Raadsinformatiebrief S&C d.d. 18 januari 2022

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 18 januari 2022 Verkeer, Vervoer, Luchtkwaliteit en Water Egbert de Vries Bijzondere Projecten (bestuurszaken.bp@amsterdam.nl)

Onderwerp

Signalling & Control: stand van zaken ultimo 15 januari 2022

Bijlage(n)

Dashboard Metroprestaties

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In vervolg op mijn brief van 14 december 2021 breng ik u op de hoogte van de laatste stand van zaken in de ingebruikname van het nieuwe treinbeveiliging- en verkeersleidingsysteem voor het Amsterdamse metronet. Ik doe dit mede aan de hand van een dashboard, dat door GVB in samenwerking met de gemeente is ontwikkeld, om de ontwikkeling van de operationele prestaties van het metrosysteem te duiden. Ik ga eerst in op de recente gevallen van systeemuitval (global holds) (1). Daarna geef ik een toelichting op het bijgevoegde dashboard (2), uitgevoerde second opinions (3), zorgen bij het GVB personeel (4), het gebruik van oud materieel (5), het oude S&C systeem als back up mogelijkheid (6), de afhandeling van de motie 813-21 van de raadslid Vroege (7), en de raamovereenkomst met Alstom (8). 1. Systeemuitval Na de verstoring van 20 november 2021 is er een periode van 5 weken geweest waarin er slechts een aantal kleine verstoringen hebben plaatsgevonden, maar waarin er geen sprake is geweest van totale stilstand. Helaas kregen we op 28 december 2021 en vervolgens op 3 januari2022 te maken met een tijdelijk onderbreking van het volledige metroverkeer. Aanleiding blijkt in beide gevallen een ingestelde omleiding van het metroverkeer rondom een defecte trein in de Oostlijn.

Bij een dergelijke omleiding moeten de metrotreinen in beide richtingen over een deel van het traject over één spoor rijden . Het verkeersleidingsysteem moet dan een nieuwe tijdelijke dienstregeling berekenen die is aangepast op de nieuwe ontstane situatie. Mede doordat in de Oostlijn drie lijnen bij elkaar komen en doordat de gebeurtenis vroeg in de ochtend plaatsvond (en er daardoor een vrijwel volledige dienstregeling van één dag moest worden doorgerekend) werd deze berekening complex. Zo complex dat er teveel rekentijd van het systeem gevraagd werd waardoor het systeem de berekening automatisch afbrak. Dit gebeurde zowel op de dienstdoende server als op de ‘hot stand-by’ server, waardoor het metroverkeer plotseling volledig stil kwam te liggen. Het plotseling uitvallen van het systeem maakte dat verkeersleiders op 28 december 2021 niet de mogelijkheid hadden om voorafgaand aan de uitval van het systeem alle metrotreinen naar de eerstvolgende halte te leiden. Hierdoor stonden bovengronds 2 metrotreinen tussen haltes stil. Deze metrotreinen zijn na het uitvallen van het verkeersleidingsysteem alsnog naar een station geleid. Dit, in combinatie met het niet snel kunnen herladen van de dienstregeling, heeft geleid tot

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 januari 2022 Pagina 2 van 6

een langere duur van het oponthoud dan de 30 minuten die ik had toegezegd als maximum hersteltijdin mijn vorige brief. De ingestelde omleiding is, binnen de Amsterdamse exploitatiewijze, in dergelijke situaties gebruikelijk, en moet daarom mogelijk zijn. Om herhaling te voorkomen maakt Alstom drie aanpassingen in de software. De eerste van deze aanpassingen is enkele dagen na de verstoring van 3 januari 2022 als tijdelijke oplossing geïmplementeerd. De tweede aanpassing moet de kans dat deze specifieke oorzaak tot problemen verder verkleinen en wordt eind januari geïmplementeerd. Tot slot wordt naar verwachting in mei de derde aanpassing geïmplementeerd. Deze aanpassing zorgt er voor dat in dergelijke situaties alleen voor een aantal uren een nieuwe dienstregeling voor die dag wordt herberekend en niet meer voor een hele dag. Gezamenlijk moeten deze aanpassingen de kans op herhaling van dit probleem minimaliseren. De incidenten op 28 december 2021 en 3 januari 2022 hebben ons ook geleerd dat we de procedures voor het afhandelen van systeemproblemen kunnen optimaliseren. Eén van deze verbeterde procedures zorgt ervoor dat de reset van het systeem sneller kan worden uitgevoerd. Deze procedure is in de vroege ochtend van 16 januari 2022 succesvol in de praktijk getest. 2.

Dashboard In januari 2022 houden we een wekelijks prestatieoverzicht van de Amsterdamse Metro onder CBTC bij volgens het bijgevoegde format. Om de recente data in perspectief te zetten is in het overzicht ook data van 2019 – 2021 opgenomen. In het dashboard zijn naast systeemuitval ook drie andere indicatoren (rituitval, punctualiteit en reisinformatie) opgenomen waaruit de kwaliteit van dienstverlening aan de reizigers kan worden afgeleid. Rituitval drukt het percentage uit (in afstand) van de (deels) niet gereden ritten ten opzichte van de geplande ritten in de dienstregeling. In de grafieken is te zien dat de uitval gedurende maanden november 2021 en december 2021 hoger lag dan in de afgelopen jaren met het gebruik van het oude systeem. Uit de grafieken blijkt verder dat in week 1 van 2022 de rituitval lager ligt dan in de afgelopen jaren met het gebruik van het oude systeem. Uitzondering hierop is 3 januari 2022 waarbij het effect van de systeemuitval op die dag duidelijk is te zien. De uitvalpercentages van week 1 laten een positieve ontwikkeling zien, maar betreffen wel een steekproef van slechts één week. Daarnaast was week 1 2022 een week met een laag aantal reizigers en een lager aantal ritten dan in de periode pre-corona. Daarom is het nog prematuur om conclusies trekken op basis van deze cijfers. Over het algemeen ligt de rituitval tussen de 1% en 3%.

Punctualiteit vormt de volgende indicator. De grafiek laat het gemiddelde zien van alle metrolijnen. De punctualiteit van de Noord/Zuidlijn is zeer hoog (>98%), en trekt daarmee de gemiddelde punctualiteit van het geheel omhoog. De punctualiteit bij het gebruik van het nieuwe systeem op de andere lijnen ligt op dit moment nog duidelijk lager dan in het verleden bij gebruik van het oude systeem. Hiervoor zijn verschillende verklaringen. De belangrijkste verklaring betreft het verschil tussen de in de dienstregeling geplande rijtijden en de in de praktijk onder CBTC haalbare rijtijden. Voorafgaand aan de start van de implementatie van het nieuwe S&C systeem zijn de nieuwe rijtijden op basis van testen en theoretische snelheidsprofielen bepaald. In de praktijk blijken deze rijtijden echter niet haalbaar. Dit wordt voor een deel verklaard door onvolkomenheden zoals tussentijdse remmingen van het systeem, bijvoorbeeld als gevolg van slippen. Door betere afstelling van de systemen hopen we het aantal hiervan te verminderen. Begin april 2022 voert GVB een nieuwe dienstregeling in die is gebaseerd op de huidige ervaringen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 januari 2022 Pagina 3 van 6

van rijtijden. Tot en met maart valt daarom maar beperkte verbetering te verwachten in de punctualiteit onder CBTC. De lagere punctualiteit is vervelend. Niet alleen voor reizigers maar ook voor metrobestuurders. Zij voelen zich in hoge mate verantwoordelijk voor het op tijd rijden, terwijl dat in de huidige situatie niet altijd haalbaar is. Dit is voor deze professionals frustrerend. Het leidt eveneens tot iets langere diensten van metrobestuurders en het mislopen van een deel van hun pauzes. GVB zet daarom momenteel extra bestuurders in om hiervoor te compenseren en daarmee te borgen dat bestuurders wel voldoende pauzes kunnen nemen. De kwaliteit van de reisinformatie vormt de laatste indicator van het dashboard. De kwaliteit wordt uitgedrukt in de correctheid van de informatie en de tijdigheid van de informatie. Dit laatste verwijst naar informatie die bijvoorbeeld te laat op de displays boven de perrons bereikt en daarmee voor verwarring zorgt voor reizigers. Uit de grafieken blijkt dat er verbeteringen nodig zijn in de tijdigheid. Hiervoor zijn in november 2021 aanpassingen gedaan die hebben geleid tot een aanzienlijke verbetering in december. Vanzelfsprekend werkt Alstom aan verdere verbetering. De indicatoren in het dashboard zijn generiek van karakter. Ze zijn zodanig geselecteerd dat ze een algemeen beeld geven van de kwaliteit van de dienstverlening aan reizigers.

Vanzelfsprekend werken de gemeente, GVB en Alstom met gedetailleerde lijsten van resterende problemen. 3. Second opinons van Commissariaat Civiele Constructies en WSP Naar aanleiding van de verstoring op 25 september 2021 heb ik het Commissariaat Civiele Constructies en het Engelse bureau WSP gevraagd om een second opinion op de aanpak van de implementatie van het nieuwe S&C systeem. De rapporten van beide organisaties zijn inmiddels gereed en bevelen aan om door te gaan met de implementatie van het nieuwe S&C systeem. Beide rapporten bevatten ook aanbevelingen voor het vervolg. De rapporten worden voorzien van een managementreactie reactie, waarna ik ze u toestuur. 4. Zorgen bij GVB personeel De overgang van het oude S&C systeem naar het nieuwe systeem heeft grote invloed op het werk van het personeel van GVB. Zeker in de context van verstoringen en uitval als gevolg van onverwacht gedrag van het systeem. Ik heb dit besproken met de GVB directie, die mij daar het volgende op hebben teruggegeven. Het personeel werkt elke dag hard en professioneel om de reizigers een zo goed mogelijk product te leveren, ook als de techniek niet functioneert zoals zou moeten. Dat levert niet altijd de erkenning op die dat verdient.

Logischerwijs worden zij vaak door reizigers als eerste aangesproken op het moment dat er sprake is van een verstoring of uitval of ander probleem terwijl dat niet aan hen is te wijten. Voor bestuurders en verkeersleiders is het werken met het nieuwe systeem, dat gepaard gaat met kinderziektes en dus soms uitval, dan ook uitdagend. Dat horen we ook op de werkvloer. Daar is vanuit de directie en de operationeel leidinggevende veel aandacht voor. Alle belangrijke beslissingen in het proces van implementatie worden voorgelegd aan de operationeel leidinggevenden van GVB en zij evalueren twee maal per week samen met vertegenwoordigers van het programmateam de voortgang van de implementatie, en bespreken verbeteracties. Zij adviseren hun directie die zowel onderdeel vormen van het directeurenoverleg S&C en Bestuurlijk Team Metro.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 januari 2022 Pagina 4 van 6

Daarnaast heeft GVB in de afgelopen twee maanden enkele acties ingezet om de interne communicatie verder te verbeteren. Zo worden er digitale spreekuren gehouden voor metrobestuurders. Daarnaast wordt er meer structureel aandacht besteed in werkoverleggen aan wat er met gemelde bevindingen van operationeel personeel wordt gedaan. Ook brengen directies van de gemeente, Vervoerregio en GVB bezoeken aan diverse afdelingen van GVB om met medewerkers in gesprek te gaan. Ook ik heb, samen met portefeuillehouder Ruigrok van de Vervoerregio, recent een bezoek gebracht aan afdelingen van het GVB om onze waardering voor hun inzet te tonen. Onveilige situaties hebben zich niet voorgedaan gedurende de introductie van het nieuwe systeem. Mocht dat in het onverhoopte geval wel aan de orde zijn dan wordt dat meteen volgens de daarvoor geldende protocollen op geëscaleerd en gehandeld. Hierop wordt ook op toegezien door safetyboard bestaande uit veiligheidsfunctionarissen van de Vervoerregio en GVB, en de Inspectie Leefomgeving en Transport van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat . GVB vindt iedere verstoring ontzettend vervelend voor reizigers en informeert tijdens een verstoring reizigers maximaal.

Zij ondernemen hiervoor de volgende acties:  De reisinformant informeert reizigers via alle kanalen: social media, via onze website, via omroepberichten op stations en informatie op de DRIS-palen.  Er worden verwijzers naar stations gestuurd om reizigers te informeren en te helpen hoe zij het beste hun reis kunnen voortzetten.  Bij een verstoring die langer dan 30 minuten duurt wordt een buspendel opgestart tussen Amsterdam Noord en Centraal, omdat reizigers hier geen bovengronds alternatief hebben. Het opstarten van een buspendel duurt tussen de 15 a 30 minuten.  Reizigers kunnen vanaf alle andere metrostations in de stad een bovengronds met bus of tram verder reizen.  Reizigers kunnen via alle gedeelde GVB/NS-stations (o.a. Sloterdijk, Lelylaan, Amstel, Bijlmer Arena, etc). verder reizen op vertoon van een GVB-vervoersbewijs. De NS zet dan de poortjes open. 5. Gebruik van oud materieel De problemen met het nieuwe systeem hebben ook te maken met de inzet van oud materieel. Dit valt relatief vaker uitvalt. Dit heeft met meerdere factoren te maken waaronder de lengte van het oudere materieel. De oudere typen voertuigen worden samengesteld uit meerdere treinstellen. Zeker als het gaat om meer dan twee gekoppelde treinstellen leidt dit momenteel soms nog tot problemen. Alle partijen werken hard om deze problemen op te lossen.

We verwachten dat de nieuwe M7 treinen zullen leiden tot een verdere verbetering in de dienstverlening. Wachten met de introductie van het nieuwe S&C systeem tot de gehele oude metrovloot is vervangen was en is echter geen optie omdat het oude beveiligingssysteem op korte termijn moet worden vervangen. 6. Het oude S&C systeem als back up mogelijkheid In het begin van de ingebruikname hebben we geschakeld tussen het oude S&C systeem (ZUB/VLSM) en het nieuwe S&C systeem. Vanaf 24 oktober 2021 rijden we permanent onder het nieuwe systeem. De mogelijkheid om het oude systeem nog als terugvaloptie te gebruiken vervalt op 24 januari 2022. Het is dan 3 maanden geleden dat dit systeem voor het laatst door verkeersleiders en metrobestuurders is gebruikt. Hierdoor vervallen hun bevoegdheden om het

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 januari 2022 Pagina 5 van 6

systeem in de toekomst te gebruiken. Tenzij GVB voor 24 januari gepland nog gedurende enige tijd het oude systeem gebruikt vervalt de mogelijkheid om terug te schakelen naar het oude systeem. Het Bestuurlijk Team Metro heeft op 13 januari 2022 besloten om niet meer terug te schakelen naar het oude systeem. De nadelen hiervan wegen namelijk niet op tegen de voordelen. Eén van deze nadelen is namelijk dat het niet zeker is of het oude systeem überhaupt nog wel goed functioneert. Terugschakelen zou op korte termijn dus zelfs tot meer hinder kunnen leiden. Daarnaast zal het de hinder door de ingebruikname van het nieuwe S&C systeem voor reizigers en bedienend personeel eerder uitstellen dan verminderen. Het gebruik van het nieuwe systeem is nodig om fouten te identificeren en ervaring op te doen. 7. Motie 813-21 Onderzoek naar ontvlechting metrodienstregeling (Vroege) Over het onderzoek naar ontvlechting van de metrodienstregeling, zoals aangevraagd middels motie 813-21 door raadslid Vroege, heb ik in mijn vorige brief al gemeld dat ontvlechting geen korte termijn oplossing is voor de huidige problemen. Over de voor- en nadelen van ontvlechting wordt u in april dit jaar geïnformeerd. 8. Raamovereenkomst met Alstom Op 18 januari 2022 heeft de gemeente Amsterdam, zoals eerder aangekondigd, een langjarige raamovereenkomst met Alstom getekend.

Deze overeenkomst legt de algemene voorwaarden vast waaronder Alstom komende jaren aanvullende werkzaamheden op het bestaande contract zal uitvoeren. Het gaat hierbij onder andere om systeemwijzigingen als gevolg van het project Zuidasdok of andere wijzigingen aan het metrosysteem. Per wijziging zal een nadere overeenkomst tussen Alstom en de gemeente Amsterdam worden overeengekomen. In de raamovereenkomst is geregeld dat Alstom voldoende gekwalificeerd personeel voor Amsterdam beschikbaar stelt om wijzigingen ook te kunnen verwerken. Dit verkleint het risico dat vertragingen optreden als gevolg van het niet beschikbaar zijn voor Amsterdam van schaars personeel bij Alstom. De Vervoerregio en GVB zijn nauw betrokken geweest bij het opstellen van de samenwerkingsovereenkomst. In de overeenkomst is geregeld dat het contractmanagement van de gemeente naar GVB zal overgaan nadat de gemeente het programmamanagement medio 2022 heeft overgedragen naar GVB. Dit is in lijn met de wijzigingen in de OV Governance.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 januari 2022 Pagina 6 van 6

Tot slot De implementatie van het nieuwe S&C zal ook in 2022 soms een beroep doen op het geduld van de reiziger en grote inzet vragen van alle betrokkenen. Verstoringen zijn niet te voorkomen bij de introductie van een nieuw systeem. Zeker in situatie waarin overgestapt wordt van een oud naar een nieuw systeem zonder daarvoor de exploitatie gedurende langere tijd te onderbreken. Iets wat veelal in andere steden wel gebeurt. Ook de ervaringen in diverse buitenlandse steden leert dat. Het is een proces van lange adem . Zoals afgesproken met uw raad informeer ik u ook in de komende periode regulier over de voortgang in de implementatie. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Egbert J. de Vries Wethouder Verkeer, Vervoer, Luchtkwaliteit en Water

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl