Raadsinformatiebrief Motie 216 - Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen in 2023.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 18 juli 2023 Volkshuisvesting Zita Pels, Rutger Groot Wassink Directie Wonen (bestuurszaken.wonen@amsterdam.nl) Afhandeling motie 216 van het lid Boomsma (CDA) inzake het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen in 2023

Geachte leden van de gemeenteraad, In de vergadering van de gemeenteraad van 10 mei 2023 heeft uw raad bij de behandeling van agendapunt 18 ‘Kennisnemen van de raadsinformatiebrief over de verdeling van de 1800 woningen voor het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen in 2023’ motie 216.23 van raadslid Boomsma van het CDA aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om: ‘De raad inzicht te bieden in de ontwikkeling van kwetsbare groepen t/m 2030 met daarbij verschillende mogelijke scenario’s, en aan te geven wat gemeente, Rijk en Metropoolregio voor de verschillende groepen kunnen doen om het tekort te verminderen’

Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie:

Ontwikkeling van Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2030 Op 11 oktober 2021 verscheen de prognose van It’s Public over de ontwikkeling van de woonvraag van kwetsbare groepen in Amsterdam tussen 2021-2030. Deze rapportage gaf weer hoe de groei van kwetsbare groepen zich in een hoog, midden en laag scenario zou ontwikkelen. Hierbij is gekeken naar de drie kwetsbare groepen die op dit moment worden gehuisvest in het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen en waarvoor op jaarbasis 1.800 woningen beschikbaar zijn. Het gaat hierbij om de volgende drie groepen: - Statushouders - Wonen zonder begeleiding: groep bestaande uit mensen zelfstandig kunnen wonen en direct een huurcontract op eigen naam zullen krijgen. - Wonen met begeleiding: groep bestaande uit mensen (die bijvoorbeeld uitstromen uit de Maatschappelijke Opvang Beschermd Wonen (MOBW)) bij wie het contract eerst op naam van de zorginstelling wordt gezet (intermediaire verhuurconstructie).

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 juli 2023 Pagina 2 van 7

Het rapport van It’s Public laat in de ontwikkeling van de vraag de volgende drie scenario’s zien: Hoog Midden Laag Statushouders (exclusief 1.030 890 510 ruggensteun) Wonen met begeleiding 880 780 680 Wonen zonder begeleiding 1.360 960 590 Totale vraag 2021-2030 33.800 28.600 20.700 Totaal tekort in 2030 (bij 15.400 10.200 2.300 1800 woningen voor HKG op jaarbasis) Het hoge scenario gaat uit van de grootste groei van het aantal kwetsbaren die urgentie moeten krijgen en het lage scenario gaat uit van de minste groei. De prognose laat zien hoe ontzettend groot en urgent de opgave voor de gemeente Amsterdam de komende jaren zal zijn waar het gaat om de huisvesting van kwetsbare groepen: in alle scenario’s is er in 2030 sprake van een tekort aan woningen.

Afwijkingen voorspelling It’s public Ruim anderhalf jaar nadat de rapportage van It’s Public is uitgebracht, blijkt al dat de prognose afwijkt van de cijfers die we op dit moment zien. Het rapport hield destijds geen rekening met de oorlog in Oekraïne en de nasleep van de coronacrisis. Beide factoren van overmacht zorgen voor een forse toestroom van statushouders en dak- en thuislozen. In de tekst die volgt wordt per groep omschreven hoe de huidige cijfers afwijken van de rapportage van ‘It’s Public.’ Omdat nu al blijkt dat de ontwikkeling van kwetsbare groepen onvoorspelbaar en veranderlijk is, heeft het college besloten dat er elke twee jaar naar het voorbeeld van de rapportage van It’s Public een nieuwe prognose zal worden gemaakt. Door de prognose van de ontwikkeling van kwetsbare groepen elke twee jaar te actualiseren, kan het college beter inspelen op eventuele veranderingen. Wonen zonder begeleiding Voor de groep ‘Wonen zonder begeleiding’ zien we dat de daadwerkelijke vraag een stuk lager is dan de rapportage van It’s Public voorspelde in een gemiddeld scenario. De rapportage ging uit van 960 toegekende urgenties in een gemiddeld scenario, waar er in 2022 slechts 306 urgenties werden toegekend. Deze afname van het aantal verstrekte urgenties wordt vooral veroorzaakt doordat minder Amsterdammers urgentie aanvragen.

In 2022 ontvingen wij in totaal slechts 753 urgentieaanvragen, waar dat er in 2021 nog 1118 waren. We weten niet precies hoe dit komt, maar het kan zijn dat het begin van de coronacrisis in 2020 heeft geleid tot meer aanvragen die sindsdien weer wat zijn afgenomen. In 2021 werden er 680 aanvragen afgewezen, ongeveer 61% van het geheel. In 2022 lag het aantal afwijzingen met 449 ook op ongeveer 60% van het geheel aan aanvragen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 juli 2023 Pagina 3 van 7

Wonen met begeleiding De totale vraag voor de groep ‘Wonen met begeleiding’ was in 2022 beraamd op 1.700. Dit is hoger dan vraag van 780 uit het middenscenario die het rapport van It’s Public voorspelde. Het aantal wachtenden uit 2021 is bovenop de vraag over 2022 geteld. Voor het jaar 2022 zijn er 849 woningen voor deze groep toebedeeld en 776 daadwerkelijk geleverd. Het aantal maanden dat iemand uit deze groep moest wachten om gekoppeld te worden aan een woning is toegenomen, maar het aantal mensen dat toegang krijgt tot deze maatwerkvoorziening Zorg met Verblijf (Housing First) neemt juist af. De GGD doet momenteel onderzoek naar de reden van een toename van de wachttijd enerzijds en een afname van de aanmeldingen anderzijds. Voor 2023 wordt er voor deze groep 748 woningen gereserveerd. Dit is minder dan in 2022 omdat er nu rekening gehouden is met minder aanmeldingen MOBW en met een forste toename van de huisvestingsopgave statushouders. We rekenen cumulatief: dus bovenop de achterstand van 2022 is er nu een vraag ontstaan van ca. 1.450. Dit aantal komt meer in de buurt van de voorspelde 1.390 bij een hoog scenario. Statushouders Asielzoekers worden statushouders (of vergunninghouders) zodra ze een verblijfsvergunning krijgen. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) koppelt de statushouders aan gemeenten.

De Rijksoverheid bepaalt elk half jaar hoeveel vergunninghouders gemeenten moeten huisvesten. Dit aantal wordt vastgesteld in een landelijk wettelijke taakstelling voor huisvesting vergunninghouders. De vraag vanuit statushouders is in 2023 in grote mate toegenomen. Amsterdam had in 2023 een taakstelling van ruim 2.400 te huisvesten statushouders. Vanuit het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen zijn in 2023 889 woningen beschikbaar gesteld voor statushouders. Gezien de huidige woningschaarste en het aantal woningen vanuit PHKG lukt het Amsterdam niet om statushouders in voldoende huisvesting te voorzien.

Mogelijkheden terugdringen tekort Omdat de gemeenteraad in zijn motie vraagt naar de inspanningen die het college kan verrichten om per kwetsbare groep het tekort te verminderen, heeft het college daar in deze raadsbrief de nadruk op gelegd. Naast de inzet op oplossingen voor de subgroepen die in deze raadsbrief worden behandeld, zet het college onder andere ook in op het realiseren van nieuwe (flex)woningen, het bevorderen van doorstroming en het zoeken naar onconventionele oplossingen voor het woonprobleem in Amsterdam. Om de doorstroming binnen de sociale huursector te verbeteren, heeft het college in de AAV verschillende maatregelen voorgesteld. Zo is het college voornemens om in de nieuwbouw gebiedsgericht te bouwen voor ouderen en gezinnen, om ouderen ondersteuning te bieden bij hun verhuizing en om meer geclusterde woonvormen voor ouderen te realiseren. Ook onderzoekt het college hoe woningruil bevorderd kan worden en is ze voornemens om voor grote gezinnen en rolstoelwoningen te werken met voorwaardelijke huurcontracten zodat ook zij kunnen doorstromen naar een meer passende woning. Deze maatregelen ter bevordering van de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 juli 2023 Pagina 4 van 7

doorstroming moeten ertoe leiden dat er ook voor elke woningzoekende Amsterdammer, waaronder de kwetsbare groepen, meer woningen beschikbaar komen.

Schaalniveau gemeente In het geval van de groep ‘Wonen zonder begeleiding’ is het op dit moment voor de gemeente Amsterdam nog relatief makkelijk om de groep te verkleinen. Dit kan door de voorwaarden voor het aanvragen van urgentie strenger te maken. In het verleden is het aantal urgenten bijvoorbeeld teruggedrongen door de bindingseis met Amsterdam van twee jaar op te hogen naar vier jaar. Dit betekent dat een aanvrager in principe alleen nog urgentie kan krijgen als deze vier jaar is ingeschreven in Amsterdam. Het probleem met het stellen van dergelijke eisen, is dat de problematiek waar een aanvrager mee te maken heeft niet verdwijnt. Aanvragers hebben nog steeds een woonprobleem, maar komen daarvoor niet meer in aanmerking voor urgentie. Tegelijkertijd kan het alternatief (de criteria voor urgentie versoepelen) betekenen dat er zo veel mensen urgentie krijgen dat de wachttijd oploopt en iemand pas na een aantal jaar in aanmerking komt voor een woning in Amsterdam. In de Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting (AAV) stelt het college voor om de voorwaarden voor urgentie te herzien. Hierbij is het streven niet om het aantal sociaal medisch urgenten te verminderen, maar om te kijken hoe de regelgeving zo kan worden aangepast dat de Amsterdammers die het meest dringend een woning nodig hebben deze ook krijgen.

Het is de vraag hoeveel ruimte gemeentes nog zullen hebben om de criteria voor urgentie aan te passen als er in de Huisvestingswet verplichte urgentiecategorieën worden opgenomen. Op dit moment werkt BZK de definities van de urgente groepen uit. Het zou kunnen dat er straks op minder punten ruimte is om af te wijken. Voor de groep ‘wonen met begeleiding’ is het op gemeentelijk niveau moeilijk om te sturen op de aantallen. Er ligt een hoge ambitie om de ondersteuning aan kwetsbare mensen die wachten op opvang te intensiveren. Mensen met een zorgvraag die wachten op een plek in de MOBW bieden we al wachtlijstbegeleiding. Het betreft zo’n 400 mensen. Iemand wordt dan direct via de resourcemethodiek ondersteund, om zo de eerste stappen te zetten naar herstel en doorstroom te bevorderen. Bij resourcemethodiek wordt er gebruik gemaakt van wachtlijstbegeleiding die gericht is op het vinden van eerdere woonoplossingen, bijvoorbeeld in het eigen netwerk. Deze aanpak werd gefinancierd uit tijdelijke Rijksmiddelen en kunnen we met de intensivering aanpak Dakloosheid verlengen tot 2027. Doel is het intensiever maken van de begeleiding, eerder werken aan herstel en als het kan voorkomen dat mensen nog moeten instromen omdat ze op een andere manier, bijvoorbeeld door een woonplek in hun netwerk al voldoende hersteld zijn.

Omdat gemeentes een landelijke taakstelling krijgen opgelegd voor de huisvesting van statushouders, is er voor deze groep binnen de gemeente geen sturing mogelijk.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 juli 2023 Pagina 5 van 7

Schaalniveau Regio De samenwerking op regionaal niveau is gelimiteerd voor de groep ‘wonen zonder begeleiding.’ Op dit moment komen mensen alleen in aanmerking voor een sociaal medische urgentie in Amsterdam als ze vier jaar inwoner zijn van de stad. Het komt af en toe voor dat iemand buiten Amsterdam wil wonen of dat Amsterdam een urgentie overneemt van een andere gemeente. Door samen te werken in de regio, kunnen we zorgen voor een betere spreiding van kwetsbare groepen. Het is echter niet in alle gevallen wenselijk om mensen in een kwetsbare positie die al jarenlang in Amsterdam wonen gedwongen in een andere gemeente te plaatsen. Er is meer samenwerking op regionaal niveau als het gaat om de groep ‘Wonen met begeleiding.’ Vanwege de landelijke toegang tot de WMO is elke centrumgemeente als Amsterdam verplicht om onderzoek te doen naar het perspectief van mensen die niet zelfredzaam zijn op een goed herstel. Sinds een aantal jaren werkt de centrale toegang van Amsterdam met bindingsfunctionarissen die dit onderzoek bij twijfel over binding met Amsterdam zeer uitgebreid doen. Als blijkt dat er geen perspectief in Amsterdam ligt, worden deze mensen teruggeleid naar de gemeente waar dit perspectief op herstel ligt. In 2022 zijn 48 mensen teruggeleid.

Als er na het bindingsonderzoek toch mensen van buiten de zorgregio worden toegelaten (vanwege sociaal netwerk en/of zorgkader) dan zullen zij logischerwijs ook uitstromen in Amsterdam omdat het onderzoek dit immers heeft aangetoond. Alle centrumgemeenten in Nederland werken op deze manier en om die reden zien we geen extra ruimte om hiervan af te wijken. Op vrijwillige basis kan er wel gekeken worden of mensen vanuit de Amsterdamse MOBW willen uitstromen naar een gemeente elders in de regio. Dit zal altijd in overleg moeten gaan met de ontvangende gemeente. Cliënten van de MOBW die dakloos zijn geraakt in een regiogemeenten uit AmsterdamAmstelland zullen ook weer uitstromen in een sociale huurwoning van die desbetreffende gemeente van oorsprong. Het aantal woningen voor statushouders is onvoldoende om alle aan Amsterdam gekoppelde statushouders te huisvesten. Dit betekent dat de huidige achterstand op de taakstelling oploopt. Als Amsterdam de wettelijke taakstelling niet haalt, stijgt de gemeente op de interventieladder. Dit is een toezichtinstrument dat bestaat uit zes stappen. Bij een hoge achterstand op de taakstelling, vindt indeplaatsstelling plaats door de Provincie Noord-Holland. Dit betekent dat de provincie het huisvesten van de statushouders overneemt en op kosten van de gemeente uitvoert.

Het proces van indeplaatsstelling maakt deel uit van het interbestuurlijk toezicht op de landelijke taakstelling waaraan iedere gemeente moet voldoen. Om een indeplaatsstelling te voorkomen, wil het college de opgave regionaal aanpakken door middel van gesprekken met de Provincie en het Rijk. Opvang, integratie en huisvesting zijn integraal met elkaar verbonden. Om die reden wordt in diverse gesprekken ingezet op het vergroten van het aantal opvangplekken in Amsterdam en meer inzet op het huisvesting van statushouders in de metropool regio Amsterdam.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 juli 2023 Pagina 6 van 7

Per 16 januari 2023 de nieuwe woonruimteverdeling van start gegaan in stadsregio Amsterdam. De reden dat we met dit systeem werken, is omdat we willen dat sociale huurwoningen terecht komen bij degenen die ze het hardst nodig hebben. Dit kan door zoekpunten op te bouwen, extra punten bovenop de inschrijfduur. Deze punten worden afgebouwd bij inactief zoekgedrag. Daarnaast kunnen situatiepunten voor een viertal situaties worden aangevraagd en kunnen jongeren in Zaanstad en Amsterdam gebruik maken van startpunten. Zo komen een woningzoekenden die dringend een woning nodig hebben sneller in aanmerking voor een sociale huurwoning. Schaalniveau Rijk Op nationaal niveau lobbyt de gemeente Amsterdam in het kader van het Programma een Thuis voor Iedereen samen met de andere G4-gemeentes voor een verplichte urgentieregeling die wordt opgenomen in de Huisvestingswet. Deze wijziging van de Huisvestingswet maakt deel uit van het grotere pakket van wijzigingen in het kader van de Wet Versterking Regie Volkshuisvesting. Op dit moment hebben niet alle gemeentes in Nederland een Huisvestingsverordening met urgentieregeling. In het huidige voorstel worden hiermee zowel de medisch urgenten, die vallen onder de groep ‘wonen zonder begeleiding’ als een aantal groepen die vallen onder de groep ‘wonen met begeleiding’ landelijk verplicht gesteld.

Ook wordt gemeentes naar verwachting de verplichting opgelegd om 30% van de sociale voorraad te reserveren voor kwetsbare groepen. De verwachting is dat het verplicht stellen van bepaalde urgente categorieën uiteindelijk zal leiden tot een meer evenwichtige verdeling van kwetsbare groepen over Nederland. Daarnaast lobbyen we ook voor een verplichting dat elke gemeente voor 30% sociale huur in de voorraad realiseert. Ook hiervan is de verwachting dat het zal leiden tot een evenwichtigere verdeling. Om meer sociale huurwoningen te kunnen realiseren, zou de gemeente Amsterdam meer geld van het Rijk willen ontvangen om zo aan de vraag tegemoet te komen. Daarnaast realiseert de gemeente Amsterdam in samenwerking met het Rijk flexwoningen waarvan circa 33% van de woningen voor statushouders zijn. De ambitie is om de komende jaren 2500 en 3000 flexwoningen te realiseren die 10 tot 15 jaar gebruikt kunnen worden. De start van de bouw van de eerste flexwoningen vindt naar verwachting in 2023 plaats. De eerste verhuur van deze woningen telt niet mee voor de woningen vanuit het PHKG, dus daarom zijn deze woningen ‘extra’ voor de doelgroep statushouders. De afgelopen jaren is steeds duidelijker geworden dat Amsterdam het woonprobleem niet alleen kan oplossen, ook samenwerking met Rijk en provincie is hiervoor nodig.

Kijkend naar de resultaten van de lobby naar het Rijk, is het een positieve ontwikkeling dat er steeds meer wordt ingezet op een evenredige verdeling van sociale huur en kwetsbare groepen over Nederland. Tegelijkertijd zien we ook een negatiever effect: door bepaalde categorieën urgenten verplicht te stellen, heeft Amsterdam als gemeente straks waarschijnlijk minder ruimte om te bepalen wie er met voorrang moet worden gehuisvest.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 juli 2023 Pagina 7 van 7

Het college betreurt het dat ook de meest kwetsbaren in een stad als Amsterdam te lang op een woning moeten wachten. Het college maakt zich zorgen om de oplopende wachttijden en doet wat ze kan om in samenwerking met maatschappelijke partners en corporaties te zorgen dat er voor kwetsbare Amsterdammers zo snel mogelijk een passende oplossing kan worden gevonden. Dit is ook een belangrijk aandachtspunt in de Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting en de woonzorgvisie. Hoewel het college op alle vlakken probeert bij te sturen, is het allemaal niet genoeg om de enorme opgave het hoofd te kunnen bieden. De verwachting is daarom helaas dat de wachttijden voor kwetsbare groepen in Amsterdam nog verder zullen oplopen.

Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Volkshuisvesting

Rutger Groot Wassink Wethouder Opvang (MO/BW, ongedocumenteerden en vluchtelingen)

Bijlagen 1. Rapportage It’s Public ‘Huisvesting Kwetsbare Groepen.’ 2. Raadsbrief 20 januari 2023 ‘Verdeling woningen Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen 2023’

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl