Raadsinformatiebrief Meerjarenstrategie Digitale Autonomie 2026-2030

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 26 januari 2026 ICT en Digitale Stad Alexander Scholtes bestuurszaken.DII@amsterdam.nl

Onderwerp

Meerjarenstrategie Digitale Autonomie 2026 -2035

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In deze brief informeer ik u over de Meerjarenstrategie Digitale Autonomie 2026-2035. In deze strategie wordt antwoord gegeven op de vraag die uw raad heeft gesteld: welke stappen en middelen zijn ervoor nodig om als gemeente digitaal autonomer te worden. Digitale autonomie is van belang voor de veiligheid, continuïteit en betrouwbaarheid van onze gemeentelijke dienstverlening. Internationale ontwikkelingen en buitenlandse regelgeving kunnen gevolgen hebben voor digitale infrastructuur en data. Deze strategie biedt een raamwerk waarbinnen we de komende jaren kunnen werken richting een (meer) digitaal autonome organisatie. Daarmee wordt de afhankelijkheid van grote niet-Europese tech bedrijven verkleind en het risico beperkt dat niet-Europese overheden toegang hebben tot gemeentelijke data of invloed uitoefenen op de digitale (infra)structuur. Hoofdlijn Het streven naar digitale autonomie zal de aankomende jaren een grote impact hebben op de gemeentelijke digitale organisatie. Amsterdam werkt hierin zoveel mogelijk samen met andere lokale overheden en het Rijk. Hoewel de technische ontwikkelingen lastig te voorspellen zijn, en er ook rondom de rijksmiddelen nog onzekerheid bestaat, kan Amsterdam nu wel al zelf stevige stappen zetten richting meer digitale autonomie.

In deze brief (en in de meerjarenstrategie digitale autonomie) wordt geraamd wat de omvang van de kosten van digitale autonomie over de aankomende tien jaar kunnen zijn. De raming is globaal, en puur indicatief bedoeld. Daarnaast vindt u meer gedetailleerd een serie basis op orde werkzaamheden en een aantal concrete pilots die als eerste fase (in 2026 - 2027) uitgevoerd zouden kunnen worden. De meeste van deze activiteiten zijn afhankelijk van nieuwe middelen die in de volgende collegeperiode hiervoor al dan niet worden vrijmaakt. Dit overzicht is dus ook bedoeld als input voor de nieuwe bestuursperiode. Afdoening moties In de vergadering van de gemeenteraad van 15 mei 2025 heeft uw raad bij de behandeling van de raadsinformatiebrief over het streven naar Digitale Autonomie onder meer motie 158-25 van lid IJmker c.s. inzake ‘Maak digitale autonomie concreet’, en motie 162-25 van lid IJmker c.s. inzake ‘Afhankelijkheid van Microsoft niet laten groeien’, aangenomen. In die moties wordt verzocht om

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 januari 2026 Pagina 2 van 7

te komen tot een meerjarig plan van aanpak voor digitale autonomie, met een indicatie van de benodigde middelen, om het aantal applicaties en data bij niet-Europese providers niet te laten groeien, en om een inventarisatie van ‘alles dat bij niet Europese providers zit’ en de bijbehorende risico’s. Met de Meerjarenstrategie Digitale Autonomie 2026-2035 geeft het College uitvoering aan deze twee moties. De gevraagde inventarisatie zal worden uitgevoerd als onderdeel van de basis op orde activiteiten in Fase 1. Er werden op 15 mei 2025 bij hetzelfde agendapunt nog vier andere moties aangenomen, die al eerder zijn afgedaan via de Sourcing- en Cloudstrategie, die op 21 januari door de raad is vastgesteld. Algemeen Digitale autonomie Digitale autonomie is het vermogen om zelfstandig keuzes te maken over de digitale strategie, technologie en (toegang tot) data, zonder buitensporig afhankelijk te zijn van externe partijen. Data en/ of digitale infrastructuur die op enigerlei wijze in beheer is van marktpartijen die (deels) onder niet-Europese wetgeving vallen, brengen risico’s met zich mee van inzage door externe partijen, met name niet-Europese overheden. Ook is er risico voor de continuïteit van de dienstverlening, als een buitenlandse overheid deze kan laten stoppen, bijvoorbeeld tijdens een internationaal handelsconflict.

Om deze risico’s tegen te gaan is digitale autonomie en een grotere wendbaarheid nodig om op gebied van ICT – IV 1 de veiligheid, continuïteit en keuzevrijheid van de gemeente te waarborgen. Het college kiest daarbij voor een realistische en zorgvuldige benadering van digitale autonomie. Grote afhankelijkheid van grote niet-Europese marktpartijen brengt risico's met zich mee, terwijl volledige autonomie, in ieder geval op korte termijn, niet realistisch is. Volledige autonomie is ook niet nodig om de grootste risico’s te beperken. Slimme keuzes maken gericht op de meest kritische processen en de meest gevoelige data van Amsterdammers helpt ons de uitdaging beheersbaar te houden. Daarom werkt de gemeente stapsgewijs aan het verkleinen van strategische afhankelijkheden en het versterken van de regie over de digitale infrastructuur. Een autonome(re) omgeving zal uiteindelijk een omgeving zijn waarin de alles-in-een oplossing van grote tech-bedrijven grotendeels is vervangen door meerdere kleinere onderdelen, waarbinnen snel gewisseld kan worden, maar die met elkaar een geheel vormen. Dit betekent alternatieven onderzoeken, kennis ontwikkelen en nieuwe infrastructuur opbouwen. Dit alles zal, zeker in eerste instantie, extra investeringen vragen.

Manieren om hierbij de kosten te beperken zijn onder andere het inkopen bij lokale, autonome, marktpartijen (waarbij wel altijd een risico van een buitenlandse overname bestaat), en het opschalen van inkoop en eigen ontwikkeling samen met andere gemeenten en de rijksoverheid.

1

ICT= Informatie- en Communicatie Technologie, IV = Informatie Voorziening, oftewel alles dat met opslag, beheer en gebruik van data en informatie te maken heeft

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 januari 2026 Pagina 3 van 7

Daarbij zal altijd ‘autonomie’ als nieuwe digitale kernwaarde gehanteerd worden, maar wel in verhouding met de andere kernwaarden 2, volgens het adagium ‘autonoom, tenzij’. Amsterdam bevindt zich in een pioniersfase. Dat betekent dat digitale autonomie niet in een keer kan worden gerealiseerd, maar dat er nu wel concrete stappen nodig zijn om de digitale autonomie te versterken. Wat kunnen we zelf doen De belangrijkste onderdelen van de Amsterdamse IV1 (infra)structuur die aangepast zullen moeten worden voor meer digitale autonomie, zijn: -

De cloud: de fysieke locatie(s) waar veel data en applicaties staan De data: de data zelf, die universeel en daarmee snel verplaatsbaar moet worden De werkplek: de digitale werkomgeving van ambtenaren Sourcing: de wijze waarop nieuwe applicaties en digitale onderdelen worden ontwikkeld of ingekocht Sturing en regie: de mate van grip die de gemeente heeft op haar digitale (infra)structuur

Op het gebied van de data, de werkplek en sturing & regie kan de gemeente nu al stappen zetten, met name door de basis voor autonomie op orde te brengen. Belangrijk is daarbij met name het standaardiseren en apart opslaan van data (dus niet meer in specifieke applicaties) en het identificeren van kritische processen en de meest gevoelige data van bewoners en gemeente. Dit zullen vervolgens de eerste processen en data kunnen worden die op een autonome wijze worden opgeslagen en beheerd. Qua inkoop en ontwikkeling (sourcing) kiest Amsterdam voor meer samenwerken met de G4 en VNG, gericht op schaalvergroting en lastenverdeling. Samen kunnen we meer gaan sturen middels inkoop, en kunnen we de markt sterker uitdagen om te komen met meer autonome oplossingen. Met betrekking tot de cloud gaat Amsterdam werken aan de opbouw van een ‘multicloudomgeving’, waarbij ook ingezet wordt op samenwerking met de Rijksoverheid, die middels de Nederlandse Digitaliseringsstrategie inzet op de ontwikkeling van een overheidscloud (‘Rijkscloud’). Juist door hierin gezamenlijk op te trekken kan de omvang van de benodigde investeringen worden gedeeld en kan sneller worden toegewerkt naar autonome oplossingen.

De meerjarenstrategie digitale autonomie 2026 – 2035 richt zich op het geheel aan benodigde inspanningen, waarbij de voorgestelde activiteiten voor 2026 zich vooral concentreren op de stappen die Amsterdam nu al zelf kan zetten. Drie fasen model Digitale autonomie ontwikkelt zich in een context van snelle technologische veranderingen en schuivende verhoudingen op het wereldtoneel. De uitvoering van de Nederlandse Digitaliseringstrategie zal naar verwachting zeker € 1 miljard per jaar gaan kosten, waarvoor (landelijke) dekking nog gevonden moet gaan worden. Of we daar als gemeente ook ontwikkelingen uit kunnen financieren, of dat er juist van participerende lokale overheden verwacht wordt dat zij bijdragen aan deze investering, is nog niet bekend. 2

De digitale kernwaarden zijn (in willekeurige volgorde): kwaliteit, kosten, veiligheid, autonomie, innovatie, openbaarheid en duurzaamheid.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 januari 2026 Pagina 4 van 7

Om binnen deze ontwikkelingen gericht te kunnen sturen, onderscheidt de gemeente drie fasen. Dit combineert een nog abstract lange termijn doel (fase 3) met concrete stappen voor de middellange (fase 2) en korte (fase 1) termijn. Zo kunnen ondanks forse onzekerheid in de toekomst toch nu al stappen in de goede richting gezet worden. De doelen in deze drie fasen worden jaarlijks geactualiseerd zodat de keuzes scherp blijven en aansluiten bij de meest recente landelijke en technologische ontwikkelingen. -

-

-

-

Fase 3, tot 2035: in 2035 wil de gemeente grotendeels digitaal autonoom zijn, met een multicloud infrastructuur voor de data van de Amsterdammers en de kritische dienstverlening, en een autonome werkplek voor tenminste een deel van de medewerkers. Dit alles gerealiseerd in nauwe en structurele samenwerking met andere lokale overheden en de Rijksoverheid. Fase 2, 2027-2031: in deze periode moet de doelstelling van de raad gerealiseerd zijn: minstens 30% van de cloud is autonoom. Dat kan bereikt worden met een combinatie van (bv) een alternatieve digitale werkomgeving (veel data staat in die omgeving), eerste initiatieven voor een Rijkscloud (indien al beschikbaar), een interne cloud (zelf ontwikkeld of met G4/VNG), of inkoop van NL/EU alternatieven (voor public cloud of HenT). Hier richten een aantal pilots in Fase 1 zich ook op. Er is daarom al deels een multicloud omgeving, waarop tenminste alle kritische processen en gevoelige data staan. Amsterdam heeft de benodigde kennis en kunde opgebouwd en is een belangrijke partner in de samenwerking met lokale overheden en de Rijksoverheid. Fase 1, 2026-2027: dit zijn de stappen die nu al concreet gezet kunnen worden om richting meer digitale autonomie te komen, zoals een aantal activiteiten om ‘de basis op orde’ te krijgen.

Bijvoorbeeld het identificeren van de kritische processen en data die als eerste autonoom gemaakt moeten worden, het versterken van de interne organisatie met de benodigde kennis en kunde, en veranderingen in het inkoopproces (waaronder de nieuwe sourcing- en cloudstrategie). Een beperkt deel hiervan valt onder reguliere werkzaamheden, en gebeurt nu al. Een eventuele intensivering is afhankelijk van nieuwe middelen die eventueel vanaf 2027 beschikbaar worden gesteld.

Beantwoording motie: kosten digitale autonomie Kostenramingen digitale autonomie Door het snelle en onvoorspelbare karakter van de technologische en politieke ontwikkelingen is het niet mogelijk gebleken om een volledige of exacte kostenraming te geven het bereiken van (meer) digitale autonomie. Er zijn wel twee recente berekeningen die een idee kunnen geven van de orde van grootte die nodig zal zijn. Ten eerste de voorlopige investeringsagenda van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) 3, waarin voor digitale autonomie op rijksniveau rekening wordt gehouden met investeringen die oplopen van circa €242 miljoen in 2026 tot circa €725 miljoen in 2030 4.

3

https://open.overheid.nl/documenten/0d842ed5-cf22-47ab-9501-49c492519908/file Voor deze inschatting zijn de bedragen van de categorieën ‘Data’ (50%), ‘Cloud’ en ‘Digitale weerbaarheid en autonomie’ opgeteld, omdat deze samen inhoudelijk vergelijkbaar zijn met de inspanningen waar Amsterdam voor staat. 4

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 januari 2026 Pagina 5 van 7

Daarnaast heeft Deloitte consultancy in opdracht van de gemeente een raming opgesteld. Een samenvatting hiervan vindt u in de meerjarenstrategie digitale autonomie. Hoewel een volledige doorrekening om dezelfde redenen niet mogelijk was, geeft de uitkomst een vergelijkbaar beeld met de landelijke raming. Kijkend naar vijf grote Amsterdamse kostenposten5 waar autonomie een direct effect op heeft, ziet Deloitte in de komende 10 jaar een kostenstijging van gemiddeld circa € 7 miljoen per jaar (boven op de geïndexeerde stijging op basis van onder andere inflatie). Dit betreft zoals gezegd maar een deel van de Amsterdamse IV (infra)structuur en is dus puur als (grove) indicatie bedoeld. Onderstaande overzicht betreft basis op orde werkzaamheden en een aantal pilots die alleen kunnen worden gerealiseerd als daar in de nieuwe bestuursperiode (dus vanaf 2027) middelen voor worden vrijgemaakt door het nieuwe gemeentebestuur. Zonder extra middelen in deze periode zal Amsterdam voor de transitie naar een digitale autonome sterker afhankelijk worden van investeringen van andere partijen en zal het tempo van die transitie niet versneld kunnen worden.

Kosten Fase 1 Hoewel de kosten op de langere termijn (fasen 2 en 3) zeer onzeker zijn, kan wel een goed overzicht gegeven worden van de mogelijke kosten in fase 1, als ervoor gekozen wordt structureel intensiever aan digitale autonomie te gaan werken. Deze kosten zijn hieronder weergegeven (voor een uitgebreidere beschrijving zie de meerjarenstrategie). Deze opsomming betreft een inventarisatie van mogelijke activiteiten en de daarvoor benodigde middelen, zoals door uw raad gevraagd in de bovengenoemde moties. Basis op orde

€ 1.100.000

Pilots en projecten Digitale werkomgeving -

Alternatief NextCloud BBN2+ dataopslagdienst Extra dataopslag als alternatief voor SharePoint

€ 500.000 – € 1.000.000 € 50.000 € 100.000 – € 200.000

Rijkscloud -

Logius Standaard Platform

€ 540.000 – € 1.200.000

Artificial Intelligence -

Verkenning autonome AI

€ 775.000

Inkoop en aanbesteding -

Kennis en expertise verwerving

Totaal Fase 1

5

€ 150.000 € 3.215.000 –

Deloitte heeft gekeken naar de werkplek, cloud, SVWI, AFIS en PRIMA.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

€4.475.000

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 januari 2026 Pagina 6 van 7

Bestaande en nieuwe activiteiten Het cluster Digitalisering houdt al rekening met digitale autonomie, en een aantal basis op orde activiteiten wordt al uitgevoerd. Echter, het behalen van de doelstelling van 30% autonome cloud in 2030 vraagt meer inspanningen om sneller grip op ‘de basis’ van onze digitalisering te krijgen dan met de huidige, reguliere, inzet verkregen kan worden. Het landschap (applicaties, data, functies) moet bijvoorbeeld veel gedetailleerder in kaart gebracht worden, en er is meer centraal beheer nodig, om de totale informatievoorziening autonomer te maken. Bovendien geldt voor digitale autonomie dat de basis niet alleen breder, maar ook sneller op orde moet zijn dan vanuit de reguliere inzet. Om zo aansluiting te kunnen houden met eventuele ambities die een nieuw gemeentebestuur op digitale autonomie zou kunnen hebben. Voor bovenstaande werkzaamheden geldt dat de voorbereidende werkzaamheden (verkenning, onderzoek) opgepakt zijn vanuit de vaste bezetting. De daadwerkelijke uitvoering van de benodigde pilots zelf kan zonder extra middelen niet plaatsvinden, het is aan het nieuwe gemeentebestuur om hier middelen voor beschikbaar te stellen. Afhankelijk in onafhankelijkheid Een belangrijke afhankelijkheid in dit geheel is de inzet vanuit de Rijksoverheid op de uitvoering van de Nederlandse Digitaliseringstrategie.

Zoals in de meerjarenstrategie te lezen is, vormt de zogenaamde Rijkscloud 6 een cruciaal onderdeel van onze gewenste (toekomstige) multicloud omgeving. Juist de meest gevoelige data van Amsterdammers en de meest kritische processen worden beoogd in de Rijkscloud ondergebracht. Hoewel er al wel enkele overheidsdiensten zijn met eigen dataopslag 7, is er nog geen sprake van een rijksbrede cloud waar ook lokale overheden terecht zouden kunnen. De Nederlandse Digitaliseringstrategie heeft de ambitie om te komen tot een landelijke voorziening waar zowel lokale overheden als de Rijksoverheid terecht kan, met een niveau van veiligheid, stabiliteit en kwaliteit die tenminste in de buurt komt van de grote techbedrijven. Dat vraagt om forse inzet en investeringen op infrastructuur, energievoorzieningen en veel (grote) data- en applicatiemigraties. En dit alles met zo min mogelijk inzet vanuit de markt, maar juist met kennis en kunde die zelf in huis moet worden gehaald. Met een planning gericht op 2035 kan dit gerust een ambitie van kolossale omvang genoemd worden. Ook zullen hiervoor nieuwe datacenters gebouwd moeten worden, moeten bestaande datacenters fors worden uitgebreid of moet er binnen de bestaande datacenters ruimte worden gevonden of gemaakt. Zoals bekend is er op dit moment vanwege de netcongestie in Amsterdam geen ruimte voor nieuwe initiatieven voor grote datacentra.

Het zoekgebied voor datacenters die bijdragen aan digitale autonomie betreft de hele Europese Unie. Het college is er sowieso voorstander van dat er meer mogelijkheden komen om, in het kader van digitale autonomie maar ook van ‘Know Your Customer’, te kunnen sturen op welke partijen voor welke doeleinden gebruik maken van de schaarse capaciteit bij Europese datacentra. 6

Met de Rijkscloud worden diverse soorten cloud-voorzieningen bedoeld die zowel fysiek als qua beheer door de Rijksoverheid wordt uitgevoerd. Deze is daarmee sterk autonoom, en niet gevoelig voor plotselinge overnames door big tech buiten de EU. De Rijkscloud bestaat vooralsnog alleen op papier, in de plannen van de Nederlandse Digitaliseringstrategie. 7 Zie bijvoorbeeld de pilot ‘Logius Standaard Platform’, een vorm van Rijkscloud waar echter nog veel praktische en juridische haken en ogen aan zitten. Dit platform biedt voor maar een beperkt deel van de huidige Amsterdamse cloud een potentiële oplossing.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 januari 2026 Pagina 7 van 7

De mate waarin we als gemeente in deze ontwikkelingen participeren, kan daarin een belangrijk verschil maken. Een verschil in de mate waarin de nieuwe landelijke voorzieningen gericht en geschikt zijn voor gemeenten, en een verschil in de snelheid waarmee we als Amsterdam als een van de eerste gebruik zouden kunnen gaan maken van dergelijke voorzieningen. Zoals gezegd is het aan het nieuwe gemeentebestuur om te bepalen met welke snelheid en afhankelijkheid van andere partijen de digitale autonomie in Amsterdam kan worden bereikt. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder ICT en Digitale Stad

Bijlagen 1. Meerjarenstrategie Digitale Autonomie 2026-2035

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl