Raadsinformatiebrief Rijksvaccinatieprogramma opkomst 2023 en en voortgang aanpak.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding 19 maart 2024 Publieke Gezondheid en Preventie Wethouder Scholtes Claire Lovell, clovell@ggd.amsterdam.nl en Vera Bruinsma, vbruinsma@ggd.amsterdam.nl Rijksvaccinatieprogramma: opkomst 2023 en voortgang aanpak

Geachte leden van de commissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding, De vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma voorkomen dat kinderen ernstig ziek worden door infectieziekten of hier zelfs aan overlijden. In de praktijk ervaren de jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen echter dat jongeren en ouders het steeds minder vanzelfsprekendheid vinden om zichzelf of hun kind te laten vaccineren en minder vertrouwen hebben in vaccinaties. Ook gaat er veel desinformatie over vaccineren rond op sociale media. De dalende vaccinatiegraden zorgen voor een verhoogde kans op uitbraken van infectieziekten. In Nederland en ook in Amsterdam liggen op dit moment meer kinderen met kinkhoest in het ziekenhuis1. In Nederland zijn recent vier baby’s aan de gevolgen van kinkhoest overleden2. We zien daarnaast een aantal uitbraken van mazelen in landen en regio’s om ons heen. Mazelen is in veel gevallen een onschuldige kinderziekte maar er is een kans dat een kind ernstig ziek wordt en overlijdt. Om dit te voorkomen is het belangrijk dat ouders hun kinderen laten vaccineren. In de regio van Eindhoven is recent een aantal gevallen van mazelen gemeld. Dit brengt het risico op een uitbraak van mazelen in onze stad steeds dichterbij. Ik maak mij hier ernstige zorgen over. Ik sta voor de volksgezondheid van Amsterdammers en zet daarom vol in op het verhogen van de vaccinatiegraden.

Op dit moment zijn in Amsterdam nog geen meldingen van mazelen. De GGD houdt dit goed in de gaten en is goed voorbereid bij meldingen van mazelen in Amsterdam. Ook informeert de GGD ouders en jongeren dat zij bij gemiste vaccinaties alsnog terecht kunnen bij de Jeugdgezondheidszorg. Ook netwerkpartners als kinderopvang, scholen en huisartsen worden geïnformeerd dat zij, en ook ouders en jongeren, bij de GGD terecht kunnen met vragen. In de raadsinformatiebrief van 12 september 2023 heb ik mijn besluit om de aanpak voor het verhogen van de vaccinatiegraden te intensiveren aangekondigd en de bijbehorende acties met u

1 2

https://www.rivm.nl/nieuws/veel-pasgeboren-babys-ernstig-ziek-door-kinkhoest Actuele cijfers kinkhoest | RIVM

1

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2024 Pagina 2 van 7

gedeeld. In deze brief geef ik u de stand van zaken van de activiteiten die inmiddels gestart zijn en per 2024 geïntensiveerd worden. Daarbij zal ik ingaan zoals - in de raadsbrief van 12 september 2023, de bespreking van de brief in de raadscommissie van 4 oktober 2023 en in de gemeenteraad van 9 november 2023 – is toegezegd op: • de opkomst van kinderen en jongeren in de schoolleeftijd voor vaccinaties in 2023; • de voortgang van de aanpak om de vaccinatiegraden te verhogen; • het delen van ervaringen met het verhogen van vaccinatiegraden in G4-verband; • de resultaten van de HPV-vaccinatiecampagne voor jongvolwassenen van 19-26 jaar in 2023. 1) Vaccinatie opkomst kinderen en jongeren in de schoolleeftijd De begrippen opkomst en vaccinatiegraden betekenen niet hetzelfde. Een vaccinatiegraad is het percentage jeugdigen in een bepaald geboortejaar dat volledig gevaccineerd is tegen één van de infectieziekten uit het RVP voor een door het RIVM bepaalde peildatum. Dit kunnen meerdere vaccinaties tegen dezelfde ziekte in een jaar zijn. Het RIVM publiceert deze cijfers rond de zomer over het voorafgaande jaar. Recent heeft de gemeente Den Haag de vaccinatiegraden over 2022 per wijk gepubliceerd, u bent reeds in het najaar van 2023 over de Amsterdamse cijfers en duiding geïnformeerd.

De opkomst is het percentage jeugdigen dat na het ontvangen van de uitnodiging daadwerkelijk de betreffende vaccinatie heeft gekregen. De GGD monitort zelf gedurende het hele jaar de opkomstcijfers. Op deze manier heeft de GGD een actueel beeld en kan er gericht actie worden ondernomen als dat nodig is zonder op de cijfers van het RIVM van de vaccinatiegraden te hoeven wachten. De opkomstcijfers en de cijfers van de vaccinatiegraden kunnen dus uit elkaar lopen. In het voor- en najaar van 2023 zijn kinderen en jongeren in Amsterdam uitgenodigd om vaccinaties in (sport)hallen verspreid over de stad te halen. De GGD heeft in 2023 daarnaast extra inspanningen verricht om ouders en jongeren te bereiken in de lage vaccinatiegraad gebieden Noord, Nieuw-West en Zuidoost, zoals het organiseren van vaccinatie inloopspreekuren op OKT locaties, kleinschalige voorlichtingen in de wijk en het herhaaldelijk uitnodigen. Dankzij deze extra inspanningen is de opkomst in gebieden met lage vaccinatiegraden gedurende 2023 gestegen. De opkomst voor BMR (bof, mazelen en rode hond) en DTP (difterie, tetanus, polio) voor schoolkinderen is gestegen van ca. 52 % naar 68%. De HPV voor schoolkinderen steeg van 38,3% naar 50,1% en de meningokokken steeg gedurende 2023 van 42,6% naar 55,8%.

Deze extra inspanningen hebben er aan bijgedragen dat de gemiddelde opkomst voor alle vaccinaties uit het RVP voor schoolkinderen, zowel stadsbreed als in gebieden met lage vaccinatiegraden, gelijk is gebleven ten opzichte van 2022 (ca. 60%) en niet is gedaald. Extra inspanningen blijven nodig om de vaccinatiegraden te verhogen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2024 Pagina 3 van 7

opkomst 2023 voor en na extra inspanningen verhogen vaccinatiegraden (VVA) door inloopspreekuren en herhaaloproepen in Noord, Nieuw-West en Zuidoost 80,0% 68,2%

70,0% 60,0%

51,8%

68,2% 55,8%

52,8%

50,1%

50,0% 38,3%

40,0%

42,6%

30,0% 20,0% 10,0% 0,0% BMR 2

DTP opkomst na groepsvaccinaties in hallen

Men ACWY

HPV

na intensivering aanpak VVA

De verschillen in opkomst tussen gebieden zijn in 2023 net als in voorgaande jaren groot gebleven. Zo is de gemiddelde opkomst voor alle vaccinaties in Geuzenveld en Slotermeer 33% en in Zuid 72%. Wel is de gemiddelde opkomst voor vaccinaties in gebieden waarin minder wordt gevaccineerd ongeveer hetzelfde gebleven en daarmee gestabiliseerd en niet verder gedaald. 2) Voortgang aanpak verhogen vaccinatiegraden Voor 2021 voerde de GGD alleen de reguliere taken uit (uitnodigen, reminder, zetten van de vaccinatie). De GGD werkt sinds 2021 aan het verhogen van de vaccinatiegraden voor het RVP en heeft hiervoor het plan ‘Beter beschermd tegen besmettelijke ziekten’ ontwikkeld en gericht extra acties ingezet. In 2023 is de aanpak geïntensiveerd door o.a. het realiseren van extra inloopspreekuren in zes gebieden met lage vaccinatiegraden. De aanpak wordt verder geïntensiveerd per 2024 op de volgende actielijnen: • • •

Nog meer flexibel, laagdrempelig en dichtbij aanbod; Samenwerken voor het versterken van het vertrouwen in vaccinaties; Met doelgroepgerichte communicatie meer ouders en jongeren bereiken.

Met deze intensivering van de aanpak zetten we nog meer in op het verhogen van de vaccinatiegraden in de gebieden waar de opkomst en vaccinatiegraden lager zijn. Hieronder deel ik de stand van zaken per actielijn.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2024 Pagina 4 van 7

Nog meer flexibel, laagdrempelig en dichtbij vaccineren Uit gesprekken met ouders en jongeren blijkt dat zij behoefte hebben aan flexibele mogelijkheden voor vaccineren, dichtbij huis. Ook willen ouders met vragen of twijfels over vaccineren persoonlijk in gesprek kunnen gaan met een jeugdarts of jeugdverpleegkundige. Hiervoor zijn de volgende acties in gang gezet: Vaccineren op de OKT locatie in de buurt voor alle kinderen en jongeren in de schoolleeftijd • In 2024 nodigt de JGZ kinderen en jongeren in de schoolleeftijd in Amsterdam uit op de locatie van het Ouder- en Kindteam (OKT), of een andere locatie in de eigen buurt, in plaats van twee keer per jaar in grotere (sport)hallen verspreid over de stad. • Deze aanpassing in de werkwijze om ook de kinderen van 9 jaar en ouder uit te nodigen op een OKT locatie is dit jaar mogelijk omdat het aantal uit te nodigen kinderen en jongeren van 9-18 in 2024 lager is dan voorgaande jaren. Dit had te maken met landelijke inhaalcampagnes voor HPV tot 18 jaar. Vaccineren zonder afspraak in lage vaccinatiegraadgebieden • Op OKT locaties in Nieuw-West, Zuidoost en Noord kunnen ouders en kinderen in de schoolleeftijd wekelijks langskomen voor een vaccinatie zonder afspraak. Dit is in 2023 gestart in zes gebieden met lage vaccinatiegraden en leidde tot positieve reacties van ouders.

Zo vertelde een moeder in Zuidoost dat het haar nu lukt om met het hele gezin lopend langs te komen voor vaccinaties in de buurt. Met de metro lukte haar dat voorheen niet. Per 2024 zijn we gestart met uitbreiding van deze wekelijkse vaccinatie inloopspreekuren voor kinderen in de schoolleeftijd van zes naar tien OKT locaties. • In alle gebieden in Amsterdam blijft er ook een maandelijks moment om zonder afspraak langs te komen voor vaccinaties. Alle locaties, dagen en tijden van de vaccinatiespreekuren staan op ggd.amsterdam.nl/prikgemist. Meer tijd voor gesprek over vragen en twijfels over vaccineren • Ouders en kinderen van 0-4 jaar komen vanaf de geboorte regelmatig bij de Jeugdgezondheidszorg. Deze kinderen krijgen preventieve gezondheidszorg en (voorlichting en advies over) vaccinaties tijdens individuele of collectieve contacten met de jeugdarts of jeugdverpleegkundige. JGZ-professionals in Noord, Nieuw-West en Zuidoost krijgen in 2024 nog meer tijd dan in 2023 om met (aanstaande) ouders van kinderen 0-4 jaar in gesprek te gaan over vaccineren. • In 2023 is een training ontwikkeld door de Vrije Universiteit (VU) over effectieve gesprekken over vaccineren. In mei 2024 volgen JGZ-professionals deze training en kunnen zij de geleerde do’s en don’ts inzetten in gesprekken met ouders van kinderen over vaccineren.

Samenwerken voor het versterken van vertrouwen in vaccinaties Het verhogen van de vaccinatiegraden in Amsterdam is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van onder meer partners in de wijk en in de stad. De GGD sluit nog meer dan voorheen aan bij lokale en stedelijke (bestaande) netwerken en sleutelfiguren om het belang van vaccineren te agenderen. De GGD vindt het belangrijk om naar inwoners te luisteren en eventuele zorgen en twijfels weg te nemen door betrouwbare informatie te geven. Zo had een moeder in Nieuw-West

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2024 Pagina 5 van 7

bijvoorbeeld zorgen over bijwerkingen van een vaccin op basis van onjuiste informatie. Door dit bespreekbaar te maken en betrouwbare en juiste informatie te geven, heeft de moeder besloten om haar kind alsnog te vaccineren. Naar aanleiding van haar ervaring wil ze de GGD ondersteunen bij het geven van voorlichting in gebieden met lage vaccinatiegraden. Een aantal ervaren jeugdverpleegkundigen heeft extra ruimte gekregen om in deze gebieden samen met bijvoorbeeld ervaringsdeskundigen zoals deze moeder, sleutelfiguren, en andere formele en informele partners in de wijk voorlichtingsbijeenkomsten te organiseren, afgestemd op de behoefte van de inwoners. In Nieuw-West was in november 2023 een bijeenkomst over vertrouwen in vaccinaties. Ouders van jonge kinderen dachten hierover mee met JGZ-professionals. De GGD vertaalt de inzichten uit deze bijeenkomst naar handvatten voor het gesprek over vaccineren. We delen de Amsterdamse aanpak en ervaringen in landelijke netwerken en in G4 verband. In december 2023 is een bijeenkomst georganiseerd met de G4 waar kennis en ervaringen op verschillende thema’s zijn uitgewisseld, waaronder het omgaan met angstige kinderen, netwerksamenwerking rondom vaccineren, het datagedreven werken en lokaal monitoren van de opkomst voor vaccinaties. De bijeenkomst wordt vanaf nu jaarlijks georganiseerd en onderling is er tussentijds contact.

Hiermee beschouw ik de toezegging in de gemeenteraad van 9 november 2023 over het delen van ervaringen in G4 verband als afgedaan Verder zijn de volgende acties in 2024 ingezet: • Er is een netwerkprojectleider aangesteld met de opdracht in de hele stad en onder specifieke doelgroepen het netwerk te verbreden en de samenwerking rondom vaccineren te versterken. • We zijn gestart met gesprekken met huisartsen, kinderartsen en verloskundigen over de zorgen rondom dalende vaccinatiegraden en mogelijkheden om de samenwerking te versterken. • Huisartsen met zorgen meldden zich onder meer via de mailbox denkmee@ggd.amsterdam.nl ,die de GGD in november 2023 opende. Iedereen met ideeën voor het verhogen van de vaccinatiegraden kan hier terecht.

Met doelgroepgerichte communicatie meer ouders en jongeren bereiken Naast algemene communicatie over nut en noodzaak van vaccineren, is er doelgroepgerichte communicatie gericht op doelgroepen en gebieden met lagere vaccinatiegraden. Met een specifieke aanpak in Noord, Nieuw-West en Zuidoost sluit de GGD nog beter aan bij de vragen en twijfels die daar onder inwoners leven. Daarnaast is er aandacht voor het zo toegankelijk mogelijk maken van betrouwbare informatie over vaccinaties: • Er is in 2023 een communicatiestrategie voor Zuidoost ontwikkeld, om in 2024 meer mensen te bereiken met informatie over vaccineren. Inwoners van Zuidoost zijn hierbij betrokken geweest. Een vergelijkbare strategie wordt in 2024 ontwikkeld voor de andere twee stadsdelen met lage vaccinatiegraden, te weten Nieuw-West en Noord.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

Datum 19 maart 2024 Pagina 6 van 7

In 2024 is gestart met het ontwikkelen van animatiefilmpjes waarin in beeld en begrijpelijke taal wordt uitgelegd waarom vaccineren belangrijk is voor de gezondheid van kinderen.

3) Stand van zaken HPV 18+ campagne In 2023 liep naast het reguliere RVP een aanvullende campagne voor 19-26-jarigen om alsnog een HPV-vaccinatie te halen. Dit betrof een landelijke inhaalcampagne die in eerste instantie uitsluitend in 2023 zou worden aangeboden. Doordat de opkomst landelijk lager was dan verwacht, is de campagne verlengd met een uitloop in 2024. In de praktijk bleken jongvolwassenen weinig te weten over HPV, niet altijd het belang in te zien van het halen van een vaccinatie dan wel andere prioriteiten te hebben dan het halen van de vaccinatie. De GGD Amsterdam heeft in 2023 aanvullende communicatiecampagnes uitgevoerd naast het landelijke aanbod. In oktober en november 2023 is de HPV-vaccinatie extra onder de aandacht gebracht. Met een online-campagne toegespitst op Amsterdamse jongvolwassenen was de GGD zichtbaar op Instagram, Youtube en Snapchat. De campagne op sociale media wierp vruchten af: vanaf de start in week 47 tot en met eind december 2023 zag de GGD een verdubbeling in het wekelijks aantal prikken, ten opzichte van de weken daarvoor (van gemiddeld ongeveer 600 naar 1200 prikken). Tot en met 31 december 2023 is de stand van zaken als volgt: • De opkomst van de eerste prik ligt in Amsterdam op 23,1%, in lijn met het opkomstpercentage landelijk.

• De GGD Amsterdam vaccineert ook jongeren woonachtig buiten de regio, zij tellen niet mee in het opkomstpercentage van regio Amsterdam - Amstelland. Tot en met 30 mei 2024 is het voor de groep die in 2023 de eerste HPV-vaccinatie heeft gekregen mogelijk om de tweede prik te halen en daarmee de vaccinatieserie af te maken. De jongvolwassenen kunnen wekelijks op dinsdag- en donderdagavond binnenlopen bij de avondspreekuren bij de GGD op de Nieuwe Achtergracht. Tot slot Samen met de GGD en alle partners in de stad zetten we alles op alles om in het belang van de gezondheid van de Amsterdammers de vaccinatiegraden te verhogen. In Amsterdam investeren we daarom extra hierin. De onderliggende factoren van de dalende vaccinatiegraden, zoals het verminderd vertrouwen in vaccineren, het wantrouwen in de overheid en het feit dat vaccineren minder vanzelfsprekend is geworden, veranderen we niet van vandaag op morgen. Dit vergt een lange adem. Hiervoor hebben we ook het Rijk nodig, dat mede verantwoordelijk is voor het beschermen van de gezondheid van onze inwoners. Ik roep het Rijk dan ook op om ons te helpen deze intensievere aanpak te bestendigen en uit te breiden door een stevigere structurele financiering van de wijkgerichte aanpak. Samen kunnen én moeten we ervoor zorgen dat onze inwoners blijvend beschermd zijn tegen gevaarlijke infectieziekten.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2024 Pagina 7 van 7

In de zomer van 2024 verwacht ik de rapportage van de vaccinatiegraden 2023 van het RIVM. Na de zomer infomeer ik u daarover en over de tussentijdse resultaten van de geïntensiveerde aanpak.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Publieke Gezondheid en Preventie