Raadsinformatiebrief meerjarenvisie Aanpak seksuele intimidatie en seksueel geweld Amsterdam en afdoening toezegging aantal meldingen zedenmisdrijven.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 9 augustus 2023 Openbare Orde en Veiligheid Femke Halsema Actiecentrum Veiligheid en Zorg (secretariaatacvz@amsterdam.nl) Meerjarenvisie aanpak seksuele intimidatie en seksueel geweld in Amsterdam en afdoening toezegging aantal meldingen zedenmisdrijven (9 maart 2023)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de raadsbrief van 6 maart jl.1 heb ik aangekondigd uw raad nader te informeren over de visie van het college om de bewustwording rond het thema seksuele intimidatie (op straat en online) en seksueel geweld te vergroten en de hulp aan en ondersteuning van slachtoffers verder te verbeteren. Met deze brief doe ik deze toezegging gestand en ga ik op hoofdlijnen in op de ambities van het college om deze problematiek in al haar gedaanten te voorkomen en te stoppen. Eind dit jaar zal ik u opnieuw informeren, dan over de concrete uitwerking van deze ambities, waaronder de totstandkoming van een fysieke locatie voor slachtoffers van seksueel geweld, de uitbreiding van de ROSA-aanpak, en de ontwikkeling van de aanpak van (potentiële) plegers. Met deze brief doe ik ook de toezegging af die ik in de commissie Algemene Zaken van 9 maart jl. deed aan het lid Rooderkerk (D66), om de raad schriftelijk te informeren over de toename van het aantal meldingen van zedenmisdrijven. De cijfers van de politie hieromtrent in de periode van 2020 tot 2022 zijn opgenomen in de bijlage. Dezelfde cijfers zijn opgenomen en toegelicht in de beantwoording van schriftelijke vragen van het lid Rooderkerk over femicide en geweld tegen vrouwen. Aanleiding In de ideale wereld voelt iedereen in Amsterdam zich veilig: op straat, thuis, op school, werk en tijdens het uitgaan.

In de realiteit komen seksuele intimidatie en seksueel geweld in onze stad voor.2 De persoonlijke gevolgen hiervan zijn vaak verwoestend en dit gaat mij ongelofelijk aan het hart. Bij mijn aantreden als burgemeester in 2018 heb ik dit onderwerp dan ook als een van mijn speerpunten benoemd en begin 2020 is het programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG) gestart. 3 Bovendien is de aanpak van seksueel geweld en (straat)intimidatie in het 1

Raadsinformatiebrief ‘Aankondiging campagne “Stop seksuele intimidatie” en bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel ‘Stop Straatintimidatie’ van het lid Martens’, dd. 6 maart 2023 2 Zie voor een beknopt overzicht van de omvang van de problematiek deze video: https://onderzoek.amsterdam.nl/video/seksuele-grensoverschrijding-in-amsterdam . Uitgebreidere informatie vindt u in het bijbehorende onderzoek van OIS uit 2021 (in 2023 wordt een nieuwe rapportage verwacht): https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/seksueel-geweld-en-seksuele-intimidatie-in-amsterdam 3 De voortgangsrapportage 2022 van het programma SISG is u op 6 maart 2023 toegestuurd, als bijlage bij de raadsinformatiebrief.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 augustus 2023 Pagina 2 van 7

coalitieakkoord 2023-2026 als prioriteit genoemd. Bij de Voorjaarsnota 2023 zijn extra middelen vrijgemaakt om de aanpak de komende jaren verder uit te bouwen. Samen met een uitgebreid netwerk van betrokken professionals in de stad doen wij als college wat in onze macht ligt om seksuele intimidatie en seksueel geweld beter te voorkomen en bestrijden, en (potentiële) slachtoffers beter te beschermen en helpen. Meerjarenvisie aanpak seksuele intimidatie en seksueel geweld Ervaringen uit de praktijk en wetenschappelijke kennis leren ons wat werkt en waar de aanpak van SISG-problematiek aan moet voldoen. Op basis van deze expertise en inzichten van de partnerorganisaties heeft het college een meerjarenvisie ontwikkeld om het probleem effectief aan te pakken en de aanpak de komende jaren te blijven verbeteren. Hieronder ga ik in op de belangrijkste uitganspunten die voor de periode 2023 – 2026 onderdeel uitmaken van de stedelijke SISG-aanpak. 1. Inzetten op preventie en bewustwording vergroten in de stad Het taboe rond seksualiteit en seksueel geweld moet worden doorbroken: het moet makkelijker worden om over seksualiteit te praten, hulp voor een ander te zoeken of aan te bieden, en elkaar aan te spreken over (on)gewenst seksueel gedrag. Het moet tussen de oren komen dat seksueel geweld nooit de schuld van het slachtoffer is.

Hiervoor is een cultuurverandering nodig die onder andere bereikt kan worden door in te zetten op bewustwording en het bieden van positieve handelingsperspectieven. Sociale veiligheid op straat voor iedereen moet de norm zijn. Van Amsterdamse jongeren, ouders, omstanders tot professionals – als college vinden wij het belangrijk dat zij de kennis, handelingsperspectief en handvatten hebben om sociale veiligheid in hun omgeving te vergroten en de kans op daderschap te verkleinen. Mannen en jongens worden betrokken bij deze cultuurverandering door trainingen en workshops om te zorgen dat ze onderdeel worden van de oplossing. Extra aandacht komt er voor studentenverenigingen en het uitgaansleven. En worden Amsterdammers in workshops getraind in hoe je seksuele intimidatie als omstander signaleert en hoe er op een veilige wijze kan worden ingegrepen. Met de campagne “Stop seksuele intimidatie”, die in de week van Internationale Vrouwendag in maart 2023 in de stad te zien was, werden mannen en jongens aangesproken op het in stand houden van een cultuur waarin seksuele intimidatie en seksueel grensoverschrijdend gedrag als ‘normaal’ gezien wordt. De campagne legt de verantwoordelijkheid terug bij de (potentiële) plegers van seksuele delicten. Het ondersteunt de dialoog hierover en maakt duidelijk bij wie de verantwoordelijkheid ligt.

Als slachtoffers niet de schuld bij zichzelf leggen zullen zij immers mogelijk eerder hulp zoeken en accepteren. Na de zomer en ook in het najaar krijgt de campagne een vervolg, als onderdeel van de breder offensief om (potentieel) plegerschap tegen te gaan. 2. Aanpak plegers Het (door)ontwikkelen van een effectieve en integrale plegeraanpak seksueel geweld ziet het college als een belangrijke ambitie. Niet alleen vrouwen, maar ook mannen hebben last van gendernormen. Door mannen en jongens te betrekken als onderdeel van de oplossing, kunnen we de komende jaren seksuele intimidatie en seksueel geweld collectief tegengaan. Naast de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 augustus 2023 Pagina 3 van 7

eerdergenoemde campagne moet het gesprek over grenzen stellen en verantwoordelijkheid in alle lagen van de maatschappij worden gevoerd. Het bespreekbaar maken en aanpakken van seksueel grensoverschrijdend gedrag begint bij het zien en herkennen wat er gebeurt. Incidenten staan niet op zichzelf, maar zijn onderdeel van culturele normen binnen groepen en eigen opvattingen over wat “normaal” is of niet. Samen met onze partnerorganisaties, ervaringsdeskundigen en experts werkt het college uit wat er de komende jaren concreet moet gebeuren om (herhaald) plegerschap van seksuele intimidatie en seksueel geweld en HGKM beter tegen te gaan. Onderzocht wordt of er aanbod ontbreekt en of er drempels zijn die het inzetten van bepaald aanbod bemoeilijken. Daarbij is niet alleen aandacht voor laagdrempelig hulpaanbod en begeleiding, maar ook voor toezicht en de inzet van het strafof bestuursrecht om seksueel grensoverschrijdend gedrag te normeren en hardnekkige patronen te doorbreken. 3. Toegang tot hulp vergroten Het college vindt het belangrijk dat slachtoffers van seksueel geweld in Amsterdam zich gezien, gehoord en begrepen voelen. De focus voor de komende jaren ligt daarom onverminderd op passende hulp en ondersteuning van slachtoffers. Idealiter ervaren slachtoffers geen druk om hiervan melding of aangifte te doen.

Zij worden, met begripvolle bejegening, geïnformeerd over hun opties en de mogelijke uitwerking hiervan. Als slachtoffers kiezen voor het doen van aangifte, kunnen zij rekenen op steun en voelen zij zich serieus genomen. Informatie over hulp moet eenvoudig offline en online gevonden kunnen worden en hulpverlening is via diverse kanalen goed bereikbaar, ook anoniem. Door de hulpverlening wordt eerst gezorgd voor praktische oplossingen zoals onderdak, voordat traumabehandeling wordt gestart. Hiervoor zijn voldoende, veilige en passende opvangplekken in de stad beschikbaar. Al langer leeft de wens voor het openen van een locatie in Amsterdam waar slachtoffers van seksueel geweld laagdrempelig terecht kunnen. Slachtoffers en hun omgeving kunnen hier directe hulp en advies krijgen op forensisch, medisch, psychisch en juridisch gebied. Slachtoffers hoeven dankzij deze werkwijze niet vaker dan noodzakelijk hun verhaal te vertellen en krijgen afgestemde zorg op maat. Professionals kunnen direct afstemmen en doorverwijzing is laagdrempelig. Slachtoffers worden hier ook actief in contact gebracht met lotgenoten. Een dergelijk centrum kan van grote meerwaarde zijn voor slachtoffers, hulpverleners, organisaties en gemeenten door het creëren van samenhang tussen initiatieven en aanbieders en het bieden van een toegankelijke hulp voor slachtoffers.

Op dit moment wordt met partners invulling gegeven aan deze wens en is het de ambitie om dit centrum eind dit jaar te openen. 4. Deskundigheidsbevordering / professionals zijn voldoende toegerust Als college stellen wij de ambitie dat alle professionals die slachtoffers en plegers van seksuele intimidatie en seksueel geweld ontmoeten op hun weg naar hulp, voldoende kennis en kunde hebben binnen dit thema. Zij weten daardoor de juiste vragen te stellen en kunnen het slachtoffer en de omgeving voldoende concrete oplossingen bieden, op het vlak van zowel zorg en veiligheid.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 augustus 2023 Pagina 4 van 7

De realiteit is dat slachtoffers van seksueel geweld een grotere kans hebben om opnieuw slachtoffer te worden. Die eerste fase van hulp en nazorg is essentieel, omdat het de kans op herhaling verkleint. Als iemand melding doet van een incident, dan komt hij of zij vaak eerst bij een hulpverlener of de politie terecht. Daarom is het belangrijk dat alle politieagenten weten wat ze kunnen doen om een slachtoffer te helpen. Hoe meer er aan preventie gedaan wordt, hoe beter. Van ouders en professionals vraagt dit kennis over en hoe te handelen wanneer er bijvoorbeeld seksueel getinte berichten, naaktfoto’s of naaktfilmpjes doorgestuurd worden zonder toestemming van de afgebeelde persoon. Daarbij zet het college in op een intensievere samenwerking met clubs en horecabedrijven om seksueel geweld tegen te gaan. Zo worden steeds meer horecamedewerkers getraind in het herkennen van de problematiek en weten wat zij kunnen doen om seksuele intimidatie en seksueel geweld tegen te gaan. Afsluitend De jongeren van nu groeien op in een complexe, hybride maatschappij. Online en offline werkelijkheid lopen door elkaar, er is in feite een online straatcultuur ontstaan, met dezelfde rauwheid. Zij zijn steeds meer online en maken daar ook seksuele intimidatie of seksueel geweld mee.

Het is belangrijk om als volwassenen te blijven aansluiten op deze hybride leefwereld van jongeren, om de mooie kanten te kunnen begrijpen maar ook te kunnen zien waar jongeren mee te maken krijgen op het vlak van online seksuele intimidatie en geweld. Ook voor de gemeente is dat nodig om te kunnen blijven aansluiten qua hulpaanbod, deskundigheidsbevordering en preventie. In 2024 wordt ook de nieuwe wet Seksuele Misdrijven van kracht. De politie bereidt zich met partners in de strafrechtketen en het Centrum Seksueel Geweld (CSG) voor op het implementatietraject van de wet, waarin ook specifiek aandacht is voor straatintimidatie. Zoals bovenstaande laat zien is het college ambitieus in haar plannen om seksuele intimidatie en seksueel geweld in Amsterdam aan te pakken. Er staat ons als college en partners ook nog veel te doen, daar is iedereen het over eens. Wij hebben elkaar nodig om dit ingrijpende maatschappelijke probleem de komende jaren nog steviger aan te pakken. Naast alle inspanningen vanuit veiligheids- en zorgpartners en de professionals in de stad, zet het college met het programma SISG de komende jaren extra in op een coherente en integrale samenwerking met alle partners, waarbij we streven naar een zo groot mogelijk maatschappelijk effect.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 augustus 2023 Pagina 5 van 7

Eind 2023 informeert het college u uitgebreider over de voortgang van de verschillende concrete inspanningen die dit jaar zijn gerealiseerd en hoe deze de komende jaren een vervolg krijgen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 augustus 2023 Pagina 6 van 7

Bijlage 1 De politie eenheid Amsterdam heeft de volgende cijfers beschikbaar gesteld over zedenincidenten4 in de gemeente Amsterdam: Aanranding 2020 2021 2022

262 incidenten 298 incidenten 406 incidenten

121 aangiften 107 aangiften 137 aangiften

Verkrachting 2020 2021 2022

236 incidenten 260 incidenten 312 incidenten

77 aangiften 76 aangiften 90 aangiften

Seksueel misbruik 2020 2021 2022

37 incidenten 36 incidenten 28 incidenten

11 aangiften 16 aangiften 13 aangiften

Overige meldingen zeden 2020 2021 2022

127 meldingen 179 meldingen 249 meldingen

2 aangiften geen aangiften 1 aangifte

Het aantal meldingen dat gedaan is bij het Centrum Seksueel Geweld (CSG) (665 in 2021 en 1270 in 2022) verschilt ten opzichte van de aantallen bij de politie. Dit wordt in de eerste plaats verklaard door het feit dat niet ieder slachtoffer dat zich bij het CSG meldt, ook melding doet bij de politie. Sommige slachtoffers willen alleen hulp. Daarnaast bestaan de cijfers van het CSG uit meldingen van zowel slachtoffers, omstanders als professionals waardoor ook dubbelingen kunnen ontstaan. Het CSG en de politie hebben een mooie samenwerking, die resulteert in een hogere meldingsbereidheid onder slachtoffers. Team zeden van de politie ziet een stijging in het aantal meldingen van zedenzaken. Naar aanleiding van een melding wordt er een informatief gesprek aan het slachtoffer aangeboden. Het is altijd aan het slachtoffer zelf of deze aangifte wil doen, wat betekent dat het aantal aangiften niet evenredig meestijgt met de groei in het aantal meldingen. Wel is het op te merken dat de meldingsbereidheid toeneemt. Er zijn verschillende redenen waarom slachtoffers geen melding of aangifte doen. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van hoge lijdensdruk waardoor er primair behoefte is aan traumabehandeling. Het doen van aangifte wordt dan als grote belasting ervaren en kan 4

Incidenten worden geregistreerd onder een incidentcode in het politieregistratiesysteem. Meldingen van incidenten kunnen op verschillende manieren bij de afdeling Zeden binnenkomen. Het is altijd aan het slachtoffer zelf of het slachtoffer gevolg wil geven aan een incident.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 augustus 2023 Pagina 7 van 7

contraproductief zijn in het verwerkingsproces. Daarnaast kan angst voor gevolgen van het bekend worden van seksueel geweld een rol spelen; denk hierbij aan victimblaming of verstoting uit de familie. Tot slot zijn er ook slachtoffers die in het kader van hun eigen traumaverwerking of bescherming van een eventueel volgend slachtoffer alleen een melding bij de politie willen maken. Mocht er in de toekomst nog een melding over de desbetreffende dader(s) komen dan is de politie daar in ieder geval van op de hoogte. Ook kan uit een informatief gesprek met een slachtoffer volgen dat er geen sprake is van een strafbaar feit waardoor er geen aangifte kan worden gedaan. Dit wordt dan ook aan het slachtoffer medegedeeld. Daarnaast kan het zo zijn dat er onvoldoende bewijs is en de kans op een succesvol onderzoek als gering wordt ingeschat. Dit wordt zorgvuldig besproken met het slachtoffer en toegelicht. Dit kan als ontmoediging worden ervaren. Alle slachtoffers die zich bij de zedenpolitie melden, worden gewezen op de mogelijkheid tot het verkrijgen van hulp bij Slachtofferhulp Nederland en/of het CSG. Belangrijk om te vermelden is dat iedere melding van een zedenzaak die bij team zeden van de politie binnenkomt, zorgvuldig wordt bekeken. De werkdruk is momenteel hoog, maar wel uitvoerbaar.

De doorlooptijden van zedenzaken zijn iets toegenomen, waardoor behandeling van een zedenzaak langer kan duren. Voor een deel is dat te verklaren doordat onderzoeken vaker een groot digitaal aspect hebben. Het vermoeden is dat het aantal slachtoffers dat zich bij team zeden zal melden, na inwerkingtreding van de nieuwe Wet Seksuele Misdrijven in 2024, toeneemt. De formatie bij team zeden wordt momenteel dan ook uitgebreid. De burgemeester vraagt in de driehoek geregeld aandacht voor de positie van slachtoffers van seksueel geweld en het vergroten van de meldings- en aangiftebereidheid.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl