Raadsinformatiebrief_Prettig en gezond oud worden in een zorgzame stad.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 3 september 2025 Zorg Alexander Scholtes Afdeling Zorg, bestuurszaken bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl

Onderwerp

Prettig en gezond oud worden in een zorgzame stad

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, De vergrijzing en het tekort aan woningen en zorgpersoneel leidt de komende jaren tot één van de grootste uitdagingen voor onze samenleving: zorgen dat ouderen in Amsterdam prettig, veilig en zelfstandig oud kunnen worden in een vertrouwde omgeving. Dat vraagt om buurten waar mensen naar elkaar omzien, waar zorg en voorzieningen dichtbij zijn en waar ouderen toegang hebben tot een passende woning. Vrijwilligers en mantelzorgers spelen daarbij een onmisbare rol. De stad investeert in een goede basis: in het toegankelijker maken van bestaande woningen en voorzieningen, zodat ouderen langer in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven. In plekken waar ontmoeting laagdrempelig is en waar buurtbewoners de buurt samen mooier maken. Daarom heeft het college in de Voorjaarsnota 15 ,1 miljoen euro extra vrijgemaakt om de dienstverlening aan ouderen te versterken. Dit geldt voor de huidige collegeperiode tot en met 2026. Met deze brief informeer ik u over de voortgang van de besteding van de middelen uit de Voorjaarsnota 2024. Die voortgang speelt zich af in een context van groeiende schaarste: er zijn steeds meer ouderen in de stad, er is een landelijk tekort aan geschoold personeel in zorg en welzijn en een tekort aan toegankelijke woningen en financiële middelen. Dat vraagt om scherpe keuzes.

Opgaves en beweging Het college sluit daarom, in de besteding van middelen, aan bij de prioritaire opgaves zoals geformuleerd in het Regioplan Amsterdam 2023-2026 (Regiobeelden en regioplannen). Dit is ook terug te vinden in het door u ontvangen programma Ouderen in Amsterdam 2024-2029 (programma Ouderen in Amsterdam, het programma Vitaal Ouder Worden en actieplan Mantelzorgondersteuning zoals besproken in de Raad op 29 januari 2025). De centrale vraag is in welke mate mogelijke interventies kunnen bijdragen aan de grote opgave voor de stad; de beweging naar de voorkant 1. We gaan uit van ongelijk investeren: daar waar de grootste opgave ligt, is de investering het grootst. Die opgaven zien er niet overal hetzelfde uit. Daarom differentiëren we én sluiten we aan op wat bewoners met elkaar willen oppakken.

1

Een verschuiving van medisch naar sociaal, naar informeel en gemeenschap. Een verschuiving van reactieve, naar meer preventieve en integrale zorg en ondersteuning. Ook richt deze beweging zich op het bevorderen van gezondheid, en het voorkomen van een vraag naar zorg en het dichten van de gezondheidskloof.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

3 september 2025 Pagina 2 van 6

Deze tabel vormt het afwegingskader hoe de beweging bijdraagt aan de prioritaire opgave: Prioritaire opgave

Beweging

Vitaal Ouder worden

Hoe draagt de interventie bij aan het stimuleren van de verschuiving in de focus van zorg naar welzijn, van ziekte naar gezondheid? Hierbij worden Amsterdammers ondersteund in wat zij kunnen en willen, zodat zij de eigen regie behouden en actief bijdragen aan een gezonde, vitale leefstijl.

Zorgzame Wijken

Hoe draagt de interventie bij aan langer zelfstandig in de wijk wonen of geclusterd wonen én (op termijn) geclusterde dienstverlening in zorgzame buurten?

Passende zorg en ondersteuning

Hoe draagt de interventie bij aan een aanvulling op formele zorg door informele hulp?

De rode draad Bovenstaand afwegingskader is leidend bij de keuzes die we moeten maken in het licht van de vergrijzingsopgave. Uit het afwegingskader volgen keuzes die nieuw en innovatief zijn, of het bestaande aanbod of voorzieningen versterken. Nieuw is dat we investeren in het structureel toegankelijk maken van woningen en panden. Denk aan gedeelde trapliften, liften en parkeerplekken voor scootmobiels die complexen geschikt maken voor oudere bewoners – nu én in de toekomst. Daarnaast versterken we het bestaande aanbod in de stad, bijvoorbeeld door de stadspasregeling sport 55+ uit te breiden naar alle stadsdelen en door er op in te zetten dat reguliere sportclubs meer beweegen sportaanbod voor ouderen aanbieden. Ook investeren we in laagdrempelige ontmoetingsplekken en samenleven van jong en oud in Lang Leven Thuis Flats. Tot slot zetten we in op het versterken van de zorgzame buurt, onder andere met aanjagers die samen met buurtbewoners aan een zorgzame en toekomstbestendige buurt bouwen. Hieronder volgt een uitgebreider overzicht van maatregelen die nu en in de komende periode worden uitgevoerd, zodat oudere Amsterdammers vitaal oud kunnen worden én zo lang mogelijk in hun eigen vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen.

Prioritaire opgave: Samen Vitaal Ouder Worden Versterking sociale basis Veel van de activiteiten binnen de sociale basis zijn niet specifiek gericht op één doelgroep. Van dit aanbod maken ouderen, net als veel andere Amsterdammers, gebruik. Binnen de sociale basis zijn van oudsher ook activiteiten die specifiek gericht zijn op ouderen. Gezien ; • het toenemend aantal ouderen dat in de wijk blijft wonen; • hun van oudsher relatief grote gebruik van en deelname aan activiteiten in de sociale basis; • de verschuiving van inzet van medisch naar sociaal en naar informeel en gemeenschap; is binnen de intensivering op de sociale basis van 9,1 mln. per 2025, een bedrag van 3,1 mln. op jaarbasis, voor de looptijd van het beleidskader (Beleidskader Sociale Basis Amsterdam 2025-2030 Sociaal Domein), bestemd voor het versterken van aanbod dat specifiek gericht is op ouderen. Voor 2024 betrof de intensivering op ouderen 800.000 euro. Voor besteding van de middelen is gekeken naar wat er al aan activiteiten in een stadsdeel is, hoe de opgave eruitziet en waar de energie van een wijk en diens bewoners zit om zelf dingen op te pakken. De rode draad bij besteding is de versterking van het buurt- en opbouwwerk ten behoeve van ouderen.

Deze is soms gericht op de inzet in en rondom een Lang Leven Thuis Flat, maar aangezien veel ouderen zelfstandig blijven wonen, is ook de buurtgerichte inzet geïntensiveerd. In een aantal stadsdelen is ook

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

3 september 2025 Pagina 3 van 6

gekozen om extra in te zetten op Amsterdammers met beginnende dementie, door inlopen uit te breiden of te investeren in de zorg- en welzijnsketen bij dementie. Verder wordt het laagdrempelig beweeg- en ontmoetingsaanbod versterkt en de dialoog geïntensiveerd over gezond en toekomstbestendig ouder worden, met extra aandacht voor kwetsbare ouderen en ouderen met een migratieachtergrond. Stadspas vergoeding sport en bewegen 55 + met een kleine beurs De Gemeente Amsterdam doet iets nieuws door voor 55+ers met een stadspas, hun sportaanbod bij reguliere sportaanbieders tot 350 euro per jaar te vergoeden. Eerst moesten deze Amsterdammers met een kleine beurs zelf de contributie betalen, waardoor voor velen de drempel te hoog lag om een sportabonnement aan te gaan. Door het aantal aangesloten sportaanbieders te vergroten over de hele stad, zien we dat het aantal 55+ers met een stadspas dat gebruik maakt van deze sportvergoeding elk half jaar toeneemt. In 2024 is er 2300 keer een stadspas verzilverd voor deze regeling. Senioren kunnen nu naast de mogelijkheden voor beweegaanbod in de sociale basis ook bij reguliere sportaanbieders terecht. Deze aangesloten sportaanbieders worden, bijvoorbeeld via de subsidie ‘sterke sportclubs’, uitgedaagd om specifiek sportaanbod voor deze Amsterdammers te ontwikkelen.

Dit vergroot voor deze groep de mogelijkheden niet alleen op het gebied van sport en bewegen, maar ook in het vergroten van hun sociale netwerk. Daarbij wordt er een verbinding gelegd tussen dit aanbod en de deelnemers aan de valpreventietrainingen. In juni 2025 doen 169 sportclubs hieraan mee en het aantal blijft groeien. Door het stimuleren van deze voorziening sluiten we aan bij het verschuiven van de focus van ouderen met een kleine beurs van ziekte naar preventie, dus naar het (ontwikkelen van meer) fysieke en mentale gezondheid. De financiering bestaat uit middelen vanuit het programma Vitaal Ouder Worden van de GGD met 700.000 in 2024 en 350.000 in 2025. Vanuit de middelen Voorjaarsnota wordt 250.000 in 2024 en 350.000 in 2025 bijgedragen. Inlooplocatie Villa Bewust (Stadsdeel Oost) Villa Bewust gelegen aan de Dappermarkt, was een tijdelijke locatie (half april tot half juli 2025) waar Amsterdammers gemakkelijk binnen konden lopen om geïnformeerd te worden over wonen, gezondheid en welbevinden. Naast het krijgen van informatie is het hier onderscheidend dat ouderen laagdrempelig en in eigen taal door kunnen praten over hun eigen situatie met o.a. woningbouwcorporaties, Stichting !WOON en Stichting Prachtvrouw. Door samenwerking met zelf- en migrantenorganisaties lukt het om een diverse groep ouderen te bereiken.

Het bereik is groot dankzij verstuurde brieven naar alle inwoners van 60 jaar en ouder in het stadsdeel en dankzij activiteiten op maat. Villa Bewust is zo ontworpen dat het materiaal eenvoudig in andere stadsdelen kan worden hergebruikt. Het initiatief wordt nu door stadsdeel Oost geëvalueerd, zodat andere stadsdelen kunnen voortbouwen op de geleerde lessen. Praat vandaag over morgen Ouderen geven aan dat ze het belangrijk vinden dat ze zelf de regie houden op hun leven. Daarom is het belangrijk dat zij weten welke mogelijkheden er zijn in Amsterdam en Weesp én dat zij zich bewust zijn welke stappen zij nu al zelf kunnen nemen om ervoor te zorgen dat ze zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen, gezond en vitaal blijven en zoveel mogelijk mee kunnen doen in de samenleving. Hiertoe organiseren we onder meer bijeenkomsten bij de OBA in de tweede helft van 2025 voor (jonge) ouderen over deze onderwerpen. De bijeenkomsten worden telkens voorafgegaan door een bijbehorende uitzending van AT5, bijvoorbeeld over passend wonen of over het versterken van een sociaal netwerk in de buurt. Dergelijke bijeenkomsten en aandacht in de lokale media, stimuleren ouderen in Amsterdam om na te denken over wat voor hen belangrijk is in de aankomende jaren en welke mogelijkheden er zijn om de regie te behouden.

Steunpunt gemeenschappelijk wonen Overal in de stad zijn initiatieven waar ouderen gemeenschappelijk wonen. Op dit moment is er nog geen centrale, makkelijk vindbare plek waar informatie over deze woonvorm te vinden is. Stichting !WOON ontwikkelt nu, met subsidie vanuit de gemeente, een steunpunt waar ouderen informatie kunnen krijgen over deze initiatieven.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

3 september 2025 Pagina 4 van 6

Prioritaire opgave Zorgzame Wijken Versterken zorgzame buurten Om in Amsterdam de beweging naar integrale zorgzame buurten te versterken gaan we in acht buurten een integrale aanpak op buurtniveau ontwikkelen. Aanjagers begeleiden dit proces en betrekken bewoners, bestaande partijen en initiatieven daarbij. (Oudere) buurtbewoners kunnen hiervoor hun talenten inzetten en tot verbeteringen van de buurt komen. Wat de buurt niet zelf kan oplossen (bijvoorbeeld aanpassingen aan de fysieke omgeving of diensten en voorzieningen in de buurt) wordt door de gemeente of andere instellingen opgepakt. Met het realiseren van de zorgzame buurten is een bedrag van 1,8 miljoen euro gemoeid, naast de mogelijke toekenning van IZA transformatiemiddelen voor de inzet van community building. Lang Leven Thuis Flats Inmiddels zijn er 21 Lang Leven Thuis Flats (LLTF's ) en de ambitie is om door te groeien naar 30 van deze complexen in 2030. LLTF's zijn plekken waar ouderen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen, in een betrokken gemeenschap, met zorg, voorzieningen en ondersteuning in de nabijheid. Vanuit de middelen Voorjaarsnota 2024 is 350.000 ingezet voor knelpunten met betrekking tot welzijnsinzet in drie flats in Nieuw-West gezien de grote opgave in dat stadsdeel, en exploitatie en sociaalbeheer in twee flats.

De overige welzijnsinzet wordt door de stadsdelen vanuit de sociale basis bekostigd. Vrijwilligersvervoer Vrijwillige vervoersdiensten, zoals de ‘HeenenWeer’ en de ‘Banne Hopper’, dragen bij aan een vergrote mobiliteit van Amsterdammers, naast het mogelijke gebruik van het AOV en het OV. Het Amsterdamse netwerk van vrijwilligersvervoersdiensten is de afgelopen jaren gegroeid van 9 (2022) naar 17 initiatieven (2024). Jaarlijks worden circa 40.000 ritten gereden met de meest kwetsbare bewoners: naar de huisarts, supermarkt, fysio, kapper of naar familie voor een kop koffie. (Oudere) vrijwilligers rijden Amsterdammers rond en verzorgen de planning. Vrijwilligersvervoer draagt daarom, naast mobiliteit, bij aan een zorgzame buurt en aan het langer in de wijk kunnen wonen. Tot op heden is er vanuit de budgetten van V&OR (Verkeer en Openbare Ruimte) en Zorg in totaal 1,7 miljoen uitgetrokken. Voor het vervolg vanaf 2027 is een bijdrage van 300.000 euro gereserveerd vanuit de middelen Voorjaarsnota 2024 t.b.v. intensivering ouderen Realiseren van meer woningen waar ouderen langer zelfstandig kunnen wonen Het college ondersteunt corporaties in het toegankelijk maken en houden van panden voor oudere Amsterdammers om het veilig langer thuis wonen te faciliteren. Voor de komende 2 jaar is daar ruim 2,2 mln. euro voor beschikbaar gesteld en daarna structureel een budget van 800.000 euro.

In woningen binnen bestaand corporatiebezit worden collectieve voorzieningen gerealiseerd. Dat zijn gedeelde trapliften, liften, parkeergelegenheid voor scootmobiels bij (geclusterde) woonvormen en kleine woningaanpassingen die momenteel niet (meer) door de Wmo worden vergoed. Het gaat hier niet om maatwerkvoorzieningen, maar om aanpassingen aan woningen en panden waardoor deze langdurig geschikt zijn voor Amsterdammers met een ondersteuningsvraag. Samenleven met meerdere generaties Intergenerationeel samenleven waarbij mensen van verschillende leeftijden regelmatig met elkaar in contact komen, heeft veel meerwaarde. Het bevordert wederzijds begrip, vermindert eenzaamheid, versterkt sociale cohesie en biedt praktische voordelen voor zowel jong als oud. Dit gebeurt nu al in verschillende LLFT's waar, naast appartementen voor ouderen, ook appartementen voor studenten beschikbaar zijn. Deze studenten zijn goede buren: ze verzorgen de opvolging van het persoonsalarm van bewoners gedurende de nacht en helpen bewoners waar mogelijk in en om het huis: een verschuiving van (deels) formele naar informele inzet. In 2025 en 2026 worden 21 studentenappartementen gerealiseerd in de Osdorperhof. Voor de bouw levert de gemeente een financiële bijdrage van 237.500 euro in 2025 en 237.500 euro in 2026.

Ook in andere LLTF's (Flevoflat, Garskamp en de Stadsveteraan) worden appartementen beschikbaar gesteld aan studenten die mede mogelijk maken dat ouderen langer zelfstandig blijven wonen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

3 september 2025 Pagina 5 van 6

Vergroten sociale en fysieke toegankelijkheid Een zorgzame stad is een toegankelijke stad. Het college stelt budget beschikbaar voor het vergroten van de sociale, digitale en fysieke toegankelijkheid van Amsterdam voor mensen met een beperking van diverse leeftijden, waaronder ook oudere Amsterdammers. Goede ideeën van lokale ondernemers, organisaties en initiatieven op het gebied van toegankelijkheid kunnen zo worden gerealiseerd. Voor 2025 en voor 2026 is het subsidieplafond vastgesteld op 300.000 euro. Begin juli 2025 zijn er in totaal 31 subsidieaanvragen ingediend door onder andere buurthuizen, vrije tijdsverenigingen, grote en kleine culturele instellingen en sportverenigingen. De projecten die aanvragers willen uitvoeren, gaan zowel over fysieke aanpassingen aan gebouwen, zoals hellingbanen, drempelhulpen, liften en toegankelijke toiletten, als over het verbeteren van de digitale toegankelijkheid van websites. Ook is er een aantal organisaties die door het geven van trainen aan vrijwilligers en professionals, de sociale toegankelijkheid vergroot. De regeling heeft daarmee een breed bereik in de stad. Medio juli 2025 is in totaal 142.441 euro toegekend. De verwachting is dat het budget van 300.000 euro voor 2025 nog voor het einde van het jaar geheel wordt besteed.

Woonwensen ouderen met een migratieachtergrond Een inclusieve zorgzame stad wil aansluiten op de woonwensen van alle Amsterdammers. Het Ben Sajet Centrum inventariseert daarom de woonwensen van ouderen met een migratiegeschiedenis en de aanwezige drempels om die woonwensen te kunnen realiseren. Het rapport biedt tevens handvatten om die drempels weg te nemen en om kansen te vergroten.

Prioritaire opgave: Passende Zorg en ondersteuning Versterking Buurtteams De buurtteams ondersteunen Amsterdammers met een hulpvraag. Zij signaleren een toename van het aantal oudere Amsterdammers, die vaker dan gemiddeld gebaat zijn bij langdurige ondersteuning. Daarnaast zijn de ondersteuningsmogelijkheden van het buurtteam nog niet bij alle kwetsbare Amsterdammers bekend. Bijvoorbeeld bij oudere mantelzorgers, Amsterdammers zonder netwerk, inwoners met een migratiegeschiedenis en zij die leven met dementie. Hoe kan de werkwijze van de buurtteams, in samenwerking met organisaties in de sociale basis, meer aansluiten bij hun behoefte? Daartoe experimenteert de buurtteamorganisatie in zes wijken, in samenhang met daar reeds lopende interventies. Eén pilot gaat over een sociale benadering bij dementie: niet de ziekte staat centraal maar de persoon met (sociale) vraagstukken in het dagelijks leven. Door deze benadering verbetert de kwaliteit van leven en is de benadering een aanvulling op de rol van het buurtteam, de casemanagers dementie en de praktijkondersteuner ouderen in de huisartsenpraktijk. Voor de pilots is een budget beschikbaar van 200.000 euro voor 2 jaar. Beter thuis met dementie Het aantal Amsterdammers dat dementie krijgt, stijgt.

Hoe kunnen we hen ondersteunen in het dagelijkse leven met dementie? Uit onderzoek (Beter Thuis met Dementie) blijkt dat de cursus ‘Beter Thuis met Dementie’ een positief effect heeft op de ervaren kwaliteit van leven. Deelnemers voelen zich minder gehinderd door emotionele en lichamelijke problemen en hebben meer handvatten voor de omgang met dementie. Bovendien hebben ze meer kennis over voorzieningen en maakten zij minder gebruik van zorg. Onderzocht wordt of de cursus structureel kan worden aangeboden ter ondersteuning van het werk van de casemanager dementie. De gemeente stimuleert het gesprek hierover, omdat de interventie een gevalideerde methode is én bijdraagt aan het veilig en zelfstandig in de wijk wonen. Het Manifest voor divers-sensitieve, inclusieve en gelijkwaardig zorg en ondersteuning Een zorgzame stad is een inclusieve stad. De Coalitie Ouderen van Amsterdam Vitaal & Gezond heeft in 2024 het bestuurlijk Manifest ‘divers-sensitieve en inclusieve zorg en welzijn’ opgesteld voor alle zorgen welzijnsorganisaties in de regio Amsterdam. We stimuleren deze organisaties en ondersteunen hen met handvatten voor divers-sensitieve, inclusieve en gelijkwaardige zorg en ondersteuning.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

3 september 2025 Pagina 6 van 6

Technologie in de Lang Leven Thuis Flats Technologie ondersteunt niet alleen Amsterdammers in hun zelfredzaamheid, het ondersteunt tevens het werk van beroepskrachten. Hierdoor vangt het personeelstekorten op, bevordert informele zorg en werkt preventief. Een deel van de LLTF's wordt geschikt gemaakt voor domotica (automatiseren van handelingen in en om het huis, zoals aansturen van apparaten) en zorgtechnologie. De verwachting is dat het bestaande kernteam van de LLTF's hierdoor bewoners die zorg nodig hebben en gebruik maken van hulpmiddelen, kunnen opvangen. De gemeente ondersteunt deze beweging financieel en faciliteert waar nodig. Waardig oud worden in een stad waar je gezien wordt, erbij hoort en kunt blijven bijdragen. Dat is waar wij in Amsterdam naar streven. Het college zet zich met volle overtuiging in om ouderen en hun naasten de steun, ruimte en voorzieningen te bieden die daarbij nodig zijn. Want ouder worden doe je niet alleen; dat doen we samen, in een stad die omziet naar elkaar en waar iedereen de kans krijgt om prettig, gezond en betekenisvol oud te worden. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Publieke gezondheid en preventie