Raadsinformatiebrief onderzoek ultrafijnstof Schiphol incl Bijlage.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 23 augustus 2022 Lucht- en Zeehaven en Luchtkwaliteit Hester van Buren en Melanie van der Horst GGD, Ruimte en Duurzaamheid en Economische Zaken en Cultuur. Rapport Gezondheidsrisico’s ultrafijn stof rond Schiphol van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

Geachte leden van de gemeenteraad, Amsterdam heeft in 2015 gevraagd om aan te dringen bij de staatssecretaris belast met de portefeuille Luchtvaart om onderzoek te laten doen naar de gezondheidseffecten van ultrafijn stof afkomstig van vliegtuigbewegingen. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (hierna: RIVM) is in 2017 dit onderzoeksprogramma gestart in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (hierna: IenW). Minister Harbers en staatssecretaris Heijnen (beiden IenW) hebben de Tweede Kamer de derde en laatste rapportage van het ‘Onderzoekprogramma gezondheidsrisico’s ultrafijn stof rond Schiphol’ gestuurd. Uitkomsten onderzoek Het onderzoeksprogramma bestaat uit drie deelstudies: ‘Meten en berekenen’, ‘Acute effecten van kortdurende blootstelling’ en ‘Studie naar de gezondheidseffecten op de lange termijn’. De uitkomsten van de eerste twee deelstudies zijn in 2019 gepubliceerd. De rapportage van de derde en laatste deelstudie naar de lange termijn gezondheidseffecten is gelijktijdig met de integrale eindrapportage opgeleverd. Hierover heeft het college u geïnformeerd op 23 juni 2022. Het RIVM concludeert hierin dat ultrafijn stof van vliegverkeer mogelijk effect heeft op het hart- en vaatstelsel. Verder heeft blootstelling aan ultrafijn stof bij zwangeren mogelijk een nadelig effect op de ontwikkeling van ongeboren kinderen.

Er wordt gesproken over een mogelijk verband omdat er nog te veel onzeker is om definitief te kunnen concluderen dat er een oorzakelijk verband is. Er is onvoldoende bewijs gevonden voor effecten op het zenuwstelsel, psychische gezondheid en het stofwisselingsstelsel. Er zijn geen aanwijzingen gevonden voor het veroorzaken van luchtwegaandoeningen en effecten op de totale sterfte, sterfte rondom de geboorte en algemene gezondheid. In het onderzoek naar lange termijn gezondheidseffecten zijn alleen gezondheidsrisico’s van ultrafijnstof van vliegverkeer onderzocht. Ultrafijnstof van wegverkeer is in deze deelstudie niet meegenomen. Reactie van het Rijk De kabinetsreactie sluit aan op de aanbevelingen van het advies van de Gezondheidsraad over de gezondheidsrisico’s van ultrafijn stof van 15 september 2021. Eén van de aanbevelingen van de Gezondheidsraad is om de leefomgeving zodanig in te richten dat langdurig verhoogde

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 augustus 2022 Pagina 2 van 5

blootstelling aan ultrafijn stof wordt beperkt. Dat kan bijvoorbeeld door woningen te bouwen op zo groot mogelijke afstand van drukke (snel)wegen en overige ultrafijn stof bronnen, zoals Schiphol. Het kabinet zal deze aanbeveling ook meenemen bij het opstellen van de gebiedsagenda (NOVEX) voor de Schipholregio. Daarnaast is reeds een aantal maatregelen in gang gezet, onder meer in het kader van het Actieplan ultrafijn stof Schiphol, gericht op schoner en duurzamer verkeer van en naar de luchthaven. Schiphol heeft de ambitie om in 2030 een emissie loze luchthaven te zijn op de grond. Ook gaat het kabinet met de luchtvaartsector in gesprek over het ontzwavelen van kerosine, zoals door de Gezondheidsraad in haar rapport van september 2021 is genoemd. Inzet Amsterdam Het college ondersteunt de reactie van het kabinet tot nader onderzoek en zet in op heldere communicatie en gezamenlijk handelen in de regio, bijvoorbeeld door in regionaal verband te pleiten voor langdurig gezondheidsonderzoek. In opdracht van de gemeente Amsterdam, beheert de GGD het enige automatisch meetpunt voor UFP in Nederland, in Amsterdam-Osdorp. In lijn hiermee heeft de Gezondheidsraad de staatssecretaris van I&W geadviseerd om metingen van UFP toe te voegen aan het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit. De voorbereiding daarvoor zijn in gang gezet door het kabinet.

De GGD Amsterdam zet de metingen van ultrafijnstof in Osdorp voort totdat een landelijk meetnet en structurele financiering daarvoor vanuit het rijk beschikbaar zijn. Iedereen die woont en werkt rondom Schiphol moet dit in gezonde omstandigheden kunnen doen. Hiervoor moet sterk ingezet worden op elektrificatie van de grondoperatie op Schiphol en duurzame brandstoffen, zonder zwavel. Dit komt de leefomgeving en de luchtkwaliteit ten goede. Amsterdam stelt deze inhoudelijke lijn voorop tijdens bilaterale gesprekken met Schiphol, als aandeelhouder en in regionale overleggen. Amsterdam spreekt Schiphol aan op hun rol in vermindering van de uitstoot van vliegtuigen. Zo heeft de wethouder Lucht- en zeehaven eind 2021 een serie gesprekken gevoerd met de CEO van Schiphol, de heer Dick Benschop, en de Raad van Commissarissen van Schiphol over dit onderwerp. De wethouder Lucht- en zeehaven heeft ook zorgen geuit over de gezondheid van medewerkers op platforms.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 augustus 2022 Pagina 3 van 5

Alle onderzoeken inclusief samenvattingen zijn te vinden via: www.rivm.nl/ultrafijnstofschiphol. De meetstations en –gegevens van ultrafijn stof (en andere componenten) zijn te bekijken op www.luchtmeetnet.nl. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Hester van Buren Wethouder Lucht- en Zeehaven

Melanie van der Horst Wethouder Luchtkwaliteit

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 augustus 2022 Pagina 4 van 5

Bijlage: Toelichting op het onderzoek In het onderzoek is de blootstelling aan UFP afkomstig van vliegverkeer bij omwonenden in de wijde omgeving van Schiphol in kaart gebracht. Ultrafijn stof, verder aangeduid met de internationaal gangbare afkorting UFP (ultrafine particles) is een mengsel van extreem kleine deeltjes (kleiner dan 0,1 micrometer, ofwel een tienduizendste van een millimeter). Deze deeltjes kunnen vanwege hun geringe diameter diep in de longen en zelfs tot in de bloedbaan doordringen. Dat het vliegverkeer een belangrijke bron is van UFP-uitstoot is een gevolg van het hoge zwavelgehalte in kerosine. Vooral bij het starten, taxiën en landen komt UFP vrij omdat bij die activiteiten de meeste brandstof per tijdseenheid in de vliegtuigmotor wordt verbrand. Het studiegebied van het onderzoek naar lange termijneffecten omvat 30 gemeenten met ruim 2 miljoen inwoners in een gebied van 50 bij 56 kilometer rondom Schiphol. Er is gekozen voor een groot gebied zodat gebieden met een hoge(re) blootstelling aan UFP kunnen worden vergeleken met gebieden met een lage(re) blootstelling aan UFP. Het onderzoek laat zien dat de UFPconcentraties nabij Schiphol aanzienlijk hoger liggen dan aan de randen van het studiegebied. Hoewel wegverkeer ook UFP-uitstoot is in dit onderzoek naar lange termijneffecten alleen UFP van vliegverkeer onderzocht.

Er is gekeken naar de relatie tussen langdurige blootstelling aan UFP afkomstig van vliegverkeer en effecten op: luchtwegen, hart- en vaatstelsel, zwangerschaps- en geboorte-uitkomsten; luchtwegen; hart- en vaatstelsel, diabetes, zenuwstelsel effecten, en algemene gezondheid (waaronder sterfte). Daarbij is rekening gehouden met de invloed van andere luchtverontreinigende stoffen en van geluid. De relatie met gezondheid is weergegeven door de gezondheid van de 5% mensen met de hoogste blootstelling te vergelijken met de 5% met de laagste blootstelling. Het onderzoek laat zien dat blootstelling aan ultrafijn stof van vliegtuigen rond Schiphol kan mogelijk (‘indicatief bewijs’) leiden tot nadelige effecten op het hart- en vaatstelstel. In gebieden met hoge concentraties zijn bijvoorbeeld meer mensen medicijnen tegen hartaandoeningen gaan gebruiken dan in gebieden met lage concentraties. Verder heeft blootstelling aan ultrafijn stof bij zwangeren mogelijk een nadelig effect op de ontwikkeling van ongeboren kinderen. Er wordt gesproken van ‘mogelijk’ omdat er te veel onzeker is om definitief te kunnen concluderen dat er een oorzakelijk verband is. Er zijn geen aanwijzingen dat langdurige blootstelling aan ultrafijn stof de oorzaak is van aandoeningen aan de luchtwegen. Wel kunnen bestaande aandoeningen door korte blootstelling tijdelijk verergeren.

Er is nog onvoldoende bewijs voor effecten op het zenuwstelsel en de stofwisseling (diabetes). Met uitzondering van een mogelijk effect op sterfte aan een hartritmestoornis, zijn er geen aanwijzingen dat mensen eerder overlijden als zij jarenlang aan ultrafijn stof van vliegverkeer blootstaan. Nog niet eerder is onderzoek naar de gezondheidseffecten van ultrafijn stof afkomstig van vliegverkeer op deze schaalgrootte uitgevoerd. De resultaten versterken de eerdere conclusies van het in september 2021 uitgebrachte advies van de Gezondheidsraad over ultrafijn stof en vergroten het inzicht in mogelijke effecten van ultrafijn stof op de gezondheid.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 augustus 2022 Pagina 5 van 5

Er zijn en komen voorlopig geen normen voor ultrafijn stof. De World Health Organization (WHO) heeft hiervoor ook geen gezondheidskundige advieswaarden opgesteld, omdat daarvoor nog te weinig kennis beschikbaar is. Dat komt vooral doordat UFP nauwelijks structureel wordt gemeten; dit bemoeilijkt het inzicht in de gezondheidseffecten. Het enige automatisch meetpunt voor UFP in Nederland bevindt zich in Amsterdam-Osdorp.