Raadsinformatiebrief Ontwikkelingen rond gesubsidieerd werk (1-3-2022).pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Bijlage(n)

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 1 maart 2022 Sociale Zaken Rutger Groot Wassink Directie Werk (wpi.strategie@amsterdam.nl) Gesubsidieerd werk in Amsterdam

Onderwerp

Ontwikkelingen rond gesubsidieerd werk

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Geachte leden van de gemeenteraad, Zorgen dat iedereen mee kan doen is een belangrijke ambitie in het coalitieakkoord. Niet iedereen kan dat zonder ondersteuning. Daarom is de afgelopen jaren ingezet op extra begeleiding naar sociaal werk en andere vormen van gesubsidieerd werk, onder meer door het versterken van de Werkbrigade in sectoren en doelgroepen. Met gesubsidieerd werk in al zijn vormen bieden we werk aan mensen die anders deze stap veelal niet kunnen maken. Voor vele Amsterdammers helpt het om de kloof naar de arbeidsmarkt te dichten. Hieronder wordt ingegaan op waar we nu staan rond gesubsidieerd werk in Amsterdam, wat is bereikt en wat aandachtspunten en mogelijke ontwikkelrichtingen zijn voor de toekomst. Hierbij wordt ook aangesloten bij het pleidooi voor een basisbaan. Gesubsidieerd werk in Amsterdam Vele duizenden Amsterdammers zijn in deze collegeperiode in gesubsidieerd werk aan de slag gekomen of zijn dit nog steeds. In de bijlage vindt u hiervan een overzicht. Het gaat op dit moment om 4.665 werkenden. Voor een groot deel betreft dit Sociaal Werk, voor Amsterdammers met een arbeidsbeperking. Hiervoor bestaat een landelijk wettelijk en financieel kader. Vanaf 2015 is instroom alleen mogelijk via de Participatiewet; instroom van nieuwe werkzoekenden via de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) en Wajong is niet meer mogelijk. Wel zijn nog altijd ca.

2.600 Amsterdammers aan het werk via de Wsw, maar door natuurlijk verloop neemt hun aantal steeds verder af. Aan de andere kant komt een toenemende aantal mensen aan het werk met instrumenten vanuit de Participatiewet. Begin 2022 ging het om 1.560 werkenden onder de Banenafspraak en Beschut Werk met ondersteuning vanuit de Participatiewet, meestal met een loonkostensubsidie die is gebaseerd op de loonwaarde die voor de werknemer is bepaald. Deze loonkostensubsidie wordt landelijk gefinancierd via de BUIG (Bundeling uitkeringen inkomensvoorzieningen gemeenten). Voor extra ondersteuning bij het werk, zoals jobcoaching, krijgen gemeenten middelen via het Gemeentefonds (algemene uitkering en, voor Wsw en Beschut Werk, via de Integratie-uitkering Participatie). Betrokken werkgevers hebben verder nog toegang tot de no-riskpolis en het loonkostenvoordeel doelgroep Banenafspraak.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 maart 2022 Pagina 2 van 7

Naast gesubsidieerd werk met landelijke regels en financiering kent Amsterdam ook vormen van lokaal gesubsidieerd werk, bedoeld om tijdelijk werk te bieden aan werkzoekenden en voor hen de afstand op de arbeidsmarkt te overbruggen. In 2016 is de Werkbrigade ingevoerd, waar werkzoekenden met een afstand tot de arbeidsmarkt twee jaar in dienst komen. In totaal hebben bijna 1.1oo Amsterdammers als deelnemer aan de Werkbrigade een gesubsidieerd dienstverband gekregen; op dit moment zijn ruim 380 mensen hierin aan het werk. Zij werken veelal in gemeentelijke opdrachten in de openbare ruimte, aanvullend op werkzaamheden die normaal al worden gedaan. De afgelopen jaren is de Werkbrigade verbreed naar andere sectoren, buiten het gemeentelijke domein, zoals de Zorg. Daarnaast is eind 2021 gestart met de experimentele mogelijkheid dat een tijdelijke individuele werkplek wordt gezocht die past bij wat kandidaten willen en kunnen1. De meeste deelnemers stromen door naar regulier werk; het afgelopen jaar ging het om 60%. Naast deze verbreding van de Werkbrigade 2021 is op een initiatief vanuit de raad gestart met Buurtbanen. Deze Buurtbanen zijn gericht op actieve vrijwilligers in een buurt die gezien hun achtergrond en competenties in een tijdelijke betaalde functie een bijdrage kunnen leveren aan de sociale opgave voor een bepaalde buurt of buurten2.

Naast een vijftal al bestaande Buurtbanen in West, zijn intussen drie nieuwe Buurtbanen gestart. In 2022 is de verwachting dat hier nog 25 Buurtbanen bij komen. In voorbereiding is verder een mogelijkheid om werkzoekende jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt tijdelijk aan werk te helpen bij een organisatie die actief is in het jongerenwerk; dit betreft een uitwerking van een werkgelegenheidsprogramma uit het herstelplan van de coalitiepartijen, gericht op jongeren, zodat zij laagdrempelig kunnen bijdragen aan jongerenwerk en veiligheid in de buurten3. Buiten deze nieuwe vormen van lokaal gesubsidieerd werk zijn nog ca. 100 Amsterdammers werkzaam met een subsidie die onder een vroegere landelijke of lokale regeling is gestart (ID, Wiw, Wwb). Hiertoe behoren ook degenen die zijn overgegaan naar Sargentini-regeling; voor deze ca. 30 werknemers bij culturele en welzijnsinstellingen is nog gemeentelijke financiering tot 2025. De enige regeling waarop nog beperkt instroom plaatsvindt zijn zogenoemde Perspectiefbanen. Momenteel hebben 15 mensen een dienstverband in dit kader. Sinds 2016 zijn ruim 100 mensen gestart in een Perspectiefbaan, ruim de helft stroomde vanuit deze baan door naar een regulier dienstverband. Voor deze tijdelijke gesubsidieerde banen geldt dat zij grotendeels worden bekostigd uit gemeentelijke middelen, en waar mogelijk ook uit de opbrengst van het werk.

De waarde van gesubsidieerd werk Bij gesubsidieerd werk is sprake van verschillende betrokken partijen, een werkzoekende/werknemer, een (private) werkgever en de overheid. Alle partijen leveren een inzet - als werknemer, werkgever en subsidieverstrekker - en ondervinden ook voordelen, in de vorm van loon, productie en compensatie voor gemaakte meerkosten. Gesubsidieerd werk levert ook waarde op voor deze partijen en daarbij voor de samenleving als geheel: werk en inkomen voor mensen met een arbeidsbeperking of afstand tot de arbeidsmarkt die hierdoor meer welzijn ervaren, een bespaarde uitkering, een mooiere, betere stad. 1

Collegebesluit Individuele werkplekken Amsterdamse Werkbrigade, d.d. 16 november 2021 Collegebesluit Uitwerking Amsterdamse Buurtbanen in vervolg op het raadsinitiatief ‘Van buurtwerk naar betaald werk’; vaststellen Subsidieregeling Buurtbanen Amsterdam 2021, d.d. 6 juli 2021 3 Herstelplan van de coalitiepartijen Samen sterker uit de crisis, d.d. 2 september 2020 2

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 maart 2022 Pagina 3 van 7

Hieronder een illustratie van de waarde die gesubsidieerd werk toevoegt en welke partijen hieraan bijdragen.

De waarde van gesubsidieerd werk

↙

↖

Werknemer

Werkgever

•Heeft werk en

•Onderneemt diverser,

inkomen •Meer uitzicht op regulier werk •Uitzicht op beter inkomen

inclusiever •Draagt bij aan Banenafspraak •Krijgt compensatie voor meerkosten

↗

Gemeente

Samenleving

↖

Klant / Opdrachtgever

•Koopt inclusiever

↗

•Helpt mensen de stap naar werk zetten •Draagt naar behoefte bij aan werk •Bespaart op bijstandsuitkeringen

↖

↙

in •Draagt bij aan maatschappelijke waarde

•Meer mensen doen mee op arbeidsmarkt •en verdienen eigen inkomen •Minder beroep op andere voorzieningen •Werk uitgevoerd dat anders blijft liggen

Aandacht voor een goede balans tussen de voordelen en de inzet van middelen blijft nodig. Soms kan er aanleiding zijn om extra geld in te zetten, bijvoorbeeld om te zorgen dat werknemers meer overhouden aan hun werk, of om werkgevers beter te compenseren voor kosten die zij hebben. Maar er kan ook aanleiding zijn om de ondersteuning te beperken, in tijd of omvang. Tegelijk is een blijvend aandachtspunt voor investeringen in gesubsidieerd werk, de mate waarin dit bijdraagt aan doorstroom naar regulier werk en welke maatschappelijke waarde het verder oplevert. Uiteraard is het aan een volgend gemeentebestuur en ook aan het kabinet om te bepalen welk vervolg het hieraan geeft: welke maatschappelijke functies kan gesubsidieerd werk vervullen en wat is een optimaal model waarbij opbrengsten en financiële bijdrage duurzaam in balans zijn. Vanuit deze optiek ziet het college voor de komende tijd een aantal aandachtspunten rond gesubsidieerd werk, die mogelijk ook een verdere uitwerking vragen. Deze worden hieronder aangegeven.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 maart 2022 Pagina 4 van 7

 Bereikt gesubsidieerd werk de mensen die dit nodig hebben Hierbij speelt de vraag of overheidsmiddelen voor een bepaalde werknemer terecht worden ingezet, maar ook of het beschikbare werk aansluit bij de mogelijkheden en behoeften van werkzoekenden. Waar de subsidie voor een werkplek kan worden gekoppeld aan een vastgestelde productiviteit van een werknemer, is een bijdrage vanuit de overheid goed te onderbouwen. Bij andere vormen van gesubsidieerd werk is dit lastiger vast te stellen. De kans bestaat dan dat re-integratiemiddelen worden ingezet voor mensen die dit niet of niet langer nodig hebben om aan het werk te komen of te blijven. Bij de huidige vormen van gesubsidieerd werk is de kans hierop altijd beperkt, doordat de subsidie een maximale duur kent. Daarnaast is sprake van een ontwikkelcomponent bij het huidige gemeentelijk gesubsidieerde werk. Dit draagt eraan bij dat deelnemers zich ook werkelijk voorbereiden op doorstroom en hun kansen hierop vergroten. Een aandachtspunt is ook dat via gesubsidieerd werk een diversiteit aan werksoorten bereikbaar is, zowel om doorontwikkeling van werkzoekenden naar meer sectoren te ondersteunen, als om beter aan te sluiten bij de behoeften van werkzoekenden. De mogelijkheid in het kader van de Werkbrigade om werkplekken bij individuele werkgevers te subsidiëren kan hieraan bijdragen.

Hiermee is eind 2021 een begin gemaakt; in de tweede helft van 2022 is de verwachting zicht te krijgen op de eerste resultaten.  Bijdrage aan inkomenszekerheid Bij mensen die structureel zijn aangewezen op gesubsidieerd werk, is het inkomen dat zij hierbij hebben een aandachtspunt. Vaak is sprake van laagbetaald werk, voor veel werknemers komt daar nog eens bij dat ze een beperkt aantal uren kunnen werken. Door de VNG is bij het wetsvoorstel Breed Offensief gepleit voor een fiscale tegemoetkoming voor werknemers in Sociaal Werk. Door bijvoorbeeld het belastingvoordeel zoals dat bestaat voor Wajong’ers (de zogenoemde jonggehandicaptenkorting), ook toegankelijk te maken voor andere werknemers in de doelgroep Banenafspraak en Beschut Werk. Met een dergelijk belastingvoordeel zouden alle werknemers in deze groep van hun verdiensten netto meer overhouden. Onderdeel van het wetsvoorstel Breed Offensief is wel een nieuwe inkomstenvrijlating voor LKSwerknemers in de bijstand4. Maar dit voorgestelde inkomensvoordeel is beperkt tot gesubsidieerde werknemers met aanvullende bijstand en valt weg wanneer zij niet meer een bijstandsuitkering hebben.  Adequate compensatie voor de werkgever Met een LKS naar loonwaarde krijgen werkgevers een compensatie voor loonkosten waar geen productiviteit tegenover staat, en wel tot aan het niveau van het wettelijk minimumloon (WML).

Alle loonkosten boven WML-niveau komen voor rekening van de werkgever, net als alle organisatiekosten voor het werk, zowel reguliere werkplekkosten als eventuele extra aandacht en begeleiding die vaak nodig zijn. Er lijkt hier een relatief hoge rekening bij werkgevers terecht te komen. Dit kan vooral bij sociale bedrijven, met naar verhouding veel werknemers met een beperkte loonwaarde in dienst, de exploitatie onder druk kan zetten. 4

Zie Kamerstukken wetsvoorstel Uitvoeren Breed Offensief

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 maart 2022 Pagina 5 van 7

Gemeentelijke ontwikkelbedrijven hebben hiermee te maken naar aanleiding van de cao Aan de slag die in 2021 is afgesloten en leidt tot toenemende loonkosten voor deze bedrijven. Gemeenten zijn in gesprek met het Rijk over een compensatie voor deze bedrijven; mogelijk kunnen ook andere werkgevers met een cao en pensioenregeling door het Rijk gecompenseerd worden voor de hogere kosten die zij maken en die zij bij LKS-werknemers niet of maar zeer ten dele terugverdienen. Ook bij Beschut Werk speelt de discussie over de beperkte financiering in relatie tot de kosten, gekoppeld aan de strikte toelatingstoets voor de doelgroep (strikter dan onder de vroegere Wswpraktijk). Daarbij bestaan er richting werkgevers moeilijk uitlegbare verschillen met werknemers onder de Banenafspraak: werknemers in Beschut Werk tellen niet mee voor het quotum in het kader van de Banenafspraak en geven ook geen aanspraak op loonkostenvoordeel. Ten slotte zijn er werknemers bij wie het niet volstaat om de werkgever alleen voor een beperkte loonwaarde te compenseren. Om hen in staat te stellen hun loonwaarde te realiseren vraagt op de werkvloer veel aandacht. Als pilot wordt nu gekeken of we de werkgever hierin tegemoet kunnen komen met een vergoeding voor extra begeleidings- en organisatiekosten die zij maken voor deze groep werknemers.

Tegelijk is het goed ervoor te waken dat er richting werkgevers geen sprake is van overcompensatie. Bijvoorbeeld door bij de subsidie te weinig rekening te houden met de bijdrage van de werknemer aan het bedrijfsresultaat of kosten te subsidiëren die een werkgever ook zelf kan dragen. Zeker grotere werkgevers, in de private en publieke sfeer, hebben een eigen verantwoordelijkheid om bij te dragen aan een inclusieve arbeidsmarkt, zoals ook tot uitdrukking kwam in de Banenafspraak met het sociaal akkoord in 2013.  Adequate financiering voor gemeenten In het algemeen zijn de middelen voor re-integratie sterk beperkt. Door o.a. Berenschot is becijferd dat gemeenten voor hun re-integratietaak circa € 1,5 miljard te kort komen. Vanuit het regeerakkoord is de komende jaren € 500 miljoen per jaar beschikbaar voor het hervormen van de arbeidsmarkt, re-integratie en het aanpakken van armoede en schulden. Gelet op breedte van de problematiek waarvoor het bestemd is, gaat het toch om een relatief beperkte inzet. De gemeentelijke re-integratiemiddelen kunnen de komende tijd verder onder druk komen te staan als gevolg van maatregelen in het kader van het Breed Offensief. Mogelijk leidt dit tot een aanspraak voor werkgevers op een generieke financiële vergoeding voor met name jobcoaching, waar we nu als gemeente de jobcoaching in natura kunnen leveren, op basis van de werkelijke behoefte.

Daarmee kan het Breed Offensief leiden tot fors hogere kosten voor gemeenten. Zowel de WRR als de commissie Regulering van werk (commissie-Borstlap) pleiten voor een veel grotere investering om mensen snel weer terug te leiden naar de arbeidsmarkt5. Re-integratie en het met een subsidie mogelijk maken van werk worden sterk gezien als iets wat geld kost. Waar deze kosten voor lokaal gesubsidieerd werk nu sterk neerslaan bij de gemeente, is het ook denkbaar dat 5

WRR-rapport Het betere werk (2019); rapport commissie-Borstlap In wat voor land willen wij werken? (2020)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 maart 2022 Pagina 6 van 7

deze kosten deels kunnen worden gedekt uit de toegenomen inkomsten uit premies en belastingen en besparingen op zorgkosten. Het is voor dit college evident dat gesubsidieerd werk waarde heeft voor de Amsterdammer. De Werkbrigade laat zien dat het lukt om Amsterdammers met een afstand tot de arbeidsmarkt na twee jaar weer op de reguliere arbeidsmarkt aan het werk te krijgen. De uitbreiding van de Werkbrigade naar de Zorg en de individuele plaatsingen ziet dit college als positieve ontwikkeling. Het geeft meer Amsterdammers de kans om die kloof te dichten en te zoeken naar werk dat bij hen past. Er zijn extra middelen ingezet, zodat het aantal Werkbrigadisten tijdelijk kan groeien van 350 naar 500; voor 2022 gaat het in totaal om ca. € 15 miljoen. Vanaf juli 2022 is afbouw van het aantal Werkbrigadisten weer nodig door het teruglopen van de incidentele middelen. Ook in de komende jaren blijft het belang van gesubsidieerd werk sterk onder de aandacht. Het nieuw aangetreden kabinet wil de komende jaren samen met sociale partners, gemeenten en het UWV, meer mensen naar werk begeleiden, met name ook mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, inclusief het uitbreiden van het aantal beschutte werkplekken binnen Sociaal Werk. Ook in bredere zin wordt door het kabinet de komende jaren een aantal hervormingen van de arbeidsmarkt voorbereid.

Waar het college nu gesubsidieerd werk inzet om de afstand tot de arbeidsmarkt te overbruggen of te compenseren, is er ook een grote groep Amsterdammers die nu niet of nauwelijks toegang hebben tot betaald werk en de waarden die dit kan opleveren. In de rapporten van de WRR en de commissieBorstlap wordt daarom gesproken over de basisbaan, als manier om ook voor deze groep werk te bieden en waardering te geven voor de inzet waar zij toe in staat zijn. Ook vanuit G4-gemeenten is gepleit om hiermee te experimenteren6. Hierbij zijn verschillende uitwerkingen denkbaar, bijvoorbeeld als dienstverband bij een publieke organisatie met deels ook private financiering. Denkbaar is ook een uitwerking zonder dienstverband of met een parttime dienstverband, met een aanvullend inkomen voor de deelnemer, naast of in plaats van een uitkering. Het is aan een volgend college om hier samen met het kabinet verder vorm aan te geven en te onderzoeken, hoe de bestaanszekerheid en toegang tot werk kan worden verbeterd voor mensen die onvoldoende in staat zijn om een inkomen te verdienen op de reguliere arbeidsmarkt. Hiervoor kunnen de ervaringen die in Amsterdam met gesubsidieerd werk zijn opgedaan een nuttige bijdrage leveren. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink wethouder Sociale Zaken 6

Naar een Basisbaan, G4-propositie, oktober 2021

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 maart 2022 Pagina 7 van 7

Bijlage – Gesubsidieerd werk in Amsterdam De grafiek geeft de ontwikkeling aan van de aantallen gesubsidieerd werkenden aan over de afgelopen jaren. Onder de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) stromen vanaf 2015 geen werkzoekenden meer in. Op een aantal andere regelingen was instroom daarvoor al niet meer mogelijk. Het aantal Amsterdammers die werkzaam zijn in Sociaal Werk met ondersteuning vanuit de Participatiewet (onder de Banenafspraak, met name met loonkostensubsidie, en in Beschut Werk) neemt jaarlijks toe; wel was de stijging minder sterk in 2020 in verband met de coronacrisis. Ook de instroom in de Werkbrigade liep hierdoor terug. Inmiddels neemt ook hier de instroom weer toe en zijn er nu 383 Amsterdammers tijdelijk via de Werkbrigade aan het werk.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl