Raadsinformatiebrief monitoren Integrale Aanpakken.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 13 mei 2025 Masterplan Zuidoost, Nationaal Programma Samen Nieuw-West, Aanpak Noord Marjolein Moorman, Rutger Groot Wassink, Melanie van der Horst Bestuurs- en management Advisering (bestuurszakenbma@amsterdam.nl)

Onderwerp

Monitoring Integrale Aanpakken

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. In raadsinformatiebrief ‘Monitoring Masterplannen en Aanpak’, d.d. 12 december 2023 hebben wij toegezegd om voor de integrale aanpakken Masterplan Zuidoost, Nationaal Programma Samen Nieuw-West en Aanpak Noord per gebied een strategische monitor te ontwikkelen. Met deze brief geven wij daar invulling aan. De 3 monitoren zijn als bijlage bij deze brief meegestuurd. Voor elk van de drie gebieden is een zogeheten ‘outcome-monitor’ ontwikkeld. Een outcomemonitor biedt de mogelijkheid om aan de hand van vooraf vastgestelde indicatoren uitspraken te doen over de maatschappelijke of sociaaleconomische ontwikkelingen van de drie gebieden. De indicatoren waarop gerapporteerd wordt zijn gebaseerd op de thema’s uit de Masterplannen en Aanpak Noord. De opbouw van elke monitoren volgt zoveel mogelijk de ambities, thema´s of doelen uit de betreffende integrale aanpak. De monitoren zijn bedoeld om de grotere trends en ontwikkelingen over de jaren heen in beeld te brengen. Daarmee sluiten ze aan op het langjarige karakter van de drie integrale aanpakken. Om inzicht in trendmatige ontwikkelingen te krijgen is monitoring over langere tijd nodig. Om een eerste beeld te geven is voor zoveel mogelijk indicatoren ook een meetmoment van enkele jaren geleden toegevoegd.

Naarmate door de jaren heen meer meetmomenten plaatsvinden zal het zicht op de trendmatige ontwikkelingen verbeteren. De monitoren zijn geen beleidsevaluatie in de zin dat de effecten of successen van specifieke programma's gemeten worden. Rode draad drie gebieden: problemen op meerdere vlakken, maar grote verschillen binnen de gebieden In zowel Zuidoost, Nieuw-West als Noord is duidelijk zichtbaar dat problemen zich opstapelen langs meerdere dimensies; er is meer sprake van jeugdproblematiek, armoede, (psychische) gezondheidsproblemen, leefbaarheidsissues, veiligheidsproblematiek en gebrek aan inclusie dan gemiddeld in Amsterdam het geval is. Maar minstens zo belangrijk is dat binnen de drie gebieden de verschillen groot zijn, en groter lijken te worden. Zo zijn bijvoorbeeld de verschillen tussen de

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 mei 2025 Pagina 2 van 8

focusbuurten in Noord en de overige buurten in Noord vaak groter dan de verschillen tussen de focusbuurten en alle buurten in Amsterdam. Samenvatting monitor Masterplan Zuidoost In 2021 is het Masterplan Zuidoost van start gegaan om extra inspanningen te leveren om de kansen voor jongeren te vergroten, en de leefbaarheid en veiligheid te verbeteren. De outcomemonitor rapporteert op 7 strategische doelen die de gemeente geformuleerd heeft op basis van de ambities uit het Masterplan. Dit gaat om inclusie en participatie, veilig en prettig wonen en leven, openbare ruimte en mobiliteit, meedoen en zelfredzaamheid, ontwikkelkansen, werk en economie, en kunst en cultuur. In algemene zin laat de monitor zien dat Zuidoost minder goed scoort dan Amsterdam gemiddeld. Binnen Zuidoost zijn er grote verschillen tussen Bijlmer-Centrum enerzijds en Bijlmer-Oost en Gaasperdam anderzijds. Bijlmer-Centrum scoort op veel indicatoren lager dan de andere gebieden. Het transformatiegebied Bijlmer-West scoort ook laag op enkele indicatoren. Inclusie en participatie Het eerste thema betreft inclusie en participatie. Dit thema is erop gericht dat inwoners van Zuidoost zich een volwaardig, geaccepteerd en gerespecteerd burger voelen van Amsterdam. De buurtbetrokkenheid is met een 6,2 laag te noemen.

De buurttevredenheid wordt met een 7 lager dan gemiddeld in Amsterdam beoordeeld en 57% voelt zich verbonden met de buurt. Iets meer dan de helft van de bewoners voelt zich verbonden met de stadsdeelorganisatie. Ten opzichte van de nulmeting is het beeld redelijk gelijk. Veilig en prettig wonen en leven Veilig en prettig wonen en leven is het tweede thema. Het gaat er hierbij om dat inwoners veilig en goed kunnen wonen en over straat kunnen gaan. Op het gebied van veiligheid blijkt dat bewoners zich iets veiliger in Zuidoost voelen dan bij de nulmeting. Een afnemend aandeel bewoners voelt zich onveilig in de buurt en met name de criminaliteitsindex en onveiligheidsbeleving zijn flink gedaald tussen 2021 en 2023. Openbare ruimte en mobiliteit Het derde thema ruimte en mobiliteit is er op gericht dat inwoners van Zuid zich eenvoudig fysiek kunnen verplaatsen in een schone, hele en veilige openbare ruimte. In Zuidoost is minder sprake van verloedering en zwerfvuil dan in eerdere jaren. De verloederingsindex ligt nu rond het gemiddelde van de stadsdelen. Er is ook minder zwerfafval gemeten dan in de vorige meting. Over het aanbod van speel- en sportvoorzieningen in de openbare ruimte zijn bewoners in Zuidoost (net als elders in de stad) gematigd positief. Zij beoordelen dit in beide metingen met iets minder dan een 7.

Wat betreft het openbaar vervoer geeft driekwart van de bewoners aan tevreden te zijn over de bereikbaarheid van en naar Zuidoost en 6 op de 10 is tevreden met het openbaar vervoer binnen Zuidoost. Parkeervoorzieningen worden niet positief beoordeeld. Met name in Bijlmer-West is het oordeel hierover zeer laag (4,4).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 mei 2025 Pagina 3 van 8

Meedoen en zelfredzaamheid Als vierde thema komt meedoen en zelfredzaamheid aan de orde, gefaciliteerd door een laagdrempelige sociale basis in de wijk. Zelfredzaamheid staat in Zuidoost onder druk. Het aandeel minimahuishoudens is met 22% hoog en er zijn relatief veel inwoners met schulden. Een kwart van de jongeren in Zuidoost (23%) groeit op in een minimahuishouden tegen over 16% in Amsterdam. Deze lage economische positie draagt bij aan een hogere kwetsbaarheid: het aandeel personen in een zeer kwetsbare positie binnen de leeftijdsgroep 27-65 jaar is met 17% fors hoger dan in de rest van Amsterdam. Ook de groep van meest kwetsbare minderjarige inwoners ligt in Zuidoost hoger (8%) dan in Amsterdam (6%) gemiddeld. Daarin is tussen de nulmeting en de eenmeting geen verschil te zien. Ontwikkelkansen Het vijfde thema is ontwikkelkansen, en is gericht op de kansen die inwoners van Zuidoost hebben om zich te ontwikkelen, te groeien en hun talenten te ontplooien. Er zijn veel kinderen met een leerachterstand in Zuidoost. Zo heeft een groot deel van hen een voor- en vroegschoolse (VVE)indicatie. VVE is onderwijs voor zeer jonge kinderen met een (taal)achterstand. Ook valt op dat veel kinderen in groep 8 niet op het streefniveau zitten wat betreft taal (49%) en vooral lezen en rekenen; resp. 51% en 28% zit op het streefniveau. Voor wat betreft lezen is dat ook een daling t.o.v.

de vorige meting. Dit leidt ertoe dat schooladviezen lager uitvallen, ook ten opzichte van de eerste meting. Binnen de groep jongeren waarvan de ouder(s) een lage sociaaleconomische positie hebben, nam het aandeel met een startkwalificatie sterk af. Deze afname zien we ook in de rest van de stad, maar werkt in Zuidoost wegens de overrepresentatie van kinderen van ouders met een lage sociaaleconomische positie sterk door. Werk en economie Het zesde thema betreft werk en economie. Hierbij gaat het om de economische positie van inwoners en het ondernemerschap in Zuidoost. Indicatoren met betrekking tot arbeidsparticipatie laten zowel onder jongeren als onder volwassenen een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van de nulmeting. De werkloosheid is (net als in de rest van Amsterdam en Nederland) afgenomen en een groter deel van de bewoners is onderdeel van de beroepsbevolking. Ook zien we een groei in de mate van ondernemerschap, hoewel dit nog steeds een kleinere groep is in Zuidoost dan gemiddeld in de stad. Van de werkenden heeft 46% in Zuidoost een flexibel dienstverband en dit kan duiden op een zwakke positie op de arbeidsmarkt. Kunst en cultuur Tot slot is het zevende thema kunst en cultuur, dat gericht is op het verbreden en verdiepen van het cultuuraanbod. Bewoners zijn ontevreden over het aanbod van kunst in Zuidoost.

Slechts een kwart (25%) van de inwoners is tevreden over het aanbod van kunst en cultuur in Zuidoost. Het aandeel bewoners dat wel eens een cultureel evenement of voorstelling bezoekt is wel iets gestegen (van 21% naar 25%), maar ligt nog ver onder het gemiddelde van Amsterdam. Het aantal werkzame personen in de creatieve industrie ligt op hetzelfde niveau als in de eerdere meting (3%) en ver onder het gemiddelde in de stad (12%).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 mei 2025 Pagina 4 van 8

Samenvatting monitor Nationaal Programma Samen Nieuw-West Het Nationaal Programma Samen Nieuw-West is in 2022 opgericht om de toekomst van de huidige en toekomstige bewoners van het stadsdeel te verbeteren en de kansenongelijkheid te doorbreken op het gebied van inclusie, wonen, werk, veiligheid en kansen voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Eigenaarschap, inclusie en democratie Het eerste thema betreft inclusie en participatie in Nieuw-West. Dat dit aandacht behoeft blijkt onder andere uit het feit dat bewoners in Nieuw-West meer discriminatie ervaren dan elders in de stad (22% versus 18%). Bovendien nam dit aandeel in de afgelopen drie jaar toe. Een tiende van de bewoners van Nieuw-West geeft aan voldoende invloed te hebben op wat er besloten wordt in het stadsdeel tegenover 14% in Amsterdam. Het aandeel vrijwilligers in NieuwWest is lager dan gemiddeld in de stad (36% en 43% respectievelijk), en is bovendien afgenomen. Het aandeel inwoners dat lid is van een vereniging nam in deze periode wel toe, maar ligt in Nieuw-West nog wel lager dan in de rest van de stad (28% versus 33%). Veiligheid Een ander belangrijk thema in Nieuw-West is dat iedereen zich veilig moet kunnen voelen en opgroeien. Het ziet er naar uit dat de veiligheid verbeterd is.

De door de politie geregistreerde criminaliteit is in de periode 2021-2023 gedaald in Nieuw-West, terwijl dit in de stad juist is gestegen. Maar het aantal registraties blijft nog wel erg hoog in Geuzenveld en Slotermeer. Ondanks dat de objectieve veiligheid voor Nieuw-West een verbetering laat zien, is de subjectieve veiligheid (het veiligheidsgevoel) in het stadsdeel verslechterd. Bewoners voelen zich minder veilig in Nieuw-West, tegen de stedelijke trend in. Een schone omgeving draagt in positieve zin bij aan het veiligheidsgevoel, maar in Nieuw-West vindt slechts een kwart van de bewoners de buurt schoon. Wonen en leefomgeving Een volgend thema richt zich op de woning en de buurt. Bewoners in Nieuw-West zijn ongeveer even tevreden over hun woning (7,6) als gemiddeld in de stad (7,7). Maar inwoners in een corporatiewoning zijn een stuk minder tevreden (6,8 in Nieuw-West en 7,2 in Amsterdam). In Nieuw-West woont 14% van de bewoners krap, tegenover 10% elders in de stad. Dit heeft zowel te maken met het feit dat veel (naoorlogse) woningen relatief klein zijn, en dat er in Nieuw-West veel grote gezinnen wonen. De buurt wordt ook lager beoordeeld dan in de stad als geheel (6,6 versus 7,5). Dit geldt ook voor de cohesie (omgang tussen groepen: 6,5) en verbondenheid (betrokkenheid bij de buurt: 5,9).

Bovendien scoren deze indicatoren in Nieuw-West in 2023 net iets lager dan in 2021. Kansen voor de jeugd Een volgende pijler richt zich op het verbeteren van kansen voor jongeren. Het aandeel jongeren in minimahuishoudens is in Nieuw-West iets hoger (19%) dan gemiddeld in de stad (16%). In NieuwWest hebben drie op de tien kinderen van 2,5 tot 4 jaar een VVE indicatie ten opzichte van 24% in Amsterdam. Ook het aandeel basisschoolleerlingen in groep 8 dat het streefniveau voor taal (53%), rekenen (37%) en lezen (57%) haalt is lager dan gemiddeld in de stad. Het streefniveau voor

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 mei 2025 Pagina 5 van 8

lezen is in Nieuw-West met 7 procentpunt afgenomen, maar voor taal met 3 procentpunt toegenomen in de periode 2020-2022. Ook op latere leeftijd zien we een verschil in onderwijsprestaties in Nieuw-West ten opzichte van andere delen van de stad. Zo ligt het aandeel jongeren zonder startkwalificatie in Nieuw-West met 32% hoger dan gemiddeld in Amsterdam (28%). Met betrekking tot kansen op de arbeidsmarkt blijkt dat het aandeel jongeren zonder werk of opleiding met 16% vergelijkbaar is met gemiddeld in Amsterdam (15%). Werk en bestaanszekerheid Tot slot richt Samen Nieuw-West zich op het verbeteren van de positie van bewoners op de arbeidsmarkt en het versterken van de lokale economie. De werkloosheid onder bewoners in Nieuw-West is in de periode 2020-2023 gedaald en bevindt zich met 5% op het stedelijk gemiddelde. Maar dit gemiddelde verhult dat er verschillen zijn tussen groepen en tussen wijken in Nieuw-West: zo is in Geuzenveld de werkloosheid fors hoger en ligt de arbeidsparticipatie van vrouwen met 50% lager dan gemiddeld in de stad (58%). In Nieuw-West is het aandeel startende ondernemingen (waaronder zeer veel zzp’ers) van 2020 naar 2023 toegenomen naar 18% en is daarmee hoger dan het stadsgemiddelde van 12%. Ook het aandeel ondernemers van de werkende beroepsbevolking in Nieuw-West nam in diezelfde periode met negen procentpunt toe tot 19%.

Dat is net iets lager dan in Amsterdam als geheel (22%). Samenvatting monitor Aanpak Noord Aanpak Noord is in 2022 van start gegaan. De aanpak is erop gericht om in zogeheten focusbuurten problemen aan te pakken zoals armoede, jeugdwerkloosheid en achterstallig onderhoud van woningen. De monitor rapporteert op de thema’s kansen voor de jeugd, kansrijke sociale buurten, wonen in Noord, openbare ruimte en buurteconomie. In het algemeen valt op dat de verschillen tussen de focusbuurten en overige buurten van Noord erg groot zijn. Armoede, taalachterstand, kansen op de arbeidsmarkt, buurtproblematiek: het stapelt zich op in de focusbuurten. Maar tussen de focusbuurten onderling zijn de verschillen ook groot: in buurten als Molenwijk, De Kleine Wereld, en Banne-Noordwest is veel problematiek, terwijl in Banne-Zuidoost en Werengouw-Zuid de opeenstapeling van de problematiek zich wat minder manifesteert. Kansen voor de jeugd Het eerste thema is het verbeteren van kansen voor de jeugd. Een groot deel van de kleuters en peuters in Noord heeft een VVE-indicatie. Vooral in de focusgebieden is dit aandeel gemiddeld genomen hoog, namelijk 35%, in heel Noord is dat 30% en voor Amsterdam 24%, beide in 2023.

Het aandeel leerlingen uit groep 8 dat het streefniveau voor taal haalt is weliswaar toegenomen in de focusbuurten (van 47% naar 54% in 2022), maar dit aandeel is nog steeds fors lager dan in de rest van Noord (61%) en Amsterdam (59%). Het aandeel jongeren van 18-26 jaar in een minimumhuishouden is in de focusbuurten met enkele procentpunten gedaald naar 27% in 2022. Dit aandeel is nog steeds hoger dan gemiddeld in Noord (21%). Ook het aandeel jongeren zonder startkwalificatie is met 35% in de focusbuurten vergeleken met het gemiddelde in Noord (31%) hoog te noemen en bovendien toegenomen tussen de 0- en 1 meting.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 mei 2025 Pagina 6 van 8

Kansrijke sociale buurten Het tweede thema is gericht op het creëren van een veilige en stimulerende omgeving voor kinderen en jongeren om op te groeien. In het algemeen zijn de buurten waar de buurtbetrokkenheid goed gewaardeerd wordt en waar het aandeel inwoners in de meest kwetsbare positie lager dan gemiddeld is, ook buurten waar de tevredenheid met de buurt hoog is. In het algemeen geldt dat bewoners in de focusbuurten minder tevreden over de buurt zijn waarin zij opgroeien. Ze geven hier gemiddeld een 7,1, tegenover een 7,3 in Noord en een 7,5 in de rest van de stad. Ook als we kijken naar de sociaaleconomische indicatoren vallen de focusbuurten op: gemiddeld behoort bijna een kwart (24%) van de huishoudens tot de groep minimahuishoudens; 18% van de inwoners behoort tot de groep Amsterdammers met een zeer kwetsbare positie en minder mensen voelen zich in deze buurten gezond (59% versus 67% in Noord). Ook nam tussen 2020 en 2022 (in de coronaperiode) het aandeel mensen met psychische klachten in de focusbuurten toe van 11% naar 17%, net iets boven het gemiddelde van Noord en Amsterdam (16%). Wonen in Noord Het derde thema betreft het opknappen en verduurzamen van oude woningen in de focusbuurten in Noord. Relatief veel woningen (corporatie, huur en koop) in de focusbuurten (13%) hebben nog steeds een laag energielabel (E, F of G).

Daarnaast geven bewoners in deze buurten in het algemeen een laag gemiddeld cijfer voor het onderhoud van de corporatiewoning (6,7 versus 7,2 in Noord). Bovendien nam dit cijfer af van 2021 tot 2023. De eigen woning krijgt gemiddeld een 7,4 in de focusbuurten, net iets onder het gemiddelde van Noord (7,7). Bijna één op de tien (9%) woningen in Noord is niet geïsoleerd. Dat is een paar procentpunten minder dan in Amsterdam (11%). Openbare Ruimte Het vierde thema betreft de leefbaarheid van de buurt. Het onderhoud van straten en stoepen wordt in 2023 iets minder goed beoordeeld dan in de rest van Noord (6,0 in de focusbuurten tegenover 6,2), en het onderhoud van groen- en speelvoorzieningen in de focusbuurten komt uit op een 6,6 en 6,5 respectievelijk, beide hoger dan in de overige buurten van Noord. Het veiligheidsgevoel in de avond wordt in de focusbuurten iets minder beoordeeld dan in de overige buurten van Noord (6,7 versus 7,0). Voor de focusbuurten is dit cijfer stabiel. Daarnaast is er sprake van een verbetering van de mate van verloedering in Noord: het indexcijfer voor verloedering daalde in de periode 2021 naar 2023 van 108 naar 102 en is daarmee vrijwel gelijk aan het stedelijk gemiddelde (101). In de focusbuurten is ten opzichte van de rest van Stadsdeel Noord relatief weinig publiek groen (47% van de publieke ruimte) te vinden.

De focusbuurten Van der Pekbuurt, Vogelbuurt en Blauwe Zand zijn ‘stenig’ te noemen. Andere focusbuurten zoals Molenwijk en Banne-Noordoost zijn een stuk groener.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 mei 2025 Pagina 7 van 8

Buurteconomie Het vijfde thema is een sterke buurteconomie. In de periode 2020-2023 kwamen er in Noord netto 2.750 bedrijven bij, waarvan bijna 1.250 in de focusbuurten. Het aandeel zzp’ers ligt hoog in de focusbuurten (74%). De groei van het aantal vestigingen komt dan ook met name door de groei van het aantal zzp’ers in de buurt: er kwamen ruim 1.010 zzp’ers in de focusbuurten bij. Bewoners van de focusbuurten zijn redelijk tevreden over het aanbod van winkels voor dagelijkse boodschappen (beoordeling 7,2). Dit komt doordat in de focusbuurten veel winkelcentra te vinden zijn, zoals winkelcentrum Boven ’t Y op het Buikslotermeerplein, Mosveld, Molenwijk, ‘In de Banne’ en Waterlandplein. Het gemiddelde rapportcijfer voor het horeca-aanbod ligt in alle buurten van Noord sinds 2017 rond de 5,6. Dat is aanzienlijk lager dan in Amsterdam (6,9). Het aandeel bewoners dat in het stadsdeel waar men woont ook levensmiddelen koopt, is in vier jaar tijd min of meer gelijk gebleven (van 89% naar 87%). Tot slot Gelet op de uitkomsten uit deze monitor voor de drie gebieden is het college meer dan overtuigd van het nut en de noodzaak van de integrale aanpakken. De verbetering van de leefbaarheid en veiligheid in deze gebieden met hardnekkige en samenhangende problemen vergen veel inzet en een lange adem. Wij gaan ervan uit u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Masterplan Zuidoost

Rutger Groot Wassink Wethouder Nationaal Programma Samen Nieuw-West

Melanie van der Horst Wethouder Aanpak Noord

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Bijlagen 1. Outcome-monitor Samen Nieuw-West 2025 2. Outcome-monitor Masterplan Zuidoost 2025 3. Outcome-monitor Aanpak Noord 2025

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 13 mei 2025 Pagina 8 van 8