Raadsinformatiebrief Jongeren niet in beeld 2020.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 11 januari 2023 Sociale Zaken & MBO en toeleiding arbeidsmarkt Rutger Groot Wassink & Sofyan Mbarki Directie OJZ bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl & Directie WPI bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl OIS onderzoek Jongeren niet in beeld 2020

Geachte leden van de gemeenteraad, Hierbij bieden wij u ter kennisname het onderzoek Jongeren niet in beeld 2020 aan, uitgevoerd door Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS). Het onderzoek brengt in kaart wat de situatie is van 16tot en met 26-jarige Amsterdammers die op een bepaald moment in 2020 niet werken en geen onderwijs volgen. Middels deze brief nemen wij u mee in wat wij als college doen om deze jongeren te helpen aan een opleiding of werk en het beleid dat wij hierop inzetten. Helaas heeft het opstellen van het rapport en het informeren van de gemeenteraadsleden hierover langer geduurd dan gepland vanwege de hoge drukte de afgelopen periode. Het onderzoek De meeste jongeren (15 tot en met 26 jaar) in Amsterdam werken, gaan naar school of combineren een opleiding met een baan(tje). Daarnaast zijn er jongeren die een uitkering ontvangen (bijstand, ww of arbeidsongeschiktheid). Al deze jongeren zijn relatief goed in beeld bij de gemeente. Maar er zijn ook jongeren die geen onderwijs volgen, niet werken en ook geen uitkering hebben. Onderzoek en Statistiek (O&S) heeft onderzocht hoeveel en welke jongeren geen onderwijs volgen, niet werken en geen uitkering ontvangen. Het onderzoeksrapport Jongeren niet in beeld 2020 zoals deze voor u ligt is het resultaat van dit onderzoek.

Het doel van dit onderzoek is in kaart te brengen welke groepen jongeren bovengemiddeld vaak buiten beeld raken wanneer zij geen werk hebben of opleiding volgen. Deze jongeren worden in de literatuur veelal aangeduid als NEET (Not in Employment, Education or Training). Een deel van de NEET populatie vanaf 18 jaar ontvangt een uitkering (werkloosheid, arbeidsongeschiktheid of bijstand) en is hierdoor in beeld bij de gemeente of het UWV. Jongeren die geen werk hebben, geen opleiding volgen en ook geen uitkering ontvangen worden “buiten beeld” genoemd. Deze jongeren staan wel ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP). Eerder onderzoek door O&S beschreef de situatie in december 20171. Het onderzoek zoals deze voor u ligt beschrijft de situatie van 20202.

1 OIS (2020): Jongeren niet in beeld 2017. 2 De gebruikte data reikt tot en met december 2020, dit is dan ook als peildatum aangehouden.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 2 van 6

Bevindingen Aantallen Ten opzichte van de meting met peildatum december 2017 is het aandeel NEET en jongeren buiten beeld in onze stad afgenomen. Zeker gezien de context van de coronacrisis, die ons land en onze stad in z’n greep hield, zijn wij voorzichtig positief gestemd om te zien dat we meer jongeren in beeld hadden dan in de eerdere peildatum in 2017. De resultaten doen vermoeden dat meer jongeren dan voorheen een passende plek binnen het onderwijs of op de arbeidsmarkt weten te vinden. In december 2020 waren er 138.430 jongeren tussen de 16 en 27 jaar woonachtig in Amsterdam waarvan 16.400 jongeren met de NEET status (11,8%) en 11.820 jongeren buiten beeld (8,5%). Van de groep buiten beeld heeft 45% deze status reeds langer dan 6 maanden. Ten opzichte van de meting met peildatum december 2017 is het aandeel NEET en buiten beeld jongeren afgenomen. In 2017 had 14,6% van de jongeren de NEET status en was 11,2% buiten beeld. Het aandeel jongeren dat langdurig (langer dan 6 maanden) buiten beeld is, is sinds 2017 wel gelijk gebleven. Verschillen in aandeel  Jongeren met een kind en jongeren die recent zijn geïmmigreerd zijn vaker buiten beeld: o Jongeren van wie het onbekend is of zij een startkwalificatie hebben zijn vaak buiten beeld (5.270 jongeren, 37,5%). Dit zijn voornamelijk jongeren die buiten Nederland zijn opgegroeid en buiten Nederland onderwijs hebben gevolgd.

o Jongeren die zijn geïmmigreerd vanuit west-EU (15,7%), oost-EU (16,9%) of Amerika, Azië, Oceanië en overige delen van Europa (17,5%) hebben vaker geen werk, opleiding of uitkering. o Ongeveer een kwart (25,3%) van de jongeren met een kind die samenwoont met een partner is buiten beeld, het gaat om 400 jongeren. o Alleenstaande ouders zijn aanzienlijk minder vaak buiten beeld (7,6%). Verschillen in duur  Groepen die beduidend vaker meer dan 6 maanden buiten beeld zijn: o Jongeren zonder startkwalificatie of waarvan het onbekend is of zij een startkwalificatie hebben; o Migranten die 2 tot 10 jaar in Nederland woonachtig zijn; o Jongeren met een partner en een kind. Verschillen in opleidingsniveau  Gediplomeerde mbo-niveau 1 en 2 studenten en gediplomeerde leerlingen uit het voortgezet speciaal onderwijs (vso) en het praktijkonderwijs (pro) raken het vaakst buiten beeld (10%). Ook hebben deze groepen relatief vaak meer dan 6 maanden de buiten beeld status.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

  

Datum 2 oktober 2020 Pagina 3 van 6

Jongeren met een vmbo-basisberoepsopleiding diploma raken ook relatief vaak buiten beeld (8,9%). Voor de andere leerwegen op het vmbo ligt dit aandeel al aanzienlijk lager (5,3% voor vmbo theoretische leerweg en 6,1% voor vmbo kaderberoepsgerichte leerweg) Studenten die na het behalen van hun mbo-diploma op een hoger niveau door hebben gestudeerd zonder deze opleiding af te ronden raken niet noodzakelijkerwijs minder vaak buiten beeld. Voor mbo-niveau 2 leerlingen is pas een duidelijke afname waarneembaar wanneer zij een mbo-niveau 4 opleiding hebben gevolgd.

Verschillen in werkervaring  Van de jongeren die buiten beeld zijn heeft 46% niet gewerkt in de afgelopen 5 jaar. Voor alle jongeren in de leeftijdscategorie 16 t/m 26 is dit slechts 12%.  33% van de buiten beeld groep (3.870 jongeren) heeft op een moment in 2020 een baan gehad.  Slechts 11,6% van de jongeren in deze groep (450 jongeren) heeft in 2020 gebruik gemaakt van een WW-uitkering. Verschillen in stadsdelen  In de stadsdelen Centrum en Nieuw-West ligt het aandeel jongeren dat buiten beeld is het hoogst. Van alle jongeren in de leeftijdscategorie 16 t/m 26 jaar is in deze stadsdelen respectievelijk 11% en 10% buiten beeld.  In de overige stadsdelen ligt het aandeel jongeren buiten beeld tussen 7% of 8%. Vergelijking met 2017 Kijkend naar de situatie in 2020 zien we dat de groepen die naar voren komen als ‘bovengemiddeld vaak buiten beeld’ dezelfde groepen zijn als die in 2017. Een verschil tussen de 2017 en de 2020 meting is dat de verschillen tussen groepen kleiner zijn. Dit is vooral te verklaren doordat het totaalaantal jongeren buiten beeld kleiner is geworden en het verschil tussen de meting in 2017 en 2020 gemiddeld het sterkste doorwerkt in groepen die het vaakst buiten beeld zijn. We hebben dus meer jongeren in onze stad in beeld.

Betekenis van de onderzoeksresultaten voor het Amsterdamse beleid Gemeentelijke inzet Kijkend naar de bevindingen van het onderzoek zien we dat voor sommige groepen de reden voor het vaker (en vaker langdurig) buiten beeld zijn niet direct problematisch is. Zo zien we bijvoorbeeld dat jongeren met een partner en een kind relatief langer buiten beeld zijn. Dit kan betekenen dat zij veelal door hun partner worden onderhouden en zich niet direct in een kwetsbare positie bevinden. Tegelijkertijd zijn er ook groepen te identificeren die zich in een kwetsbare positie bevinden of in een kwetsbare positie belanden wanneer zijn buiten beeld geraken. Groepen die hierin meer risico lopen zijn o.a. jongeren met een vmbo-basisberoepsopleiding, jongeren met een mbo-niveau 1 of niveau 2 diploma en jongeren die voortgezet speciaal onderwijs of praktijkonderwijs hebben gevolgd. Wat verder opvalt is dat de jongeren die minder lang onderwijs volgen en het minst lang

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 4 van 6

doorstuderen, ondanks het halen van een diploma, het meeste risico lopen om (langdurig) buiten beeld te raken.

Het was voor het college ook vóór dit onderzoek al bekend dat er groepen jongeren zijn die extra ondersteuning nodig hebben en verdienen. Tegelijkertijd bevestigt dit onderzoek dat het belangrijk is dat wij zorgen dat jongeren niet voortijdig het onderwijs verlaten zodat ze een succesvolle vervolg stap kunnen maken naar werk. Om alle jongeren in onze stad perspectief te bieden moeten we uitzoeken wie deze jongeren zijn en waar we ze kunnen vinden om hen een passende plek binnen het onderwijs of de arbeidsmarkt te kunnen bieden. Daar draagt het genoemde onderzoek aan bij. Over het algemeen melden deze jongeren zich niet zelfstandig bij de daarvoor bestemde gemeentelijke instanties. Dit vraagt om een actieve en preventieve aanpak. Dit doen wij via het Meerjarenplan aanpak voortijdig schoolverlaten en jongeren in een kwetsbare positie 2021-2024 en met de inzet vanuit onze wettelijke RMC-taak voor jongeren tussen 18 en 23 jaar3 op de overgang onderwijs-arbeidsmarkt en vanuit de aanpak Jongeren in Beeld (23 tot 27 jaar). Het onderzoek laat immers zien dat voortijdig schoolverlaters een verhoogde kans hebben om buiten beeld te raken. Daarin zet de gemeente zich samen met het onderwijs al langere tijd in voor jongeren zonder een startkwalificatie, jongeren op het praktijkonderwijs, het voortgezet speciaal onderwijs, binnen het vmbo-basis en de jongeren op mbo-niveau 1 en 2.

Dit zijn ook de jongeren die het grootste risico lopen buiten beeld te raken volgens het onderzoek. Dit doen we vanuit de Uitvoeringsagenda Inzetten op jongeren in een kwetsbare onderwijspositie 2019-2023 (JIKOP). Voor overbelaste jongeren die (al verschillende keren) zijn uitgevallen, zijn er de Amsterdamse Plusscholen. Deze jongeren lopen meer risico om uit te vallen door armoede, criminaliteit, uitbuiting en thuisloosheid. Vanuit de Uitvoeringsagenda JIKOP 2019-2023 krijgen de Plusscholen extra financiering van uit de gemeente om kleinschalig onderwijs en extra begeleiding te bieden voor deze doelgroep. Naast de doelgroep op de Plusscholen zien we in Amsterdam ook studenten bij de reguliere niveau 2 opleidingen die extra ondersteuning nodig hebben. Bij niveau 2 opleidingen investeren we als gemeente in extra stagebegeleiding door middel van leerwerkcoaches. Deze coaches begeleiden de jongeren in het vinden van een stage, organiseren alternatieve stages voor jongeren die geen stageplaats kunnen vinden en coachen de jongeren bij het solliciteren. Zonder deze extra stagebegeleiding, die wordt bekostigd vanuit de Uitvoeringsagenda, is het risico op studievertraging en uitval voor deze groep studenten groter.

Om jongeren in een kwetsbare onderwijspositie zo goed mogelijk te ondersteunen bij hun start op de arbeidsmarkt zetten we de expertise in van het Jongerenpunt van Werk, Participatie en Inkomen (WPI). De Jongerenpunten werken multidisciplinair en de teams bestaan naast de gespecialiseerde klantbegeleiders (jongerenadviseurs), ook uit schuldhulpverleners, VIA medewerkers, consulenten AmsterdamWerkt!, jobcoaches Sociaal Werk, WSP adviseurs en jobhunters. Naast de begeleiding 3 In de wet is vastgelegd dat het bestrijden van voortijdig schoolverlaten een gezamenlijke taak is van de

schoolbesturen en de gemeente.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 5 van 6

richting school of werk krijgen deze jongeren ook hulp bij hun schuldenproblematiek en wordt er ingezet op toeleiding naar hulpverlening als dat nodig is. Hierbij wordt samengewerkt met stadsdelen om nog efficiënter en slagvaardiger te kunnen zijn. In 2021 hebben we de verbindingen tussen het onderwijs en WPI verder verstevigd. We zijn naast de sluitende aanpak PrO-VSO gestart met de sluitende aanpak mbo. Dit betekent dat aan iedere Amsterdamse locatie van het PrO, vso en mbo een Jongerenadviseur en/of jobcoach is gekoppeld die begeleiding kan bieden bij uitval of uitstroom. Zij werken outreachend op de scholen en onderhouden contacten met de genoemde jongeren. Sinds de start in 2021 hebben zij meer dan 75 jongeren gesproken en geadviseerd over werk, school en (schuld) hulpverlening. De jongerenadviseurs werken hierbij samen met verschillende professionals op het gebied van zorg, bestaanszekerheid en veiligheid. In opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft WPI het project ‘Jongeren in Beeld’ ingericht. Dit project is gestart in januari 2022 en heeft een looptijd van twee jaar. Doel van dit project is het opzoeken van de uit beeld geraakte jongeren en ze perspectief bieden wanneer dit nodig is. Dit perspectief willen we bieden door de jongeren intensief te begeleiden richting werk en/of opleiding.

Aanwezige belemmeringen om dit doel te bereiken zoals schulden, huisvesting, zorg etc. worden aangepakt door het bieden van maatwerk begeleiding in samenwerking met onze netwerkpartners. Op deze manier proberen we te voorkomen dat er een groep niet-zelfredzame burgers ontstaat die vervolgens een langdurige uitkeringsafhankelijkheid kent. Inmiddels is de eerste screening van de dynamische lijst van jongeren in het project ‘Jongeren in Beeld’ afgerond en alle jongeren hebben een brief ontvangen met een begeleidingsaanbod. We gaan ook bij deze jongeren langs om persoonlijk contact te leggen en ze te informeren over de dienstverlening vanuit de gemeente. Deze aanpak is nog te recent om aan te kunnen geven wat het tot nu toe heeft opgeleverd. Uit onze eerste ervaringen is al wel duidelijk dat het niet gemakkelijk is met deze groep in contact te komen. Afsluiting Doorlopende begeleiding en ondersteuning tot 27 jaar Ook het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid begrijpen dat er groepen jongeren zijn die langdurige ondersteuning nodig hebben, ook nadat zij de leeftijd van 23 jaar bereiken. Verschillende gemeenten hebben dat signaal in samenwerking met Ingrado vaker bij het rijk teruggelegd.

Na een jarenlange lobby vanuit gemeenten zien beide ministeries de noodzaak hiervan ook in en wordt er momenteel gewerkt aan een wetsvoorstel die de wettelijke RMC-taak uitbreidt tot 27 jaar. Dit biedt de regio’s en de gemeenten meer mogelijkheden in het begeleiden van de jongeren tot 27 jaar die afstand hebben tot de arbeidsmarkt en komen jongeren zonder startkwalificatie beter in beeld. De middelen die het rijk hiervoor inzet lijken laag.4 Het is daarin ook onduidelijk hoe de gelden verdeeld worden over de 4 Er is 25 miljoen vanuit het Rijk beschikbaar voor alle 40 RMC-regio’s. Dit lijkt laag in vergelijking met de bestaande

middelen voor RMC-leeftijd 18-23 jaar (43 miljoen) en de Regionale programma’s VSV (19 miljoen).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 6 van 6

verschillende RMC-regio’s. De gemeente blijft hierover in gesprek met het rijk en daarmee betrokken bij deze ontwikkelingen. Uitvoeringsagenda JIKOP De inzet om deze groepen jongeren in beeld te krijgen en ondersteuning te bieden is o.a. de afgelopen jaren gebeurd via de Uitvoeringsagenda JIKOP 2019-2023. Deze agenda loopt komend jaar af. Dit betekent echter niet dat onze inzet en aandacht voor deze jongeren ophoudt. We hebben onophoudend de ambitie om de Amsterdamse jongeren de aandacht en ondersteuning te bieden die zij nodig hebben om onderwijs te volgen, een passende werkplek te vinden en daarmee een volwaardige plaats binnen de stad te krijgen. Dit onderzoek draagt bij de ontwikkeling van nieuw beleid waarmee we vervolg geven aan de ingezette aanpak van de uitvoeringsagenda JIKOP 20192023. Wij verwachten u hierover te informeren in het voorjaar van 2023.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder MBO

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken