Raadsinformatiebrief Ondersteuning statushouders bij het aanvragen van toeslagen getekend-GA5CG3292HDF.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15 april Sociale zaken Rutger Groot Wassink Directie Werk, Participatie en inkomen (bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl)

Onderwerp

Ondersteuning statushouders bij het aanvragen van toeslagen

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de ondersteuning van statushouders bij het aanvragen van huur- en zorgtoeslag, zoals doorgeschoven door het Rijk, en de uitvoering hiervan. Vanaf 2015 heeft het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) de verantwoordelijkheid om statushouders tijdig te begeleiden bij het aanvragen van huur- en zorgtoeslag. Dat zijn toeslagen waar zij recht op hebben en het tijdig aanvragen ervan versoepelt de overgang van asielopvang naar een zelfstandige woning in Nederland en voorkomt financiële problemen bij de start. Per 1 januari 2025 is het COA met deze begeleiding gestopt. Het COA zegt deze begeleiding niet meer te kunnen bieden, vanwege wijzigingen in het proces en het systeem bij de Dienst Toeslagen.1 Daarnaast zien het ministerie en het COA het aanvragen van toeslagen voor statushouders als een gemeentelijke taak in het kader van financieel ontzorgen zonder gemeenten hier expliciet de opdracht toe te geven.2 Het ministerie heeft gemeenten helaas niet goed meegenomen in deze wijziging, waardoor onvoldoende op deze doorgeschoven verantwoordelijkheden kon worden geanticipeerd. We betreuren dat het Rijk deze cruciale ondersteuningstaak voor statushouders niet fatsoenlijk belegt en hier geen passende middelen voor vrijmaakt.

Het past in de trend van de huidige regering die stap voor stap ondersteuning aan vluchtelingen en nieuwkomers uitkleedt en geen belang hecht aan een gedegen uitvoering van belangrijke taken zoals deze. Het Rijk gooit taken over de schutting, verwacht dat gemeenten die oppakken en ondersteunt en faciliteert gemeenten vervolgens niet daarin. Doordat er nu geen partij is die de toeslagen standaard aanvraagt voor statushouders, dreigen zij in financiële problemen te komen. De handelwijze van het Rijk noopt het college deze 1

Het gaat om een technische wijziging waarbij de statushouder al een zorgverzekering moet hebben aangevraagd voordat aanvraag zorgtoeslag gedaan kan worden. Op het moment dat een statushouder op een opvanglocatie verblijft, is deze zorgverzekering vaak nog niet geregeld, waardoor de aanvraag niet gedaan kan worden. 2 Minister Faber van Asiel & Migratie heeft onlangs via beantwoording van schriftelijke vragen (https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervragen/detail?id=2025Z00088&did=2025D08612) het volgende vastgesteld:

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 april 2025 Pagina 2 van 3

taak op te pakken vanuit de wettelijke taak van de gemeente voor het financieel ontzorgen van statushouders. Na een verkenning onder partijen die deze taak zouden kunnen uitvoeren, heeft het college besloten dat de gemeente de toeslagen zelf gaat aanvragen, in samenwerking met VluchtelingenWerk Nederland (VWN). De gemeente kan (na het COA) het meest tijdig van alle partijen statushouders bijstaan in het aanvragen van toeslagen. Het belang van toeslagen Veel statushouders zijn bij hun start in Nederland financieel afhankelijk van toeslagen zoals de huuren zorgtoeslag. Maar statushouders weten bij hun start in Nederland lang niet altijd hoe ze die op tijd en bij de juiste instantie moeten aanvragen. Om te voorkomen dat zij in de schulden belanden, is het gewenst dat zij hierbij in de beginperiode ondersteuning krijgen. Nu de ondersteuning vanuit het COA wegvalt, is de kans op financiële onzekerheid en het ontstaan van schulden groot. Verschillende betrokken instanties benadrukken het belang van ondersteuning bij het aanvragen van huur- en zorgtoeslag voor statushouders: Het COA vermeldt in hun bestuurlijke brief3 aan het ministerie Justitie & Veiligheid genoodzaakt te zijn deze taak naast zich neer te leggen en dat de consequenties voor statushouders niet goed uitpakken als de ondersteuning niet elders wordt overgenomen.

Het leidt tot financiële problemen bij een groep die in veel opzichten, juist als het gaat om bestaanszekerheid, kwetsbaar is. De ondersteuning is onmisbaar. Een eerder verschenen rapport van de Nationale O concludeert dat de overheid zich niet altijd bewust is van de leefsituatie en bijzondere behoeften van statushouders. Ook is het nauwkeurig aanvragen van toeslagen noodzakelijk voor financiële bestaanszekerheid en het kunnen uitvoeren van financieel ontzorgen.4 VluchtelingenWerk Nederland (VWN) signaleert in de afgelopen weken een toename aan vragen van statushouders over de toeslagen, net als de dienstverleners vanuit de gemeente. Amsterdam wil deze financiële problematiek voor statushouders voorkomen. Daarom kiest het college ervoor de aanvraag van toeslagen onderdeel te maken van de bestaande dienstverlening. Op deze wijze kunnen statushouders zo snel mogelijk over voldoende financiële middelen beschikken. Dit voorkomt een beroep op andere gemeentelijke voorzieningen en bevordert de inburgering en het welzijn van de statushouder. In het algemeen kunnen alle Amsterdammers (en inwoners van Nederland) hulp krijgen bij het aanvragen van toeslagen, als ze daar behoefte aan hebben. Hiervoor kunnen ze in Amsterdam bijvoorbeeld terecht bij de in de praktijk 3

https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjU2rzBv_KLAxXIhv0HHYq5 KjQQFnoECBsQAQ&url=https%3A%2F%2Fwassenaar.bestuurlijkeinformatie.nl%2FDocument%2FView%2Ff5a56 7b6-69f3-475d-89c3-839579826e3d&usg=AOvVaw0BNGP5ELjsgiXH7MJRJpG0&opi=89978449 4 Rapport Ombudsman Een status met weinig armslag | Rapport | Rijksoverheid.nl

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 april 2025 Pagina 3 van 3

echter dat deze infrastructuur nog niet bekend is bij statushouders en een doorverwijzing niet altijd werkt. Vandaar dat we ervoor kiezen om het aanvraagproces toe te voegen aan de al lopende dienstverlening vanuit de gemeente voor statushouders. Inzet inkomensconsulenten vanuit de lopende dienstverlening financieel ontzorgen Uit een verkenning onder mogelijke partijen die deze taak kunnen oppakken (zoals VWN of buurtteams) is gebleken dat inkomensconsulenten van de gemeente statushouders het beste als eerste kunnen bijstaan bij de eerste aanvraag van de huurtoeslag. We werken samen met VWN om ook de zorgtoeslag aan te vragen. De inkomensconsulenten zijn op dit moment het meest geschikt hiervoor, omdat deze taak inhoudelijk aansluit op hun dienstverlening met betrekking tot financiën van statushouders. Deze dienstverlening betreft onder meer rechtmatigheidsgesprekken (aanvraag bijstandsuitkering), het organiseren van de inhoudingen van de vaste lasten (financieel ontzorgen) en het uitkeren van de bijzondere bijstand voor woninginrichting. Daarnaast kunnen inkomensconsulenten als eerste contactpersonen van de gemeente die statushouders spreken na huisvesting in de gemeente tijdig ondersteuning bieden bij het aanvragen van toeslagen. Andere bevraagde partijen kunnen deze tijdigheid en ondersteuning niet garanderen.

Om inkomensconsulenten hiervoor in te kunnen zetten, dient de gemeente een aanvraag in bij de Dienst Toeslagen om een Toeslagenservicepunt (TSP) te worden. Deze aanvraag van het college betreft geen openbaar TSP waar de reguliere infrastructuur reeds in voorziet, maar een TSP dat zich alleen zal richten op statushouders. Tot slot De gemeente Amsterdam ontloopt deze taak niet, omdat het college belang hecht aan de bestaanszekerheid van Amsterdammers, in het bijzonder aan kwetsbare inwoners zoals statushouders. We betreuren het dat het Rijk weigert deze taak doordacht elders te beleggen met bijbehorende middelen en faciliteiten waar het COA wel over beschikte zoals directe toegang tot een Toeslagenportaal/toeslagenservicepunt. Desondanks neemt het college de verantwoordelijkheid op zich om statushouders, die vaak financieel kwetsbaar zijn hierin bij te staan. Het college blijft aan landelijke tafels, ook via de VNG, aandacht vragen voor dergelijk onbehoorlijk bestuur.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl