Raadsinformatiebrief - Rapportages Familieschool en Schoolmaaltijden

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 23 januari 2026 Onderwijs Sofyan Mbarki Directie Onderwijs, bestuurszaken.onderwijs@amsterdam.nl Tussenrapportage ‘Werken aan kansengelijkheid op de Amsterdamse Familieschool. Tussentijdse bevindingen (2024-2025) uit een meerjarig evaluatieonderzoek’ en rapportage ‘Het schoolmenu van morgen’

Geachte leden van de gemeenteraad, Alle Amsterdamse kinderen en jongeren moeten zich maximaal kunnen ontwikkelen. Onmisbaar hiervoor is kwalitatief goed onderwijs. Tegelijkertijd is er meer nodig voor gelijke kansen. Amsterdamse Familiescholen zorgen daarom voor een rijke ontwikkelomgeving en de benodigde ondersteuning voor de leerling én het gezin, vanuit de vertrouwde plek op school en met een sterk netwerk van partners in de buurt. Alle kinderen en jongeren kunnen hiermee het beste uit zichzelf halen. Aansluitend op deze aanpak is inzet op maaltijdondersteuning vanuit school een krachtig middel om de kansengelijkheid te bevorderen. Op de Amsterdamse Familiescholen wordt niet alleen ingezet op sterk onderwijs, maar daar wordt ook de bestaanszekerheid van ouders vergroot. Deze scholen benutten hiervoor de unieke positie van leerkrachten en docenten. Het schoolteam merkt namelijk vaak als eerste op wat er nodig is. Zij lossen dit niet zelf op, maar schakelen de juiste ondersteuning in. De Familiescholen versterken daarom hun positie met een omgeving waarin inzet op onderwijs, jeugdzorg, bestaanszekerheid en gezondheid samenkomen in één aanpak. Elke Familieschool heeft daarvoor een projectleider of projectteam die de samenwerking binnen en buiten de school coördineert en alle onderdelen van de Familieschool verbindt.

Zo krijgen leerlingen en hun gezinnen snel de juiste ondersteuning, gaat het thuis beter waardoor kinderen en jongeren beter leren op school, en kan het schoolteam zich op het onderwijs richten. Een inspirerend voorbeeld dat goed laat zien wat een Familieschool kan betekenen, is de bereiding van schoollunch door ouders. Niet alleen krijgen de leerlingen daarmee voldoende en gezond eten en wordt het schoolteam ontlast, maar krijgen ouders ook de ruimte om van betekenis te zijn, hun talenten in te zetten en hun sociale wereld te vergroten. Zo hebben verschillende ouders hun vaardigheden op Familiescholen kunnen ontwikkelen en hebben hun kinderen thuis een sterkere basis gekregen. In deze brief deel ik graag de belangrijkste bevindingen uit twee onderzoeksrapporten met u: de tussenrapportage van het vierjarige evaluatieonderzoek naar de Amsterdamse Familieschool en de eindrapportage van het kwalitatieve onderzoek naar maaltijdondersteuning op Amsterdamse basisscholen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

23 januari 2026 Pagina 2 van 5

I. Amsterdamse Familieschool Sinds het schooljaar 2019/2020 ondersteunt de gemeente Amsterdam scholen bij hun ontwikkeling als Amsterdamse Familieschool. Uit het eerdere onderzoek van de Universiteit van Amsterdam, Hogeschool van Amsterdam en het Kohnstamm Instituut naar de eerste tien Familiescholen in 2019-2023 is gebleken dat de Amsterdamse Familieschool een succes is voor zowel leerlingen als hun ouders.1 Hierover bent u op 27 maart 2024 geïnformeerd.2 Een belangrijk succes van de Amsterdamse Familiescholen is de samenwerking met ouders. Om hen goed en laagdrempelig te leren kennen en aan te sluiten bij hun behoeften, organiseren Familiescholen activiteiten zoals informatiebijeenkomsten, familieraden, wandelingen en taallessen. Zo bouwen Familiescholen een vertrouwensband op met gezinnen en sluiten ze aan bij hun leefwereld. Wanneer extra hulp nodig is, kunnen ouders eenvoudig ondersteuning vinden bij het Familieservicepunt, een ander succesvoorbeeld. Dit is een vaste en vertrouwde plek op school waar verschillende professionals aanwezig zijn, zoals medewerkers van het Buurtteam en het Ouder- en Kindteam. De Amsterdamse Familieschool biedt allerlei mogelijkheden en ondersteuning voor leerlingen én hun gezin, zodat zij het beste uit zichzelf kunnen halen.

De ondersteuning van de gemeente Amsterdam is inmiddels uitgebreid naar 28 basisscholen en 7 middelbare scholen.3 Met onze vierjarige subsidie kunnen scholen zich in 2023-2027 als Amsterdamse Familieschool ontwikkelen door onder meer een projectleider of projectteam aan te stellen en extra activiteiten en benodigde ondersteuning voor leerlingen en hun ouders te organiseren. Daarnaast worden nog eens 7 middelbare scholen ondersteund door het Samenwerkingsverband Voortgezet Onderwijs Amsterdam-Diemen in hun ontwikkeling als Amsterdamse Familieschool. De ontwikkelingen op deze 42 Amsterdamse Familiescholen worden gedurende vier schooljaren gevolgd door dezelfde onderzoekers van de Hogeschool van Amsterdam en het Kohnstamm Instituut. De tussenrapportage van het onderzoek in 2023-2025 treft u aan in de bijlage bij deze brief. In het voorjaar van 2028 wordt u geïnformeerd over de eindrapportage. De volgende belangrijke bevindingen komen naar voren in de tussenrapportage van het evaluatieonderzoek naar de Amsterdamse Familieschool: ▪ Het bevorderen van bekendheid met, vertrouwen in en breed gedeeld draagvlak voor het gedachtengoed van de Amsterdamse Familieschool is essentieel om als Familieschool aan kansengelijkheid voor leerlingen te werken. ▪ De samenwerking met (wijk- en zorg)partners vormt een cruciaal onderdeel van de Amsterdamse Familieschool.

Daarbij versterken onderwijs, ondersteuning en het contact tussen de school, de leerling en de ouders elkaar. ▪ Specifiek voor scholen in het primair onderwijs (po) geldt dat professionals in 2025 vaker vinden dat hun school voldoende doet voor ouders met (geld)zorgen, in vergelijking met 2024. Hierdoor kunnen leerkrachten zich meer richten op het onderwijs, omdat andere

1

Onderzoeksrapport Evaluatie van de Amsterdamse Familie School door Universiteit van Amsterdam, Hogeschool van Amsterdam en Kohnstamm Instituut, 2023 2 Raadsinformatiebrief Uitkomsten onderzoek Amsterdamse Familie School periode 2019-2023, 27 maart 2024 3 Beleidsbrief Amsterdamse Familie School 2023-2027, 7 juni 2023

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

▪

▪

▪

23 januari 2026 Pagina 3 van 5

niet-lesgevende collega’s, zoals een Brugfunctionaris4, de niet-onderwijs gerelateerde vragen en zorgen op zich nemen. In het voortgezet onderwijs (vo) hebben leraren in 2025 hogere verwachtingen van hun leerlingen dan in 2024, besteden zij meer positieve aandacht aan de thuisomgeving van leerlingen en weten zij beter naar wie zij binnen de school kunnen doorverwijzen bij (geld)zorgen. Niet-lesgevende collega’s herkennen signalen van armoede beter, zien doorverwijzen vaker als onderdeel van hun taak en weten beter naar wie casussen buiten de school kunnen worden overgedragen. Bovendien vinden zij vaker dat hun school voldoende ondersteuning biedt aan ouders met geldzorgen. Scholen bevinden zich in verschillende fasen van implementatie van de Familieschool. Zo wordt in het po vaak al gewerkt vanuit een visie die aansluit bij de Familieschool, terwijl scholen in het vo zich veelal nog in de beginfase bevinden waarbij zij gericht zijn op visieontwikkeling. Randvoorwaarden - zoals geld, tijd, capaciteit, erkenning en fysieke ruimte - blijven cruciaal om de Amsterdamse Familieschool duurzaam binnen scholen te ontwikkelen.

De behaalde successen op de Amsterdamse Familiescholen zijn inmiddels een voorbeeld voor scholen en gemeenten elders in het land. Wat begon als een innovatief idee in Amsterdam, is inmiddels uitgegroeid tot een veelbelovende, landelijke beweging. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft de Familieschool omarmd en de taak op zich genomen om de werkwijze breder bekend te maken.5 Het Amsterdamse schoolbestuur ASKO begeleidt de Landelijke GKA-agenda Familieschool en biedt twaalf basisscholen over het land ondersteuning vanuit een lerend netwerk.6 Deze agenda draagt bij aan de structurele ondersteuning van Familiescholen, ook in Amsterdam. Daarnaast worden de inzichten en lessen uit het netwerk benut voor de verdere ontwikkeling van de Amsterdamse Familieschool. II. Schoolmaaltijden in Amsterdam Voldoende en gezonde voeding is essentieel voor optimale deelname aan het onderwijs. Schoolmaaltijden dragen bij aan kansengelijkheid en de inzet op maaltijdondersteuning sluit goed aan bij de Familieschool. Maaltijdondersteuning thuis of op school draagt namelijk bij aan de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Bovendien heeft de organisatie van schoolmaaltijden een positief effect op de samenwerking met ouders en de binding met de buurt. Beide aanpakken reiken daarmee verder dan het onderwijs en betrekken de brede leefomgeving van leerlingen.

Sinds oktober 2022 kunnen ongeveer 175 Amsterdamse scholen, met minimaal 30% leerlingen uit gezinnen met een laag inkomen, via het landelijk Programma Schoolmaaltijden financiële ondersteuning ontvangen. Scholen kunnen zelf bepalen hoe zij de maaltijdondersteuning inzetten. De gemeentelijke inzet heeft zich hierdoor gericht op scholen die niet in aanmerking komen voor dit programma, zoals scholen met relatief weinig leerlingen uit gezinnen met een laag inkomen, mbo+ locaties, en op mogelijke aanvullingen op de inzet vanuit het rijk. Amsterdam 4

De Brugfunctionaris is een subsidieregeling van het ministerie van OCW. Voor meer informatie zie de website van de rijksoverheid. 5 De Gelijke Kansen Alliantie (GKA) van het ministerie van OCW werkt samen met scholen, gemeenten en maatschappelijke partners aan het verbeteren van kansengelijkheid in het onderwijs met aandacht voor thuis, school en de leefomgeving. 6 Scholen in Amsterdam, Breda, Den Bosch, Den Helder, Hoogeveen, Rotterdam, Utrecht, Vlaardingen en Zaandam. Voor meer informatie zie de website van de GKA.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

23 januari 2026 Pagina 4 van 5

UMC en GGD Amsterdam hebben opdracht gekregen om de maaltijdondersteuning op Amsterdamse basisscholen te onderzoeken. De onderzoekers hebben geïnventariseerd hoe scholen de maaltijdondersteuning inzetten, in hoeverre het aanbod aansluit bij de behoeften van scholen, wat de ervaren impact is en waar kansen voor verbetering liggen. Het rapport van dit onderzoek is eveneens bijgevoegd.7 In het rapport Het Schoolmenu van Morgen komen de volgende bevindingen naar voren: ▪ Scholen benadrukken het belang van de ondersteuning, gezien hun ervaringen met (verborgen) armoede en de negatieve impact die dit heeft op de voedingsinname en leerprestaties van kinderen. In Amsterdam maakt 82% van de in aanmerking komende scholen gebruik van het landelijk Programma Schoolmaaltijden. Redenen voor scholen om niet mee te doen lopen uiteen, maar zijn bijvoorbeeld een focus op andere prioriteiten of het ontbreken van (keuken)faciliteiten. ▪ Scholen kunnen zelf kiezen welke vorm van ondersteuning zij bieden. De meest gekozen vormen zijn: een ontbijt of lunch op school georganiseerd door ouders, verzorgers of vrijwilligers, maaltijden bezorgd door een externe partij, boodschappenpakketten voor thuis en boodschappenkaarten: kaarten met tegoed waarmee ouders/verzorgers zelf extra eten – voor op school – kunnen kopen voor hun kind(eren).

▪ Scholen maken een zorgvuldige afweging bij het kiezen van een passende vorm van ondersteuning. Daarbij spelen vooral de volgende overwegingen een rol: het voorkomen van stigmatisering, de voorkeur voor universele of discreet aangeboden ondersteuning, het beperken van de werkdruk voor leerkrachten, de mate waarin de school zich verantwoordelijk voelt voor het aanbieden van voeding, en de wens om inzicht te houden op de kwaliteit en het bereik van het aanbod. ▪ Scholen ervaren de impact van de schoolmaaltijden als groot, vooral bij dagelijkse maaltijden op school en waar ouders en vrijwilligers helpen bij de maaltijdondersteuning. Naast het verminderen van honger en het bevorderen van gezondere eetgewoonten, stimuleren deze vormen de ouderbetrokkenheid en de sociale samenhang in de buurt door samenwerkingen met ouders en lokale partners. ▪ Scholen zijn zeer tevreden met de inzet en ondersteuning van het Programma Schoolmaaltijden en zouden deze graag behouden in de huidige vorm. Scholen benadrukken hierbij het belang van de keuzevrijheid over de vorm van ondersteuning. Op dit moment worden alle Amsterdamse scholen die behoefte hebben aan (financiële) ondersteuning voor schoolmaaltijden hierin voorzien. Wel kan er meer aandacht worden besteed aan gezonde voeding. De Gezonde School-aanpak biedt scholen ondersteuning.

Hierbij houden we rekening met de gewenste keuzevrijheid en sluiten we aan bij de wensen en behoeften van scholen. In samenwerking met de G4, het JOGG en het Voedingscentrum is hiervoor een toolbox ontwikkeld, met stappenplannen en goede voorbeelden zodat scholen makkelijker een voedingsbeleid kunnen invoeren dat past bij de eigen visie en schoolsituatie. Daarnaast kan de Gezonde School-adviseur ondersteunen bij het verbinden van schoolmaaltijden aan voedseleducatie.

7

Het wetenschappelijke artikel over het onderzoek Het Schoolmenu van Morgen wordt binnenkort gepubliceerd: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41514272/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

23 januari 2026 Pagina 5 van 5

Tot slot Het college zet in op een aanpak voor kansengelijkheid die juist die scholen, leerlingen en gezinnen bereikt die dit het hardst nodig hebben. Tegelijkertijd blijft de kansengelijkheid van kinderen en jongeren in Amsterdam onder druk staan. Beide onderzoeken laten namelijk zien dat aanvullende ondersteuning vanuit school hard nodig is en tonen aan dat maaltijdondersteuning en de Amsterdamse Familieschool hierin perspectief bieden. Ze geven vooral het inzicht dat kansengelijkheid vraagt om een brede, verbonden en vertrouwde omgeving die gericht is op de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Daarom blijven wij ons inzetten om de ondersteuning verder te ontwikkelen en de geleerde lessen breder toe te passen. Zo bouwen we met de Amsterdamse Familieschool samen aan de toekomst van Amsterdamse kinderen en jongeren. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder Onderwijs Bijlagen 1. Tussenrapportage ‘Werken aan kansengelijkheid op de Amsterdamse Familieschool. Tussentijdse bevindingen (2024-2025) uit een meerjarig evaluatieonderzoek’ 2. Rapportage ‘Het schoolmenu van morgen’

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl