomen maatregelen, de afwegingen en ervaringen. Daarbij is aandacht voor het ecologisch beheer van het park, de innovaties op en rondom de (kunstgras)velden en de verduurzaming van het clubgebouw van hockeyclub AthenA. Dit wordt gebruikt in een grote campagne om verenigingen te inspireren en motiveren om te verduurzamen, en als voorbeeld voor andere gemeenten. KNVB GO In samenwerking met KNVB is in juni 2021 een kleine pilot geweest, gericht op de fiets. De KNVB had een regiocup opgestart, waarbij de wedstrijden op fietsafstand waren. We hebben verenigingen op Sportpark de Eendracht gestimuleerd om de fiets te pakken om naar de wedstrijd te gaan. Dat is gedaan met behulp van een app waarmee beloningen waren te sparen, posters en de mogelijkheid om gebruik te maken van fietsen op het sportpark. Er wordt onderzocht hoe dit voor volgend seizoen vervolg kan krijgen.

Afvalinzameling Kadoelen Sportverenigingen vallen onder bedrijfsafval en moeten zelf een contract afsluiten met een commerciële afvalinzamelaar. In 2021 zijn we een pilot gestart op sportpark Kadoelen, met als doel om tot een gezamenlijk afvalcontract te komen waarbij afvalstromen gescheiden worden opgehaald. Zo verminderen we de vervoersbewegingen en stimuleren de circulaire economie. In 2022 laten we de mogelijke scenario’s in kaart brengen en ondersteunen we de verenigingen bij het overstappen naar een nieuwe afvalinzamelaar. Dit levert ons een stappenplan op, wat ook op andere sportparken kan worden toegepast.