Raadsinformatiebrief MBA en aanvraagproces.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 3 juni 2025 Sociale Zaken Rutger Groot Wassink Directie Inkomen (wpi.strategie@amsterdam.nl) Afdoen toezegging over het Meldpunt Bijstandsfraude Amsterdam (ta2024000543) en toezegging over de optimalisatie van het bijstandsaanvraagproces (ta2024-000543)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de commissievergadering van 17 april 2024 heeft het college uw raad toegezegd u nader te informeren over het optimaliseren van het aanvraagproces voor een bijstandsuitkering in relatie tot de aanwezigheid van mogelijke bias in dat aanvraagproces. Daarnaast heeft het college uw raad op 22 mei 2024 toegezegd te onderzoeken in hoeverre het Meldpunt Bijstandsfraude Amsterdam (MBA) een passend instrument is, ook binnen de Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen, bij het tegengaan van fraude. Met deze brief doet het college de algemene toezegging met nummer ta2024-000425 en de toezegging aan de fractie van de PvdA met nummer ta2024000543, af. Het Meldpunt Bijstandsfraude Amsterdam Het college zal het MBA ingaande 1 juni 2025 voor de duur van twaalf maanden sluiten voor meldingen van burgers over Amsterdammers. Dit betekent dat burgers niet langer melding kunnen maken bij het MBA. Door de sluiting wil het college er voor zorgen dat Amsterdammers met een bijstandsuitkering zich niet onveilig voelen doordat mensen, al dan niet anoniem, melding over hen kunnen maken. Het college begrijpt de bezwaren die er zijn ten aanzien van meldpunten voor mogelijke bijstandsfraude.

De mogelijkheid voor Amsterdammers om anoniem melding te kunnen doen over andere Amsterdammers straalt niet het vertrouwen uit dat het college beoogt binnen de dienstverlening aan Amsterdammers met een bijstandsuitkering. Het college hecht eraan te benadrukken dat veruit de meeste bijstandsgerechtigden zich aan de regels houden. Tegelijkertijd vindt het college het belangrijk dat misbruik van voorzieningen door een kleine groep met behulp van toezicht en handhaving tegengegaan wordt. Het college heeft er daarom voor gekozen het meldpunt geopend te houden voor ketenpartners die als wettelijke taak hebben uitkeringsfraude of ondermijning tegen te gaan. Denk daarbij aan het UWV, de Belastingdienst of de politie. Met behulp van het meldpunt kunnen meldingen integer en uniform worden aangenomen en verwerkt, zoals voorgeschreven in bijvoorbeeld de Algemene Verordening Gegevensbescherming en de Wet op de Politiegegevens.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 juni 2025 Pagina 2 van 3

Het komende jaar zal het college onderzoeken in welke mate elders binnen de organisatie meldingen gaan binnenkomen over mogelijke onrechtmatige bijstandsuitkeringen en wat de aard is van die meldingen. In de evaluatie van de sluiting zal het college hier nader bij stilstaan. Thematisch toezicht Het college zal de komende periode thematisch toezicht in de vorm van steekproefonderzoek op lopende bijstandsuitkeringen ontwikkelen en inzetten. We gaan dit naast de al bestaande aanpak doen door middel van signalen die verkregen worden van medewerkers binnen de keten van Werk, Participatie en Inkomen. Voor thematisch toezicht kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de groep bijstandsgerechtigden waarvan aannemelijk is dat zij direct toe te leiden zijn naar werk maar die desalniettemin langer dan een jaar rond moeten komen van een bijstandsuitkering. Voor themaonderzoeken kunnen bepaalde doelgroepen worden uitgesloten van de selectiegroep zoals Amsterdammers zonder arbeidsperspectief, inwoners die bijna AOW-gerechtigd zijn of die recentelijk zijn gesproken. Ook hierbij zullen zaken als afkomst, culturele achtergrond, religie of geslacht geen enkele rol spelen en zal het werk uitgevoerd worden door gespecialiseerde, daarvoor opgeleide medewerkers conform het vier-ogen-principe. Het aanvraagproces Het college zal het aanvraagproces niet aanpassen.

Een aanvraag voor een bijstandsuitkering wordt in lijn met de uitgangspunten van de Agenda Bestaanszekerheid vanuit vertrouwen tegemoet getreden. Belangrijk daarbij is dat er niet meer gegevens opgevraagd worden dan nodig. De focus van een behandelaar ligt bij de volledige (inkomens)situatie van de inwoner en niet alleen bij de rechtmatigheid. Een beperkte categorie uitkeringsaanvragen wordt automatisch geselecteerd voor een extra toets. Het betreft de volgende categorieën: • Wanneer het aanvraagadres afwijkt van het in het BRP bekende adres; • Wanneer er sprake is van kamerbewoning; • Wanneer de uitkering binnen zes maanden voorafgaand aan de aanvraag is beëindigd op grond van de rechtmatigheid. De uit deze categorieën automatisch geselecteerde aanvragen worden altijd eerst onderzocht op onderzoekswaardigheid en leiden niet automatisch tot een handhavingsonderzoek. Er zijn altijd meerdere professionals betrokken bij de uiteindelijk beoordeling of een aanvraag moet worden onderzocht. Vaker komt het voor dat een aanvraag door een behandelaar wordt overgedragen voor een uitvoeriger onderzoek. Een dergelijke overdracht wordt alleen in behandeling genomen op basis van een concreet geformuleerd signaal op basis van feiten die objectief verifieerbaar zijn. Zaken als afkomst, culturele achtergrond, religie of geslacht spelen hierbij geen enkele rol.

Het gaat om objectief waargenomen verschillen tussen de opgave van de bijstandsaanvrager en de gegevens zoals die in de bronbestanden bekend zijn over inkomsten, vermogen, woonadres of de woon-

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 juni 2025 Pagina 3 van 3

leefsituatie. Ook deze signalen worden eerst getoetst op onderzoekswaardigheid door daarin gespecialiseerde medewerkers, er is dus altijd sprake van het vier-ogen-principe. Het voorkomen van onrechtmatigheid is geen doel op zich. In de eerste plaats wordt er met een brede blik gekeken naar het lange-termijn-perspectief van de inwoner en diens bestaanszekerheid. Het college en de uitvoeringsorganisatie erkennen het bestaan van bias. Het gesprek wordt hier dan ook actief over gevoerd. Helaas valt bias nooit helemaal uit te sluiten. De afdeling Werk Participatie en Inkomen (WPI) richt de werkwijze zo in dat de kans op bias minimaal is. Denk daarbij aan het vier-ogen-principe en gesprekken over mogelijke bias met medewerkers. In het vierde kwartaal van 2026 zal het college uw raad informeren over de bevindingen die worden opgedaan tijdens de sluiting van het MBA voor burgers en het thematische toezicht in de vorm van steekproeven. Dan neemt het college ook een definitief besluit over het voortbestaan van het meldpunt. Het college beschouwt de gedane toezeggingen hiermee als afgehandeld. Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam, Met vriendelijke groet,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl