Raadsinformatiebrief Schooltuinen en Natuureducatie 20112023.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 13 december 2023 Onderwijs Marjolein Moorman OJZ bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl

Onderwerp

Raadsinformatiebrief Schooltuinen en Natuureducatie

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In Amsterdam kennen we een rijke traditie van schooltuinen die meer dan 100 jaar teruggaat. Het Amsterdamse model voor schooltuinieren en natuureducatie is uniek en een inspirerend voorbeeld in binnen- en buitenland. De schooltuinen waren oorspronkelijk gestart als burgerinitiatief en bedoeld om kinderen in contact te brengen met gezond voedsel dat ze anders niet zouden eten vanwege grote armoede die kort na de Eerste Wereldoorlog heerste. Het natuureducatie- en schooltuinprogramma gaat nu over veel meer dan alleen gezonde voeding. Zo vergroten we ook het bewustzijn over een groene, circulaire en duurzame stad bij kinderen en jongeren. Er doen jaarlijks zo’n 23.000 leerlingen mee aan onze programma´s uit de Natuur- en Milieueducatie gids (NME-gids). Ieder jaar ontvangt u de jaarrapportage van natuureducatie en het schooltuinprogramma. In deze brief informeren we u over de belangrijkste punten uit de rapportage schooljaar 2022-2023. De volledige rapportage vindt u in de bijlage. Vorig jaar is op uw verzoek de jaarrapportage besproken in de commissie OZA en de gemeenteraad. U heeft onder andere gevraagd naar de positie van boerderijeducatie in ons aanbod en de financiering van boerderijeducatie. Daar kom ik in deze brief op terug.

Ook informeren we u over onze drie focuspunten voor schooltuinen en natuureducatie voor de komende jaren: kwaliteit, gebiedsgericht werken en duurzaamheid. Jaarrapportage 2022-2023 De bijgevoegde jaarrapportage Schooltuinen en Natuureducatie geeft in vogelvlucht de resultaten van 2022-2023 weer. De belangrijkste punten uit het rapport zijn: • •

De 14 schooltuinen, waarvan één in het Rijksmuseum, bereikten 6531 leerlingen en 84,7% van alle scholen in het (speciaal)basisonderwijs in Amsterdam. Leerkrachten waarderen het schooltuinprogramma met een 8,5. Met de programma's in de NME-gids werden in totaal 23.390 leerlingen bereikt. Hiervan deden 3.190 leerlingen mee aan het programma boerderijeducatie. Leerkrachten waarderen de activiteiten hoog, van een 8,5 voor de buitenlessen, tot een 9,2 voor boerderijeducatie.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

Datum 13 december 2023 Pagina 2 van 4

Ter ere van het 100-jarige bestaan van de schooltuinen in 2020 bundelen het Rijksmuseum, de Teekenschool en de chef-kok van Rijks sindsdien hun krachten. Dit resulteert in een verrijkend programma waar kunst, cultuur en natuur samenkomen. De Shri Lakshmi basisschool heeft in 2023 met veel plezier getuinierd in de tuin van het Rijksmuseum.

Natuureducatie en boerderijeducatie Natuureducatie In Amsterdam hebben we een rijk aanbod van natuureducatieprogramma’s voor alle leerlingen in het Primair Onderwijs (po). Daarnaast is er voor de groepen 6 en 7 het bekende schooltuinprogramma. In het schooljaar 2022-2023 zijn er ruim 23.000 1 leerlingen bereikt met onze natuureducatieprogramma’s, waaronder de buitenlessen, boerderijeducatie en lesmateriaal uit de Natuurmediatheek. Met deze programma’s verbinden we de jongere generaties met de natuur in hun leefomgeving. Leerkrachten kunnen uit de NME-gids kiezen uit hoogwaardige educatieve activiteiten die aansluiten bij de kerndoelen van Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO). In samenwerking met 50+ aanbieders in en rondom Amsterdam wordt natuureducatie zo naadloos geïntegreerd in het curriculum. Centraal staat het bevorderen van duurzaamheid en ecologisch bewustzijn bij leerlingen en docenten. Via diverse educatieve programma's en nauwe samenwerking met partners, bouwen we bruggen tussen klaslokalen en de natuur voor een duurzame toekomst. Natuureducatie in Amsterdam is verdeeld in vier hoofdthema’s: 1) natuur, planten en dieren, 2) seizoenen, weer en klimaat, 3) voedsel en boerderijeducatie en 4) duurzaamheid en afval. Hier vallen ook het schooltuin- en boerderijeducatieprogramma onder.

Boerderijeducatie Een integraal onderdeel van ons natuureducatieaanbod met de best beoordeelde lessen (9,2), is het boerderijeducatieprogramma. Het programma is in 2008 ontstaan door een initiatief van Vereniging Boerenstadswens, een groep Amsterdammers die een betekenisvolle relatie wil met het land rondom hun stad. Bij boerderijeducatie werken kinderen uit groep 5 t/m 8 van het Amsterdamse basisonderwijs een dag mee op een van de acht aangesloten boerderijen. Door de veengrond rondom Amsterdam zijn dit voornamelijk melkveebedrijven, die zijn gekwalificeerd door Boerderijeducatie Nederland. De inhoud van de lessen wordt gemaakt door de aangesloten educatieboeren in samenwerking met BEN (Boerderijeducatie Nederland 2). BEN is een netwerk voor boerderijeducatie boeren. De sponsporen, waaronder ZuivelNL, van het programma boerderijeducatie hebben geen invloed op de lesinhoud. Boerderijeducatie biedt kinderen onder andere inzicht in duurzaamheid, de kringloop op de boerderij en het sloot- en bodemleven. Het vergroot ook de kennis van kinderen over waar hun voedsel vandaan komt en over de productie van (biologisch) zuivel en vlees. Dit stelt hen in staat om een gesprek te voeren over welke voedselkeuzes ze zelf maken. De komende jaren zal boerderijeducatie onderdeel blijven van ons aanbod natuureducatie. 1 2

Cijfers afkomstig uit het jaarverslag 2022-2023 Gekwalificeerde educatieboeren (boerderijeducatienederland.nl)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 december 2023 Pagina 3 van 4

Focus voor de komende jaren Kwaliteit Natuureducatie De komende jaren willen we ons verder inzetten op het verbeteren van de kwaliteit van Natuureducatie. Voor de schooltuinen is hier de werkgroep KOS (Kwaliteit(Impuls) Onderwijs Schooltuinen) voor opgezet. Deze werkgroep houdt zich onder andere bezig met het ontwikkelen van nieuwe leermiddelen, die flexibel, interactief en toekomstbestendig zijn. In 2023 hebben we met het schooltuinprogramma 84,7% van alle scholen in het (speciaal)basisonderwijs in Amsterdam bereikt. Om het percentage deelnemende scholen te verhogen neemt Team Schooltuinen ieder jaar contact op met de scholen die zich niet hebben aangemeld voor het programma Schooltuinen. De komende tijd wordt er onderzocht of mogelijke belemmeringen weggenomen kunnen worden, om zo meer scholen te kunnen bereiken. Gebiedsgericht werken Niet alle kinderen komen van huis uit in aanraking met natuureducatie en wetenschap. We willen alle Amsterdamse kinderen een rijke leeromgeving bieden zo dicht mogelijk bij huis, door meer de verbinding op te zoeken in de buurt. We gaan onderzoeken hoe we het schooltuinprogramma en natuureducatie uit kunnen breiden naar schoolprojecten, buurtinitiatieven en de naschoolse opvang. Ook willen we de samenwerking bevorderen tussen schooltuinen, groene buitenschoolse opvang en natuurclubs in Amsterdam om leermogelijkheden te versterken.

De komende jaren blijven we inzetten op toegankelijke educatieve omgevingen zodat iedereen; jong en oud, leerlingen van regulier en speciaal onderwijs, kunnen leren over de natuur. Dit doen we nu al door onder andere lessen op maat te maken, die aansluiten bij de onderwijsbehoefte van leerlingen en door schooltuinen open te stellen voor buurtinitiatieven. Een voorbeeld van een succesvol buurtinitiatief is ‘Groei en Bloei’, dat is opgezet door en voor vrouwen uit Zuidoost die elkaar op de tuinen ontmoeten en zichzelf, hun omgeving of buurt willen versterken. Inmiddels tuinieren ook vrouwen uit West en Nieuw-West op onze Schooltuinen. We willen nog beter aansluiten bij de Masterplannen in Noord, Nieuw-West en Zuidoost om kinderen, voor wie het minder vanzelfsprekend is, te enthousiasmeren voor natuur en wetenschap. Duurzaamheid Amsterdam wil in 2050 klimaatneutraal zijn en heeft diverse duurzaamheidsambities zoals deze worden beschreven in de agenda Amsterdam Circulair 2020-2025 en in het Actieplan Eiwittransitie 2021-2023. Met onze educatieprogramma´s willen wij aansluiten bij de duurzaamheidsambities van de stad. We hebben immers een voorbeeldfunctie voor de jonge Amsterdammers en hebben de unieke kans om kinderen te leren over onze aarde en het belang van duurzaamheid.

Zo sluit de ambitie om Amsterdammers door stadslandbouw te leren over voedselproductie en ze te inspireren zelf voedsel te verbouwen mooi aan bij de programma´s schooltuinen en boerderijeducatie. Daarnaast willen we het gesprek stimuleren in onze programma's over diervriendelijke en duurzame voedselkeuzes en de leerlingen beter inzicht geven in de effecten van hun keuzes. Om onze eigen organisatie duurzamer te maken wordt gewerkt aan het groenbeheer op de tuinen, op bodem herstellend tuinieren om ecosystemen te herstellen en wordt er geïnvesteerd in duurzame en toekomstbestendige schooltuinen en gebouwen. Afgelopen jaar is er een ‘gezonde bodem werkgroep’ opgericht, om bodemuitputting tegen te gaan en biodiversiteit te bevorderen. Daarnaast is er de ambitie om natuurinclusief te gaan werken en gewoontepatronen, zoals het

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 december 2023 Pagina 4 van 4

werken met machines, te minimaliseren. Er liggen kansen voor onderzoek en ontwikkeling, om de opgedane kennis over bodem herstellend tuineren te delen en zo de positieve impact te vergroten. Vervolg Een veranderende maatschappij vraagt om nog eens goed te kijken naar welke programma’s thuishoren in de NME-gids. In 2024 worden de raamcontracten met de partners uit de NME-gids vernieuwd. Dit geeft de gemeente de gelegenheid om de voorwaarden, waar de partijen uit de NME-gids met hun programma’s aan moeten voldoen, te herzien. De komende periode zullen we onderzoeken welke voorwaarden nodig zijn om het aanbod in de NME-gids te laten aansluiten bij de drie focuspunten. Over de voortgang van het schooltuinprogramma en natuureducatie wordt u bij de aanbieding van de volgende jaarrapportage geïnformeerd. Vanaf schooljaar 2023-2024 zullen we in de jaarrapportage ook extra aandacht besteden aan bovengenoemde focuspunten.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Bijlagen Rapportage Schooltuinen en Natuureducatie schooljaar 2022-2023

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl