Raadsinformatiebrief Jaarverslag Leerplicht 2024-2025.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 25 februari 2026 Onderwijs, MBO en Toeleiding Arbeidsmarkt Sofyan Mbarki Directie Onderwijs, bestuurszaken.onderwijs@amsterdam.nl Jaarverslag Leerplicht 2024-2025 en afdoening motie 444 inzake breng thuiszittersinitiatieven in kaart en motie 445 inzake zicht op thuiszittende kinderen

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het jaarverslag Leerplicht Amsterdam 2024-2025. In het jaarverslag treft u de cijfers over schoolverzuim en het aantal thuiszittende en vrijgestelde kinderen en jongeren. In de raadsbrief volgt een toelichting op de zorgwekkende ontwikkeling van het aantal thuiszittende kinderen en jongeren. Verder wordt stilgestaan bij de rol van het strafrecht bij de aanpak schoolverzuim en de ontwikkelingen van de leerplichtorganisatie. Thuiszitters: tussen wal en schip In de paar maanden dat ik wethouder Onderwijs ben, ontvang ik regelmatig berichten van ouders of spreek ik met hen. Hun kinderen zijn uitgevallen van school en hun verhalen raken me diep. Vlak voor haar vertrek als wethouder had mijn voorganger Marjolein Moorman een indringend gesprek met een groep ouders met kinderen die zijn uitgevallen uit het onderwijssysteem. Al deze ouders zijn vaak ten einde raad en zoeken hulp voor hun kind. Vaak is er vanuit het onderwijs en de jeugdhulp al veel ingezet om deze kinderen en gezinnen te helpen. Thuiszitten kan vele oorzaken hebben, maar geen van deze oorzaken mogen een excuus zijn. Het is een blijk van onvermogen dat ons systeem onvoldoende in staat is om deze kinderen te bieden waar zij recht op hebben: het recht op onderwijs.

De gevolgen van langdurig thuiszitten zijn, naast het oplopen van een onderwijsachterstand, zeer ingrijpend voor onze Amsterdamse kinderen en hun ouders. Sociaal isolement, onbegrip, toenemende stress en spanning, of ouders die moeten stoppen met werken om hun kind te ondersteunen. Bij deze kinderen en gezinnen schieten we gezamenlijk tekort. In deze brief schetsen we de oorzaken en onze inzet om het thuiszitten op te lossen. In het schooljaar 2024-2025 is het aantal thuiszitters1, ondanks de inzet van Leerplicht, het onderwijs en andere partners verder toegenomen. Ook landelijk zien we de laatste jaren een duidelijke toename van het aantal thuiszitters2. Om beter zicht te krijgen op de oorzaken, 1

Het aantal leerplichtige 5 tot 18 jarigen die gedurende het schooljaar 2024-2025 geoorloofd of ongeoorloofd minimaal 4 weken niet naar school gingen. Het betreft zowel jeugdigen met als zonder schoolinschrijving. 2 Landelijk is het aantal gestegen van bijna 9000 kinderen in '20-'21 naar ruim 19.000 kinderen in ‘23’24. Bron: Thuiszittende kinderen en jongeren | Indicatoren Funderend Onderwijs | OCW in cijfers .

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 2 van 7

behandelingen en oplossingen van thuiszitten heeft Leerplicht uitgebreid dossieronderzoek uitgevoerd onder de 1183 bij Leerplicht geregistreerde thuiszitters. Hieruit bleek ten eerste dat het werkelijke aantal thuiszitters lager is dan de registratie. Er waren 362 (31%) kinderen onterecht geregistreerd als thuiszitter, onder andere vanwege administratieve redenen3. Het aantal van 821 thuiszitters is daarmee nog steeds hoog, maar minder hoog dan eerst gedacht. Alle resultaten van de analyse treft u in het jaarverslag vanaf bladzijde 24. Hiermee wordt ook invulling gegeven aan de motie van de leden Wehkamp, Yemane en Van der Kamp4, waarin wordt verzocht om binnen het registratiesysteem van Leerplicht aandacht te hebben voor thuiszittende kinderen uit nieuwkomersgezinnen, of kinderen die thuiszitten omdat zij op een wachtlijst staan. Hoewel in lijn met de motie geprobeerd is om zoveel mogelijk factoren in beeld te brengen, zijn we afhankelijk van wat scholen melden en wat er feitelijk wordt vastgelegd. Ook privacy-technische redenen spelen hierbij een rol. Toch geeft deze analyse belangrijke inzichten over thuiszitten in Amsterdam. Oorzaken, oplossingen en aanpak De analyse laat zien welke oorzaken van thuiszitten er speelden, wat de oplossingen waren en, als het thuiszitten niet was opgelost, of de thuiszittende kinderen een ontwikkelplek (hulp, zorg, werk) hadden.

Op basis van de analyse zien we een aantal groepen waar we verder op hebben ingezoomd: de kinderen en jongeren die thuiszitten met psychische klachten, 5-6 jarigen, 16-17 jarigen en de kinderen die naar Amsterdam verhuisden die (mogelijk) nieuwkomersonderwijs nodig hadden. De analyse, samen met onze inzet en plannen voor deze groepen wordt hieronder toegelicht. Kinderen en jongeren die thuiszitten met psychische klachten. Van alle 821 thuiszittende kinderen en jongeren kampen 198 (24%) met psychische klachten zoals angst, trauma of depressieklachten. Regelmatig is dit ook in combinatie met oorzaken in de thuissituatie, neurodivergentie en de (sociale) veiligheidssituatie op school. Het hebben van psychische klachten is de meest geregistreerde oorzaak van thuiszittende kinderen met een schoolinschrijving. Dit bevestigt het beeld van de Onderwijsraad over dat mentaal welzijn onder druk staat bij kinderen en jongeren.5 Ook benadrukt dit opnieuw het belang van onze Amsterdamse jeugdvisie, onze beweging richting inclusief onderwijs en het anders inrichten van het systeem, in plaats van kinderen uit school halen als zij (extra) hulp nodig hebben. Om uitval te voorkomen zetten we erop in dat alle kinderen dichtbij huis met leeftijdsgenoten naar school kunnen en ook dichtbij huis de ondersteuning ontvangen die zij nodig hebben.

129 (62%) kinderen en jongeren zijn gelukkig binnen hetzelfde schooljaar weer naar school of hebben een andere ontwikkelplek. Deze kinderen en jongeren ontvangen jeugdhulp of een alternatieve vorm van onderwijs. 29 jongeren zijn overgedragen naar het jongerenpunt voor 3

Het gaat om kinderen die (vanuit het buitenland) in Amsterdam komen wonen en waarbij de schoolinschrijving niet goed of pas later verwerkt wordt terwijl deze kinderen wel naar school gaan. Of kinderen die Amsterdam weer verlaten, maar pas later uitgeschreven worden uit de basisadministratie. Voor deze groep was verder geen sprake van een inhoudelijke reden van thuiszitten. 4 Motie nr 445 van de leden Wehkamp, Yemane en Van der Kamp inzake zicht op thuiszittende kinderen 5 Welzijn en onderwijs | Onderwijsraad

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 3 van 7

begeleiding, en 45 hadden aan het eind van het schooljaar nog geen (bekende) ontwikkelplek. Leerplicht spant zich, samen met haar onderwijs- en jeugdhulppartners in ook voor deze groep een passende onderwijs- of ontwikkelplek te vinden, zoveel mogelijk op de eigen school of in de buurt. Veel van de bovengenoemde kinderen zit vanwege een geoorloofde reden thuis, terwijl de wettelijke rol van Leerplicht zich vooral op ongeoorloofd verzuim richt. Wij vinden het echter belangrijk dat Leerplicht zich kan inzetten voor alle thuiszitters, geoorloofd of ongeoorloofd. Bijvoorbeeld door te monitoren of alle betrokken partijen alles doen wat nodig is om schoolgang of ontwikkeling te bevorderen. Daarom zet Leerplicht vanaf het begin van het schooljaar 20252026 een thuiszittersadviseur in die zich specialiseert in het in beweging brengen van stagnerende casussen. De thuiszittersadviseur begeleidt en adviseert betrokken leerplichtambtenaren over wat zij kunnen doen en welke rol zij kunnen pakken. Ook maakt de thuiszittersadviseur een overzicht met kennis over thuiszittersinitiatieven en de toeleiding hiervan specifiek voor leerplichtambtenaren. Hiermee geven we vanuit Leerplicht invulling aan de motie 444 van de leden Wehkamp en Yemane inzake: breng thuiszittersinitiatieven in kaart. Wat ouders vaak aangeven is dat niet duidelijk is waar ze terecht kunnen of eventueel kunnen escaleren.

Dat geldt soms ook voor professionals. Daarom gaan we heldere escalatieroutes opstellen als ouders of professionals vastlopen. Daarbij verduidelijken we ook welke partner welke rol en verantwoordelijkheid heeft. Deze en meer maatregelen kunt u terugvinden in de brief over de voortgang van de ambitieagenda passend onderwijs en jeugdhulp6. Het verduidelijken van rollen en escalatiemogelijkheden komt deels tegemoet aan de oproep van de Onderwijs Consumenten Organisatie, Cliëntenbelang en het Jeugdplatform7. We zijn op dit moment aan het onderzoeken of en hoe de andere aanbevelingen opgepakt kunnen worden in samenwerking met deze en andere ketenpartners. Meer of andere maatregelen alleen zijn niet de oplossing. Er is vooral meer ruimte en tijd voor de collega’s van onze uitvoeringsorganisaties zoals leerplichtambtenaren, jeugdzorg- en onderwijsprofessionals nodig om kinderen, jongeren én ouders te helpen als er geen passende onderwijsplek voorhanden is. Zo willen we leerplichtambtenaren de ruimte geven om meldingen waarbij sprake is van (complexe) thuiszittersproblematiek te prioriteren, regie te pakken, en niet los te laten tot er een oplossing is. Dit vraagt dat soms andere taken, zoals het opmaken van een proces-verbaal bij luxe verzuim8, langer blijven liggen. 5-6 jarigen Er waren 100 5- en 6 jarige kinderen geregistreerd die thuiszaten in schooljaar 2024-2025.

Veruit de belangrijkste oorzaak van thuiszitten in deze groep is de behoefte aan een andere leer- of ontwikkelroute wegens een ontwikkelingsachterstand, gedrag op school of de behoefte aan intensieve zorg of begeleiding. Dit speelt bij 65 van de 100 thuiszitters. Door de aanhoudende druk 6

Raadsinformatiebrief voortgang gezamenlijke ambitieagenda onderwijs en jeugdhulp Zie: Oproep thuiszitters 8 dec 8 Luxeverzuim gaat over leerlingen die zonder toestemming van de school of leerplichtambtenaar tijdens de schoolperiode met vakantie gaan. 7

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 4 van 7

op de onderwijs- en zorgketen ontbreekt het op dit moment aan voldoende passende ontwikkelplekken waardoor vooral deze jonge kinderen lang op een wachtlijst voor zorg, speciaal onderwijs of een combinatie hiervan staan. Toch konden 66 van de 100 kinderen gedurende het schooljaar weer worden ingeschreven op school of hadden een ontwikkelplek. Om ervoor te zorgen dat nog meer kinderen in hun eigen buurt naar school kunnen investeren we in lijn met de jeugdvisie samen met het onderwijs in het verder opschalen van de onderwijszorggroepen. Op dit moment zijn er 11 groepen van ieder maximaal 8 kinderen. We streven ernaar om voor de zomer van 2026 21 groepen te hebben. Ook het organiseren van een tijdige en warme overdracht vanuit de kinderopvang en VVE naar de basisschool speelt hierbij een cruciale rol. Het onderwijsveld besteed ook steeds meer aandacht aan het realiseren van passende ondersteuning en onderwijsplekken voor neuro-divergente kinderen. Voor een uitgebreidere toelichting verwijs ik naar de brief over de voortgang van de ambitieagenda passend onderwijs-jeugdhulp en de plannen tot en met 2027. 16 en 17 jarigen in het mbo Uit de thuiszittersanalyse van Leerplicht blijkt dat 364 16- en 17-jarigen 1 maand of langer hebben thuisgezeten. Vaak vanwege een verkeerde studiekeuze of motivatieproblemen, wachten zij op een nieuw startmoment op het mbo.

168 (46%) jongeren gingen aan het eind van het schooljaar weer naar school of hadden een andere ontwikkelplek. 157 jongeren (43%) werden, zonder schoolinschrijving, overgedragen aan het jongerenpunt voor begeleiding naar werk. Deze cijfers laten zien dat het niet eenvoudig is om een uitgevallen jongere terug te leiden naar onderwijs. Daarom is Leerplicht sinds schooljaar 2025-2026 gestart met een apart mbo-team. De mboleerplichtambtenaren kunnen zich hierdoor specialiseren in de begeleiding van mbo-studenten. Ook wordt de samenwerking tussen leerplicht, het mbo en het jongerenpunt nog verder geïntensiveerd. Deze partijen gaan als jongeren de school verlaten, een overdrachtsdocument op te stellen waarin samen met de jongere wordt afgesproken welke ondersteuning hij of zij krijgt. Om te voorkomen dat mbo-studenten thuis komen te zitten vanwege een verkeerde studiekeuze of motivatieproblemen, zet het samenwerkingsverband vo met behulp van subsidie vanuit de gemeente de komende vier jaar overstapcoaches in op het vo zodat toekomstige studenten goed voorbereid zijn op hun overstap naar het mbo. Uw raad wordt voor de zomer verder geïnformeerd over deze en andere interventies van het regionaal programma voortijdig schoolverlaten.

Kinderen en jongeren die nieuwkomers onderwijs nodig hebben Alleenstaande minderjarige vluchtelingen en andere leerlingen in de Internationale Schakelklassen (ISK’s) vormen een bijzonder kwetsbare groep binnen het Amsterdamse onderwijs. Zij hebben vaak een vlucht- of migratieachtergrond, kampen met taalachterstanden, trauma's en bevinden zich regelmatig in instabiele of complexe thuissituaties. Deze combinatie maakt het risico op (langdurig) schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten groot. Uit de analyse van de thuiszitters bleek dat er in het schooljaar 2024-2025 138 kinderen en jongeren waren die naar Amsterdam verhuisden en mogelijk nieuwkomersonderwijs nodig hadden. Het betreft hier een inschatting van de leerplichtambtenaar, nieuwkomers worden niet apart geregistreerd. Het werkelijke aantal kan

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 5 van 7

hierdoor afwijken. Het grootste deel van deze groep, 96 (70%) was eind schooljaar 2024-2025 op het onderwijs ingeschreven. Tegelijkertijd weten we dat het verzuim onder deze doelgroep hoog is. Bovendien vertrok een relatief groot deel van deze groep (17%) weer uit Amsterdam, wat de begeleiding door alle partners in de praktijk bemoeilijkt. Om deze jongeren beter te ondersteunen, is binnen Leerplicht Amsterdam een pilot gestart met twee leerplichtambtenaren die zich specifiek richten op alleenstaande minderjarige vluchtelingen en voor deze jongeren meer tijd krijgen om hen te begeleiden. Deze aanpak heeft geleid tot nauwere samenwerking tussen onderwijs, opvang en jeugdhulp, en tot snellere toeleiding naar onderwijs. Omdat de problematiek die bij alleenstaande minderjarige vluchtelingen speelt ook breder zichtbaar is binnen de gehele ISK-populatie, wordt deze aanpak vanaf in 2026 uitgebreid naar een grotere groep ISK-leerlingen. Met extra leerplichtcapaciteit en structurele samenwerking tussen Leerplicht, ISK-scholen, het COA en Nidos wordt gewerkt aan een sluitende aanpak, gericht op tijdige signalering, continuïteit in onderwijs en een goede overgang naar vervolgonderwijs of werk. Met deze uitbreiding versterken we de gezamenlijke inzet op het recht op onderwijs en ontwikkeling voor álle Amsterdamse jongeren, ongeacht achtergrond of verblijfstatus.

Vrijstelling op basis van bedenkingen tegen de richting van het onderwijs In april 2025 liet het Openbaar Ministerie weten landelijk te stoppen met het vervolgen van ouders die hun kinderen niet inschrijven op een school nadat zij geen vrijstelling van de leerplicht kregen op basis van bedenkingen tegen de richting van het onderwijs. Ik maak mij hier grote zorgen over. Met het wegvallen van de mogelijkheid tot vervolging en de inhoudelijke toetsing door de leerplichtambtenaar, zien we het aantal vrijstellingen 5 onder b voor het eerst sinds een aantal jaar substantieel toenemen van 53 in 2023-2023 naar 84 in 2024-2025. Wij hebben als gemeente geen wettelijk instrument om te volgen hoe de ontwikkeling van deze kinderen en jongeren verloopt en op welke manier zij onderwijs volgen. Elk kind heeft recht op onderwijs en dit recht wordt voor deze groep kinderen en jongeren uitgehold. De staatssecretaris van OCW heeft in december aangekondigd te onderzoeken of er inspectie op thuisonderwijs kan komen, of dat de vrijstelling in zijn geheel wordt afgeschaft. Ik ondersteun deze lijn volledig en roep het nieuwe kabinet op hier snel stappen op te zetten zodat voor deze kinderen het recht op onderwijs weer geborgd kan worden.

Missie, visie en ontwikkeling van de leerplichtorganisatie Leerplicht Amsterdam heeft als missie dat leerplichtambtenaren richting kinderen, ouders, scholen en ketenpartners signaleren wat de oorzaak van schoolverzuim is, adviseren over de mogelijke oplossingen en de regie pakken op verzuim. Hierbij laten zij niet los tot de weg naar onderwijs en ontwikkeling weer is gevonden. Deze rol- en taakopvatting verschilt wezenlijk met een aantal jaar geleden waarin vooral het handhaven van de Leerplichtwet centraal stond. Handhaven doen we alleen als we ervan overtuigd zijn dat het bijdraagt aan het verhogen van schoolaanwezigheid, bijvoorbeeld zodat verplichte hulpverlening kan worden ingezet. Recent heeft het ministerie van OCW in lijn hiermee aangekondigd dat er een brede verkenning komt naar wat de meest effectieve en passende aanpak is voor het borgen van het recht op onderwijs.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 6 van 7

Deze verkenning dient om uiteindelijk de leerplichtwet te hervormen. Dit juichen wij toe en de gemeente Amsterdam is actief betrokken bij de bovengenoemde landelijke verkenning. Een onderdeel van de missie van Leerplicht is het aanwezig zijn op school en het ontwikkelen van een sterke relatie met ouders, jongeren, onderwijspersoneel en andere partners. Leerplicht wil daarnaast doorlopend in gesprek zijn met scholen en partners over wat zij van Leerplicht kunnen verwachten. En over wat Leerplicht van hen nodig heeft om gezamenlijk schoolverzuim te voorkomen en terug te dringen. Dit is afgelopen jaar niet altijd goed gelukt gezien de capaciteitsproblemen die zijn ontstaan bij Leerplicht. Inmiddels zijn deze problemen opgelost en hebben alle scholen een vast aanspreekpunt. Hierdoor kunnen we verder bouwen aan de samenwerking met deze partners. Tot slot Onze bevlogen leerplichtprofessionals zetten zich - net als onze partners van de scholen, bij het samenwerkingsverband passend onderwijs en jeugdzorg - in voor de Amsterdamse kinderen en jongeren die niet naar school gaan. We vragen deze collega's alles te doen om de thuiszittende kinderen en jongeren te helpen. Het beleid wat we maken staat of valt in de praktijk met de mensen die onze kinderen en jongeren direct kunnen helpen.

In deze tijd van verkiezingen wil ik dan ook het belang van investeren in deze mensen, en daarmee ook in onze jeugd, benadrukken. Elke euro die we vandaag aan onderwijsprofessionals, leerplichtambtenaren, en jeugdzorgprofessionals besteden zodat zij tijd hebben om langdurig een stap extra te kunnen zetten voor de thuiszittende kinderen en jongeren, betaalt zich uit. Zij verdienen onze steun en waardering. Zij zijn de beschermers van een groot goed: het recht op onderwijs voor onze Amsterdamse kinderen en jongeren. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder Onderwijs, MBO en Toeleiding Arbeidsmarkt

Bijlagen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

1. Jaarverslag Leerplicht 2024-2025

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 2 oktober 2020 Pagina 7 van 7