Raadsinformatiebrief_ Rijksvaccinatieprogramma_voorjaar2023.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding 9 mei 2023 Publieke Gezondheid en Preventie Wethouder Scholtes Claire Lovell, clovell@ggd.amsterdam.nl

Onderwerp

Stand van zaken uitvoering Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Amsterdam

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de raadscommissie, Met vaccinaties1 bescherm je niet alleen jezelf, maar ook anderen. Hoge vaccinatiegraden zijn van groot belang in de strijd tegen besmettelijke ziekten. De vaccinaties in het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) beschermen de Nederlandse bevolking tegen twaalf ernstige ziekten. Voor het voorkomen van verspreiding van besmettelijke ziekten en het verkleinen van gezondheidsverschillen, is het belangrijk dat vaccinatiegraden zo hoog mogelijk zijn én gelijk verdeeld over de stad. Met het actieplan ‘Beter beschermd tegen besmettelijke ziekten’ (juni 2021)2 werkt de GGD aan het verhogen van de RVP-vaccinatiegraden onder jeugdigen in Amsterdam. U bent met de raadsinformatiebrieven van 14 juli 2022 en 22 november 2022 geïnformeerd over twee ontwikkelingen: de daling van de vaccinatiegraden onder zuigelingen en kleuters in 2021 en de lagere opkomst voor de vaccinaties voor schoolgaande kinderen in het voorjaar van 2022. Omdat ik mij – net als velen van u - zorgen maak over deze ontwikkelingen, stel ik u hierbij op de hoogte van de laatste stand van zaken en de inspanningen die genomen worden om de vaccinatiegraden in de stad te verhogen.

In deze brief ga ik in op:  de opkomstcijfers van de RVP-vaccinatiecampagnes in 2022 in totaal;  de vaccinatiegraden 2021 naar wijk en doelgroep;  onderzoek en strategie voor het bereiken van groepen met lagere vaccinatiegraden;  de stand van zaken rondom de kwestie informed consent: de knelpunten rondom uitwisseling van gepersonaliseerde vaccinatiegegevens tussen de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en het Milieu (RIVM).

1 Waar in deze brief wordt gesproken over vaccinaties betreft het de vaccinaties voor jeugdigen (0-18 jaar) zoals

opgenomen in het RVP, te weten de vaccinaties tegen: difterie, kinkhoest, tetanus, polio, haemophilus influenzae type b (Hib), hepatitis B, pneumokokkenziekte, meningokokken ACWY, bof, mazelen, rodehond en het humaan papillomavirus (HPV). 2 Beter beschermd tegen besmettelijke ziekten (ggdgezondheidinbeeld.nl)

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 2 van 5

1. Opkomstcijfers vaccinatiecampagne najaar 2022 jeugdigen schoolgaande leeftijd De opkomstcijfers meet de GGD Amsterdam zelf. Dat doet de GGD door het vergelijken van het aantal verstuurde uitnodigingen met het aantal gezette vaccinaties in één jaar. De opkomst is iets anders dan de vaccinatiegraad. De vaccinatiegraden stelt het RIVM vast per leeftijdsgroep. De vaccinatiegraden van 2022 volgen rond de zomer. Opkomst voor BMR, DTP, HPV en Meningokokken-vaccinaties De opkomst voor de BMR (bof, mazelen en rodehond) en DTP (difterie, tetanus en polio) vaccinaties voor negenjarigen is in 2022 gemiddeld gestegen van 45% in het voorjaar tot 77% in totaal. De totale opkomst in 2022 is ongeveer gelijk aan die van 2021 (destijds ongeveer 79%). In het voorjaar was met name de lage opkomst in Bos en Lommer opvallend met een opkomst van slechts 27% voor BMR en DTP. Na extra inspanningen, zoals het organiseren van inloopspreekuren in de wijk, is de opkomst voor BMR en DTP in Bos en Lommer in 2022 gestegen tot 75%. De jeugdgezondheidszorg blijft deze inloopspreekuren in de wijk doorlopend organiseren. Voor de Humaan Papillomavirus (HPV) vaccinatie waren in 2022 twee belangrijke veranderingen, waardoor de doelgroep is uitgebreid en de cijfers niet goed te vergelijken zijn met een jaar eerder.

Ten eerste is landelijk besloten de leeftijd waarop kinderen de HPV-vaccinatie krijgen te verlagen naar 10 jaar. Ten tweede kwamen ook jongens in aanmerking voor de vaccinatie. Gemiddeld lag de opkomst voor zowel jongens als meisjes rond de 10 jaar in 2022 op 53%. De Meningokokken-vaccinatie beschermt tegen hersenvliesontsteking. Jongeren van 14 jaar komen in aanmerking voor deze vaccinatie. De opkomst was ongeveer 6% lager ten opzichte van 2021, met 63% in totaal in 2022. Over het algemeen is er in 2022 een lichte daling in opkomst voor de vaccinaties voor schoolgaande kinderen en jongeren. Dit is in lijn met de eerste prognose van het RIVM van de opkomst in 2022 (Kamerbrief ‘Voortgang vol vertrouwen in vaccinaties’ 2 februari 2023)3. Kanttekening hierbij is dat door de invoering van ‘Informed Consent’ voor de uitwisseling van gezondheidsgegevens, de cijfers van het RIVM minder nauwkeurig zijn dan voorheen (zie punt 4 hieronder).

2. Verdeling vaccinatiegraden 2021 in de stad en naar migratieachtergrond Amsterdam ontvangt sinds 2020 de vaccinatiegraden op wijkniveau van het RIVM. Deze informatie geeft de GGD handvatten voor een gerichte strategie voor het beter bereiken van bepaalde doelgroepen en gebieden. Bovendien geven deze data de mogelijkheid tot het monitoren van het effect van nieuwe interventies. De vaccinatiegraden 2021 zijn met u gedeeld in de raadsinformatiebrief van 14 juli 2022. Hierna zijn analyses van de vaccinatiegraden op wijkniveau en naar migratieachtergrond gedaan. Hieronder geef ik een overzicht van de opvallendste bevindingen:

3

Kamerbrief Voortgang vol vertrouwen in vaccinaties (overheid.nl), 2 februari 2023

2

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 3 van 5

Vaccinaties voor zuigelingen De vaccinatiegraden onder zuigelingen kwamen in 2021 in Amsterdam voor het eerst onder de norm van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) van 90%. De analyse laat zien dat de vaccinatiegraden onder zuigelingen met een Turkse, Surinaamse of Marokkaanse migratieachtergrond harder zijn gedaald dan onder zuigelingen zonder migratieachtergrond. Met name in Nieuw-West is dit zichtbaar. De vaccinatiegraad voor de BMR-vaccinatie op tweejarige leeftijd zakte daar van 87,9% naar 81,7%. Dat is extra aanleiding voor het intensiveren van de activiteiten gericht op Nieuw-West. Onder punt 3 ga ik daar verder op in. Vaccinaties voor schoolgaande kinderen en jongeren De vaccinatiegraden voor schoolgaande kinderen en jongeren zijn in 2021 gemiddeld gestegen. Voor HPV (destijds op 12 jaar) was de vaccinatiegraad onder meisjes zonder migratieachtergrond 59%. Voor meisjes met een Marokkaanse of Turkse migratieachtergrond was dat 20%. In 2019 lag deze op 10% voor meisjes met een Marokkaanse en 13% met een Turkse migratieachtergrond. Sindsdien stijgt de HPV-vaccinatiegraad onder deze groepen gestaag. Ook voor de meningokokkenvaccinatie (14 jaar) steeg de vaccinatiegraad onder jongeren met een Marokkaanse en een Turkse migratieachtergrond, terwijl deze voor jongeren zonder migratieachtergrond licht daalde.

De analyses van de vaccinatiegraden 2021 zijn voor de GGD aanleiding om nog meer dan voorheen in gesprek te gaan met ouders van zuigelingen, met name in Nieuw-West, Zuidoost en Noord. Met de extra inspanningen die de GGD doet is het streven dat de verschillen in vaccinatiegraden naar migratieachtergrond op den duur verdwijnen. Om de stijgende lijn voor schoolgaande kinderen en jongeren vast te houden, blijft de GGD inzetten op wijkgericht voorlichten en de inzet van sleutelfiguren uit verschillende gemeenschappen.

3. Aanpak bereik van doelgroepen met lagere vaccinatiegraden Zoals aangegeven in de raadsinformatiebrief van 22 november 2022 vraagt het bereiken van jeugdigen en ouders voor de vaccinaties uit het RVP steeds meer inspanningen. In 2023 zet de GGD in op het vaker en flexibel aanbieden van vaccinaties. Dat betekent dat kinderen en jongeren niet alleen in bijvoorbeeld sporthallen in de stadsdelen hun vaccinaties kunnen krijgen, maar ook op kleinere locaties in de wijk. Met verbeterde informatie over de vaccinaties en verruimde openingstijden tot 20.00 uur maakt de GGD het zo makkelijk mogelijk voor kinderen en ouders. In de bijlage staat een rapportage van het meest recente kwalitatief onderzoek van de GGD Amsterdam4. De uitkomst ondersteunt de ervaringen van professionals dat vaccineren de afgelopen jaren minder vanzelfsprekend is geworden. De GGD ziet dat dalend vertrouwen in de overheid een rol speelt bij de verminderde vanzelfsprekendheid van vaccinaties. De coronaperiode heeft daaraan bijgedragen, doordat vragen en zorgen van ouders en jongeren over vaccinaties zijn toegenomen. Op basis van onderzoek en analyses zet de GGD aanvullende acties in en ontwikkelt interventies, specifiek gericht op groepen met een migratieachtergrond, lagere taalvaardigheden of een praktisch opleidingsniveau.

4

Bijlage ‘Beweegredenen om de BMR-1 en Meningokokken vaccinatie wel of niet te nemen’

3

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 4 van 5

O.a. de volgende acties worden in 2023 ingezet: 1. Voorlichting via sleutelfiguren en het netwerk in de wijken  De GGD kan het verspreiden van juiste informatie over vaccineren niet alleen, dat is een maatschappelijke opgave, waarbij iedereen een rol speelt. De GGD zet vanwege de lagere vaccinatiegraden onder zuigelingen extra in op het betrekken van partners in de geboortezorg. Naast het verspreiden van informatie onder huisartsen en via scholen.  De GGD zet daarnaast al langere tijd in op persoonlijke voorlichting over vaccinaties. Daarbij komt de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) onwaarheden tegen over vaccinaties, bijvoorbeeld dat een ziekte niet voorkomt in Nederland en je daarom niet hoeft te vaccineren, of dat je onvruchtbaar kan worden.  Op 1 januari is de Vrije Universiteit Amsterdam gestart met onderzoek in samenwerking met de GGD Amsterdam en het RIVM naar de inzet van sleutelfiguren in het gesprek over vaccineren, gericht op Amsterdammers met een Turkse of Marokkaanse migratieachtergrond. Het doel van dit onderzoek is het voeren van het goede gesprek over vaccineren tussen sleutelfiguren en mensen uit de gemeenschap. Dit is een traject van vier jaar. 2. Effectievere communicatie en in gesprek  De GGD Amsterdam is zichtbaarder op sociale media met informatie over vaccinaties en herinneringen aan de naderende vaccinatiemogelijkheden.

Daarbij richt de GGD zich specifiek op de groep ouders met kinderen van schoolgaande leeftijd. In het najaar van 2022 leidde sociale media-advertenties op o.a. Facebook en Instagram aantoonbaar tot veel extra bezoeken van de website.  In Nieuw-West kregen jongeren in het najaar 2022 een speciaal ontwikkelde uitnodiging voor de Meningokokken-vaccinatie, bestaande uit een QR-code, die verwees naar een animatie in zes verschillende talen. Deze vorm van uitnodigen had geen hogere opkomst in vergelijking met andere gebieden tot resultaat. Desondanks wordt de aanpak in 2023 voor een grotere groep gebruikt, omdat het zo toegankelijk mogelijk maken van de informatie in beeld en in verschillende talen van groot belang is om doelgroepen te bereiken.  In 2023 volgen jeugdverpleegkundigen van de GGD een training in gesprekstechnieken ontwikkeld door de VU op basis van opnames en analyse van gesprekken over vaccineren. 3. Feedback door inwoners De GGD Amsterdam heeft in samenwerking met het RIVM de brieven en folders over de vaccinaties voorgelegd aan een groep Amsterdammers met lagere taalvaardigheden. Zij hebben feedback gegeven op de communicatiemiddelen. Op basis daarvan zijn de brieven en folder van de GGD en de uitnodigingsbrief van het RIVM aangepast. De communicatie is nu beter op elkaar afgestemd en in meer begrijpelijke taal.

4

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 5 van 5

4. Stand van zaken informed consent: knelpunten rondom gegevensuitwisseling Zoals hierboven genoemd is het per 2022 niet meer mogelijk voor de JGZ en het RIVM om zonder actieve toestemming van ouders en jongeren persoonlijke vaccinatiegegevens uit te wisselen. In de praktijk ervaren we dat we vooral van ouders en jongeren in Zuidoost, Nieuw-West en Noord en die bijvoorbeeld de taal niet spreken, deze toestemming niet verkrijgen. Hierdoor is er minder zicht op de vaccinatiegraden, met grote risico’s voor de volksgezondheid en voor de gezondheid van individuele kinderen en jongeren tot gevolg. Er is samen met partners een lobby gevoerd richting VWS om gegevensuitwisseling zonder actieve toestemming (met mogelijkheid tot bezwaar) weer mogelijk te maken. Deze lobby heeft haar vruchten afgeworpen: er ligt nu een wetsvoorstel voor een wijziging in de wet Publieke Gezondheid, waardoor wordt voorzien in een grondslag voor de uitwisseling van persoonlijke vaccinatiegegevens tussen JGZ en het RIVM. JGZuitvoerders worden daarmee wettelijk verplicht om persoonlijke vaccinatiegegevens aan het RIVM te verstrekken, tenzij betrokkenen daartegen bezwaar maken. Het wetsvoorstel wordt naar verwachting in 2024 behandeld in de Tweede en Eerste Kamer. Tot slot Ik zet mij vol in voor de gezondheid van alle Amsterdammers door stevig in te zetten op het verhogen van de vaccinatiegraden in de stad.

Het verhogen van de vaccinatiegraden vraagt om een intensieve aanpak en een lange adem. Alleen gezamenlijk kunnen we de boodschap over nut en noodzaak van vaccineren goed overbrengen naar kinderen, jongeren en ouders, zodat zij een weloverwogen keuze kunnen maken op basis van de juiste informatie. Na de zomer kom ik bij u terug met de vaccinatiegraden van het RIVM over 2022, de opkomst van de voorjaarscampagne 2023 en de voortgang, resultaten en het vervolg van het actieplan ‘Beter beschermd tegen besmettelijke ziekten’. Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Publieke Gezondheid en Preventie

5