Raadsinformatiebrief RIVM vaccinatiegradenrapport 2025_def.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding 19 juni 2025 Publieke Gezondheid en Preventie Wethouder Scholtes Claire Lovell, clovell@ggd.amsterdam.nl

Onderwerp

Rijksvaccinatieprogramma vaccinatiegradenrapport 2025

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de raad, Vandaag publiceerde het RIVM het jaarlijkse vaccinatiegradenrapport1 voor het Rijkvaccinatieprogramma (RVP). Met dit rapport monitort het RIVM de vaccinatiegraden in heel Nederland, per regio en per gemeente. Dit jaar zijn de gevolgen van een lage vaccinatiegraad extra voelbaar in Amsterdam. Bij 97 personen (d.d. 17 juni 2025) werden mazelen vastgesteld. Dat laat de ernst van de huidige situatie zien. De Amsterdamse vaccinatiegraden liggen ook in het nieuwe rapport nog ver onder de veilige normen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Dit leidt helaas in toenemende mate tot besmettingen van ziekten die een zeer ernstig verloop kunnen hebben. Het nieuwe vaccinatiegradenrapport gaat over vaccinaties die met name in 2023 zijn gezet. In het najaar van 2023 is de intensivering van de wijkgerichte en fijnmazige aanpak voor het verhogen van de vaccinatiegraden gestart. De impact van de geïntensiveerde aanpak is dus nog niet of nauwelijks zichtbaar in dit rapport. Wel hebben we eerder gezien dat de opkomstcijfers stijgen door de wijkgerichte aanpak (zie brief 28 januari 20252). In deze brief geef ik een eerste duiding van het RIVM-vaccinatiegradenrapport. Daarnaast ga ik in op de voortgang van de Amsterdamse aanpak voor het verhogen van de vaccinatiegraden.

Duiding RIVM-vaccinatiegraden Zoals de tabel in de bijlage laat zien, stabiliseren de Amsterdamse vaccinatiegraden enigszins. De HPV-vaccinatie springt eruit met een verhoging van bijna 20 procentpunt ten opzichte van een jaar eerder. Dit gaat over het tweede jaar op rij dat de HPV-vaccinatie voor zowel jongens als meisjes werd aangeboden. Voor de vaccinaties voor zuigelingen, schoolkinderen en jongeren blijven de

1

RIVM (2025), Vaccinatiegraad Rijksvaccinatieprogramma Nederland. Verslagjaar 2025. https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2025-0019.pdf 2 Zie: Raadsinformatiebrief ‘RVP-vaccinatieopkomst schoolkinderen en jongeren 2024’, 28-01-2025 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/15151872/1/Brief+vaccinatieopkomst+schoolkinderen +en+jongeren+RVP+2024

1

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief Datum: 19 juni 2025 Pagina 2 van 7

graden ongeveer gelijk aan het RIVM-rapport3 van een jaar eerder (zie grafieken 1 en 2). Dit is in lijn met de landelijke trend. De vaccinatiegraden voor zwangere vrouwen en kleuters dalen. Om dat goed te kunnen verklaren is meer duiding nodig. De percentages anoniem gegeven vaccinaties liggen voor specifiek deze vaccinaties relatief hoog, waardoor de RIVM-vaccinatiegraad de werkelijkheid minder goed weergeeft. De kinkhoestvaccinatie voor zwangere vrouwen krijgt dit jaar extra aandacht in de doelgroepgerichte aanpak, daar ga ik op pagina vijf kort op in.

BMR (bof, mazelen, rodehond) zuigelingen - 2 jaar 100%

WHO-veilige norm 95% voor mazelen, 90% voor de andere vaccinaties

95% 90% 85% 80% Start informed consent

75% 70% 2019 Amsterdam

2020

2021

Den Haag

2022 Rotterdam

2023 Utrecht

2024 Nederland

BMR (bof, mazelen, rodehond) schoolkinderen - 10 jaar 95% 90%

WHO-veilige norm 95% voor mazelen, 90% voor de andere vaccinaties

85% 80% 75% 70% Start informed consent

65% 60% 2019 Amsterdam

2020 Den Haag

2021

2022 Rotterdam

2023 Utrecht

2024 Nederland

3

RIVM (2024) Vaccinatiegraad Rijksvaccinatieprogramma Nederland. Verslagjaar 2024. https://www.rivm.nl/publicaties/vaccinatiegraad-rijksvaccinatieprogramma-nederland-verslagjaar2024

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

2

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief Datum: 19 juni 2025 Pagina 3 van 7

Opkomst vs. vaccinatiegraad De vaccinaties uit dit rapport zijn voornamelijk in 2023 gezet. Dat komt door de wijze waarop het RIVM publiceert over de vaccinatiegraden. Zo krijgen bijvoorbeeld kleuters een vaccinatie in het jaar dat zij vier worden. Het RIVM rapporteert er echter pas over als álle kinderen uit één geboortejaar de leeftijd van vijf hebben. De GGD houdt zelf de opkomst voor vaccinaties bij. Dit is niet hetzelfde als de vaccinatiegraad. De GGD telt hoeveel vaccinaties binnen een bepaalde periode gezet worden. De GGD kan daardoor volgen hoe de opkomst voor vaccinaties zich op het moment zelf ontwikkelt. In 2023 zag de GGD dat de opkomst voor vaccinaties voor schoolkinderen en jongeren ongeveer gelijk bleef aan een jaar eerder (zie brief 19 maart 20244). Dat is nu zichtbaar in de vaccinatiegraden. Informed consent Sinds 2024 rapporteert het RIVM alleen over vaccinaties met toestemming voor gegevensdeling tussen de GGD en het RIVM. Dit heeft te maken met de invoering van informed consent per 1 januari 2022: de verplichte toestemming voor persoonlijke gegevensuitwisseling tussen de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) en het RIVM. In Amsterdam wordt deze toestemming vaker dan gemiddeld in Nederland niet gegeven. De RIVM-vaccinatiegraad is daardoor sinds vorig jaar een onderrapportage van de daadwerkelijke vaccinatiegraad.

Informed consent belemmert de datagestuurde aanpak van de GGD. Door informed consent zijn de data namelijk minder betrouwbaar en kan de GGD minder gericht vaccinatie verhogende acties inzetten. Bovendien brengt het individuele en collectieve gezondheidsrisico’s met zich mee (zie brief 31 mei 20225). Amsterdam pleit er daarom samen met de G4 richting het Rijk voor om gegevensuitwisseling tussen het RIVM en de JGZ zonder actieve toestemming (met opt-out optie) mogelijk te maken. Een wetsvoorstel hierover ligt nu in voor in de Tweede Kamer. Voortgang van de wijkgerichte en fijnmazige aanpak Ik heb u eerder dit jaar geïnformeerd dat de opkomst voor de vaccinaties voor schoolkinderen en jongeren in 2024 steeg vergeleken met een jaar eerder Met name in gebieden waar de aanpak voor het verhogen van de vaccinatiegraden was geïntensiveerd. In 2025 breidt de GGD deze aanpak nog verder uit, onder andere met behulp van eenmalige middelen die door het Rijk zijn toegekend voor de wijkgerichte en fijnmazige aanpak. Daarmee wordt de aanpak dit jaar verder geïntensiveerd en uitgebreid naar andere gebieden in Amsterdam. Dat gebeurt aan de hand van de volgende drie actielijnen:

4

Zie: Raadsinformatiebrief ‘Rijksvaccinatieprogramma: opkomst 2023 en voortgang aanpak’, 19 maart 2024 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/13941859/1 5 Zie: Raadsinformatiebrief ‘De gevolgen van de wettelijke verplichting voor de Jeugdgezondheidszorg’, 31 mei 2022 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/11538092/1

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

3

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief Datum: 19 juni 2025 Pagina 4 van 7

Actielijn 1: Nog laagdrempeliger, flexibel en dichtbij aanbod van (informatie over) vaccinaties De gevolgen van besmettelijke ziektes zijn na de invoering van vaccinaties minder zichtbaar geworden. Dit is de preventieparadox. Hierdoor ebt het belang van vaccineren weg en is een deel van de doelgroep minder bereid om hier moeite voor te doen. Daarom zet de JGZ in op het verbeteren van de toegankelijkheid. Daarmee wordt dit eenvoudig inpasbaar in het vaak drukke dagelijks leven, ook als reisafstand, datum of tijd anders een belemmering zijn. Activiteiten: • De schoolkinderen en jongeren worden net als in 2024 uitgenodigd op OKT’s of andere laagdrempelige plekken in elk gebied in Amsterdam. Niet in grote (sport)hallen. • Dankzij de eenmalige investering van het Rijk kan het aantal wekelijkse inloopspreekuren voor vaccinaties worden uitgebreid naar 3 locaties in West, Oost en Zuid. De wekelijkse inlopen op OKT’s in Noord, Nieuw-West en Zuidoost worden doorgezet. • Meer JGZ-professionals volgen dit jaar een training van de VU over gespreksvoering specifiek gericht op omgaan met zorgen, vragen en twijfels over vaccineren. • De JGZ experimenteert met het organiseren van ‘wijkactiviteiten’. Naast de mogelijkheid om in het weekend vaccinaties te halen, of je daarover te informeren, werden er op het OKT Osdorp activiteiten voor kinderen georganiseerd door netwerkpartners uit de wijk.

Hiermee versterkt de JGZ de verbinding met de buurt. We analyseren de impact van de verbinding met wijkactiviteiten op de opkomst voor vaccinaties. • Alle communicatiekanalen voor het RVP worden verbeterd: de websitepagina’s en de toegankelijkheid via telefonie en het digitale portaal worden nog beter op elkaar aangesloten. Dit gebeurt op basis van eerder opgedane inzichten en bij de ontwikkeling denken inwoners mee in zogenaamde ‘gebruikerstesten’. Actielijn 2: Samenwerken voor het versterken van vertrouwen in vaccinaties Het verhogen van de vaccinatiegraden gaat ook over het terugbrengen van vertrouwen in vaccinatieprogramma’s. Dat kost tijd. Samenwerken met netwerkpartners en ambassadeurs in de wijken is essentieel. Activiteiten: • De aanpak waarbij jeugdverpleegkundigen het netwerk in hun stadsdeel versterken is in 2025 uitgebreid van Noord, Nieuw-West en Zuidoost naar Oost, West en Centrum/Zuid. Hierdoor kunnen meer partners betrokken worden bij het verspreiden van betrouwbare informatie over vaccineren en/of in een rol als ambassadeur voor vaccinaties in de wijken. • Op 3 juli 2025 vindt er een netwerkevenement plaats voor externe samenwerkingspartners, zoals verloskundigen, jongerenorganisaties en de kinderopvang over samenwerken aan betere bescherming tegen de dertien besmettelijke ziekten waar het RVP voor beschermt.

Er zijn workshops over onderdelen van de aanpak, zoals gesprekstechnieken, doelgroepgericht werken en inclusieve zorg door cultuursensitief werken. • De JGZ start in het najaar van 2025 een pilot voor voorlichting bij de verloskundigen in het OLVG-ziekenhuis door aan te sluiten op groepsbijeenkomsten van verloskundigen. • Er is extra aandacht voor de vaccinatiegraden in de gebieden in het startgesprek dat de JGZ voert op scholen na de zomervakantie met het ‘startpakket vaccineren’.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

4

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief Datum: 19 juni 2025 Pagina 5 van 7

•

• •

Dankzij de intensivering van contacten in het netwerk zijn er half 2025 al meer themabijeenkomsten over vaccineren georganiseerd dan heel 2024. Deze bijeenkomsten vinden bijvoorbeeld plaats op kinderdagverblijven, basisscholen en buurthuizen. De JGZ is zichtbaar op informatiemarkten en gaat daar het gesprek over de gezondheid van je kind en vaccinaties aan, zoals deze zomer op het Kwaku-festival in Zuidoost De GGD werkt in verbinding met de andere grote steden, het ministerie van VWS en het RIVM aan het inzichtelijk maken van geleerde lessen en de ontwikkeling van effectieve methoden, bijvoorbeeld als het gaat over het bestrijden van misinformatie. Daarbij worden ook internationale voorbeelden in overweging genomen en in Europees verband werkzame elementen in de vaccinatie-aanpak gedeeld.

Actielijn 3: Met een doelgroepgerichte aanpak meer ouders en jongeren bereiken Motivaties en belemmeringen voor vaccineren verschillen per doelgroep. Daarom doet de GGD onderzoek naar doelgroepen met lagere vaccinatiegraden. Ook signalen uit de praktijk spelen hierbij een belangrijke rol. Met de investering vanuit het Rijk krijgen in 2025 de doelgroepen zwangere vrouwen en jongeren extra aandacht om zo tot effectieve methodes voor het verhogen van de opkomst onder deze groepen te komen. Activiteiten: • Er komt een campagne gericht op aanstaande ouders. Uit de data blijkt dat als zwangere vrouwen de vaccinatie nemen het RVP met hun kinderen daarna vaak in zijn geheel goed doorlopen. Op dit moment wordt geïnventariseerd welke drempels en motivaties zwangere vrouwen ervaren om daarbij aan te sluiten met het oog op praktische maatregelen en verbeterde communicatie. • De opkomst voor de meningokokkenvaccinatie onder veertienjarigen was vorig jaar slechts met 1 procentpunt toegenomen, terwijl de andere vaccinaties een grotere toename lieten zien. De GGD heeft daarom een uitvraag gedaan onder jongeren en zet in het najaar extra in op (ouders van) deze doelgroep met een campagne die aansluit bij de leefwereld van jongeren en hun ouders.

• De interventies die de GGD inzet voor het verhogen van de vaccinatiegraden worden per doelgroep gecategoriseerd en geleerde lessen inzichtelijk gemaakt, zodat deze behouden blijven op de langere termijn. De GGD blijft naast bovenstaande activiteiten extra inzetten op de volgende zeken voor het voorkomen van de verspreiding van mazelen in de stad: • Gemiste BMR-vaccinaties kunnen eenvoudig alsnog worden gehaald: in gebieden waar mazelen voorkomen zijn extra vaccinatie inlooppreekuren op de locatie van het OKT, naast de reguliere inloopmogelijkheden. • Voorlichtingsmogelijkheden op kinderdagverblijven en (voor)scholen en worden proactief aangeboden en er vinden regelmatig bijeenkomsten plaats. • Informatie over mazelen voor netwerkpartners, zoals huisartsen, is beschikbaar via de website van de GGD. Ook kunnen zij daar voorlichtingsmateriaal bestellen voor op hun locatie. • Via sociale media worden ouders er op gewezen om hun kind te beschermen voor vakantie naar landen waar sprake is van een grootschalige mazelenuitbraak

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

5

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief Datum: 19 juni 2025 Pagina 6 van 7

Veranderingen in het schema vanaf 2025 In 2025 is het schema voor het Rijksvaccinatieprogramma veranderd. Enkele vaccinaties worden op een andere leeftijd aangeboden. Deze aanpassingen kunnen verwarring geven onder ouders. Ook brengt de implementatie extra werk voor de JGZ met zich mee. Door verschuivingen in de leeftijd zijn de aantallen vaccinaties die de JGZ geeft de komende jaren (tijdelijk) extra hoog: • De RSV-immunisatie wordt vanaf het najaar opgenomen in het RVP. o Baby’s geboren van oktober t/m maart krijgen deze binnen 14 dagen na de geboorte. Daarmee zijn zij in het lopende RSV-seizoen beschermd. De JGZ kwam op deze leeftijd al op huisbezoek; dat contactmoment wordt verlengd. o Baby’s die buiten het seizoen worden geboren krijgen de immunisatie in september tijdens een zogenaamde ‘catch-up’ periode. o Voor de implementatie wordt nauw samengewerkt met de vertegenwoordiging van verloskundigen in Amsterdam. • De vaccinatie voor DKTP-HiB-Hep is van 11 naar 12 maanden verplaatst. Dit is een relatief kleine wijziging met weinig impact. • De tweede vaccinatie voor bof, mazelen en rodehond is nu op de leeftijd van 3 jaar in plaats van 9 jaar. Kinderen die nu tussen de leeftijd van 3 en 9 jaar zijn, krijgen deze in de komende twee jaar als ‘inhaalvaccinaties’. • De DKT-vaccinatie op 4 jaar verschuift naar de leeftijd van 5 jaar. Dit heeft effect in 2026.

Dan wordt deze prik gecombineerd met de BMR-inhaalvaccinatie. • De DTP-prik op 9 jaar is verschoven naar de leeftijd van 14. Dit heeft pas effect in 2030. Met deze twee verschuivingen is de ‘9-jaarsvaccinatie’ per 2025 dus verleden tijd. Door de veranderingen in het schema zullen verschillen in de vaccinatiegraden en -opkomstcijfers de komende jaren nog moeilijker te interpreteren worden dan nu al het geval is. Tot slot De vandaag gepubliceerde cijfers betreffen landelijke cijfers en per regio en gemeente. Na het zomerreces volgen de vaccinatiegraden per gebied en stadsdeel die gepubliceerd worden op de website Gezondheid in Beeld. U wordt hierover, net als vorig jaar, per dagmail geïnformeerd. Omdat de vaccinatiegraden nog steeds ver onder het landelijke gemiddelde en de veilige WHO normen liggen en gezien de mazelenbesmettingen in onze stad, is het hard nodig dat de middelen die het Rijk nu eenmalig heeft toegekend structureel beschikbaar komen. Ik ben blij dat de staatssecretaris Jeugd, Preventie en Sport in de Kamerbrief (d.d. 19 juni 205) 6 over de voortgang van de aanpak ‘Vol vertrouwen in vaccinaties’ aangeeft dat hij zich ook zorgen maakt en zorgdraagt voor een verkenning van hoe de wijkgerichte aanpak verder versterkt en voor langere termijn gefinancierd kan worden.

6

Ministerie van VWS, Kamerbrief ‘Vol vertrouwen in vaccinaties en vaccinatiegraadrapport RIVM 2025’, 19 juni 2025.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

6

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief Datum: 19 juni 2025 Pagina 7 van 7

Samen met mijn collega wethouders van de G4 doe ik een dringende oproep aan het Rijk om dit zo snel mogelijk te realiseren. Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben over het Rijksvaccinatieprogramma. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Publieke Gezondheid en Preventie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

7