raadsinformatiebrief proces visie participeren vanuit de bijstand.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 maart 2024 Sociale Zaken Rutger Groot Wassink WPI, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl

Onderwerp

Proces visie participeren vanuit de bijstand

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Het college werkt in 2024 aan een nieuwe visie op de ondersteuning van Amsterdammers in de bijstand die om wat voor reden dan ook nog niet betaald aan het werk kunnen. Met deze brief nemen wij u graag mee in het proces om tot deze nieuwe visie te komen. We schetsen de aanleiding en het belang van de nieuwe visie en nemen u mee in de opbrengst van de eerste verkennende gesprekken en het vervolg. De gemeente Amsterdam wil dat alle Amsterdammers mee kunnen doen in de samenleving. Kunnen meedoen en het hebben van een zinvolle daginvulling geeft mensen zelfvertrouwen, vergroot hun welzijn en draagt bij aan een socialere stad. Amsterdammers in de bijstand die nog niet betaald kunnen werken hebben vaak extra ondersteuning nodig. Van ondersteuning bij het op orde brengen van de financiën tot het regelen van de juiste zorg of hulp bij het vinden van vrijwilligerswerk in de buurt. Het huidige participatiebeleid is gebaseerd op de Leidraad Participatie1 uit 2017 en is verouderd. Het doel om bijstandsgerechtigden die geen directe kans hebben op een betaalde baan mee te laten doen is nog steeds actueel. Maar de maatschappelijke context en samenwerking in de wijk met onder andere de Buurtteams en partijen in de sociale basis is veranderd.

Wij zien een belangrijke rol voor deze partijen in de ondersteuning van Amsterdammers in de bijstand en willen onderzoeken hoe wij optimaal gebruik kunnen maken van dit aanbod. De komende maanden gaan wij onderzoeken hoe wij Amsterdammers in de bijstand die (nog) niet kunnen werken het beste kunnen ondersteunen. Wij gaan de komende maanden breed het gesprek aan met partners in de wijk over de belangrijkste vraagstukken en dilemma’s. Op deze manier hopen wij gezamenlijk tot een effectieve en breed gedragen aanpak te komen. Steeds meer Amsterdammers in de bijstand hebben extra ondersteuning nodig Met het programma Iedereen Kans op Werk2 helpen wij zoveel mogelijk Amsterdammers aan een betaalde baan. Wij investeren extra in mensen door o.a. om- en bijscholing, loonkostensubsidie en jobcoaching waardoor zij de stap naar werk kunnen zetten. Wanneer we kijken naar het dalende 1 2

Leidraad Participatie Raadsbrief Iedereen kans op werk (6-12-2023).pdf

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 maart 2024 Pagina 2 van 4

aantal Amsterdammers in de bijstand zijn we goed op weg. Het bijstandsbestand is historisch laag; er zijn momenteel minder dan 35.000 bijstandsuitkeringen. Tegelijkertijd zien we dat veel Amsterdammers die nu in de bijstand zitten een kwetsbare arbeidsmarktpositie hebben en steeds lastiger aan het werk komen. Voor een aanzienlijk deel van hen is de stap naar werk nu nog te groot en complex vanwege diverse omstandigheden zoals taalbarrières, een beperking, leervermogen of de thuissituatie. Het aantal Amsterdammers dat uitstroomt naar werk wordt kleiner en de behoefte om op andere manieren te kunnen participeren in de samenleving wordt groter. Belang van een brede blik op de bijstand Momenteel onderzoeken wij hoe wij nog beter kunnen aansluiten bij de behoeften van deze groep Amsterdammers. Dit is ook nodig, blijkt uit recent onderzoek van o.a. het Sociaal Cultureel Planbureau3 en Pharos4. Zij geven aan dat de focus binnen gemeenten vaak nog te sterk gericht is op uitstroom naar betaald werk, terwijl dit maar voor een relatief klein deel van de mensen in de bijstand haalbaar is. Deze onderzoeken concluderen dat mensen die langdurig in de bijstand verkeren, vaak te maken hebben met een opeenstapeling van problemen.

De ondersteuning vanuit het sociaal domein is vaak niet passend en sluit onvoldoende aan bij wat bijstandsgerechtigden nodig hebben om volwaardig mee te kunnen doen in de samenleving. Er wordt gepleit voor een bredere blik op de bijstand, met meer maatwerk en aandacht voor andere vormen van ondersteuning gericht op bijvoorbeeld maatschappelijke participatie, een lifecoach of administratieve ondersteuning. Bestaanszekerheid als basis Het bieden van bestaanszekerheid is een belangrijk onderdeel van deze brede ondersteuning. Voor een groot deel van de Amsterdammers in de bijstand is de realiteit dat zij vooral bezig zijn met hoe zij financieel het hoofd boven water kunnen houden. Zoals de Commissie sociaal minimum onlangs aangaf 5 kunnen mensen pas meedoen in de samenleving als ze niet alleen maar bezig zijn met overleven. De gemeente Amsterdam beoogt vanuit haar Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen6 Amsterdammers in de bijstand deze financiële basis en stabiliteit te bieden. Stress door een te laag inkomen of onzekerheid over hulp, toeslagen en schulden zorgen niet alleen voor een maatschappelijke achterstand, maar ook voor gezondheidsproblemen. Het versterken van de financiële bestaanszekerheid van Amsterdammers heeft grote impact en biedt de basis van waaruit mensen een volgende stap kunnen zetten.

Opbrengst eerste verkenning Wij hebben de afgelopen maanden verkennende gesprekken gevoerd met onder andere klantbegeleiders, maatschappelijke organisaties zoals Participatiecentrum Eva & Adam, de Vrijwilligers Centrale Amsterdam en de Bijstandsbond over wat er nodig is. Tijdens deze gesprekken zijn enkele aandachtspunten en suggesties herhaaldelijk naar voren gekomen.

3

Een brede blik op bijstand | Publicatie | Sociaal en Cultureel Planbureau (scp.nl) Gezond participeren aan de randen van het land - Pharos 5 Een zeker bestaan - Naar een toekomstbestendig stelsel van het sociaal minimum (overheid.nl) 6 Agenda bestaanszekerheid voor iedereen.pdf 4

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 maart 2024 Pagina 3 van 4

Langzaam maar zeker ontstaan er centrale vraagstukken met bijbehorende dilemma’s en vragen die wij de komende tijd op brede schaal willen toetsen: Is meedoen een stap naar werk of een doel op zich? De Participatiewet heeft als voornaamste doel zoveel mogelijk mensen aan het werk te helpen. Vrijwilligerswerk in de wijk kan ook een eerste stap richting werk zijn. Door deel te nemen aan de samenleving vergroot je je sociale en werknemersvaardigheden waardoor de kans op betaald werk groter wordt. Maar voor veel mensen in de bijstand met een kwetsbare arbeidsmarktpositie blijft dit een grote uitdaging. Hoe formuleren we vanuit de Participatiewet het doel als we mensen ondersteunen die wellicht nooit meer betaald aan de slag gaan? Als het een doel op zich is, hoe voorkomen we dan dat het perspectief op werk uit beeld raakt? Hoe verdelen we de tijd en aandacht van onze dienstverlening? focus op uitstroom naar werk versus inzet op meedoen De huidige arbeidsmarkt biedt kansen voor bijstandsgerechtigden die de stap naar werk kunnen maken. Mensen die nu nog in de bijstand zitten hebben extra ondersteuning nodig om de stap naar werk te kunnen maken. Dit vergt meer tijd en inzet voor het begeleiden naar werk.

Als we tegelijkertijd de ondersteuning van Amsterdammers die (nog) niet kunnen werken willen intensiveren, betekent dit dat er keuzes gemaakt moeten worden in de inzet van de capaciteit. En ook hoe dit zich verhoudt tot de doelstellingen op uitstroom naar werk. Moet de inzet op participatie meetbaar zijn en hoe maken we resultaat en impact participatiedienstverlening inzichtelijk? Vrijwilligerswerk in de buurt, financiële rust of passende zorg hebben allen een positief effect maar anders dan bij de dienstverlening naar werk zijn die niet altijd makkelijk meetbaar. Hoe maken we inzichtelijk dat de inzet van onze dienstverlening leidt tot de ontwikkeling van de Amsterdammer? Of hoe maken we inzichtelijk dat de dienstverlening aan bijstandsgerechtigden bijdraagt aan andere beleidsdoelen van de gemeente (gezondheid, sociale cohesie)? Hoe formuleren we dit in heldere doelen en streefwaarden, zodat we ook het effect van deze dienstverlening kunnen aantonen? Hoe werken we succesvol samen met partners in de wijk en wat moeten we zelf doen? Lokale partners bieden aanvullend en laagdrempelig aanbod en weten mensen te bereiken die de gemeente niet goed bereikt. Daarom willen we de samenwerking met deze partners versterken, kijken hoe we complementair aan elkaar kunnen zijn en hoe we ze kunnen ondersteunen.

Maar zijn onze verwachtingen van partners in de wijk realistisch? Zijn zij voldoende toegerust om te kunnen groeien als de vraag vanuit de gemeente toeneemt? Welke randvoorwaarden moet de gemeente invullen, zodat zij zich kunnen focussen op de Amsterdammers die zich aan hen verbonden hebben? Volgende stappen In de komende maanden organiseren wij inhoudelijke sessies om bovengenoemde vraagstukken en dilemma’s te bespreken met onder andere ervaringsdeskundigen, maatschappelijke organisaties en bewonersinitiatieven, Buurtteams, Cliëntenbelang en collega’s uit de stadsdelen. Het college hecht veel waarde aan de opbrengst van deze sessies, aangezien het aanbod van onze

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 maart 2024 Pagina 4 van 4

partners in de wijk essentieel is voor de ondersteuning van Amsterdammers die net dat zetje in de rug nodig hebben om weer mee te kunnen doen. De ervaringskennis van deze partners is onmisbaar bij het vormgeven van nieuw beleid. Graag betrekken wij de gemeenteraad actief bij dit proces en ik nodig u uit om met ons van gedachten te wisselen over de vraagstukken en bijbehorende dilemma's die zijn geschetst. Daarnaast hoor ik graag van u met welke partijen wij echt in gesprek zouden moeten gaan. Dit wordt vervolgens meegenomen in de verdere totstandkoming van het nieuwe beleid. Wij streven ernaar om in 2024 het nieuwe beleid te presenteren en hopen u met deze brief voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl