Raadsinformatiebrief Jaarverslag Leerplicht 2023-2024.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 25 maart 2025 Onderwijs Marjolein Moorman, Sofyan Mbarki Directie Onderwijs, bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl

Onderwerp

Jaarverslag Leerplicht 2023-2024

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Het jaarverslag Leerplicht Amsterdam 2023-2024 ligt voor u. Hierin staan de cijfers van schoolverzuim, thuiszittende kinderen en jongeren en afgegeven vrijstellingen in schooljaar 20232024. Daarnaast biedt het jaarverslag ook informatie over wat de Leerplichttaak inhoudt en bevat het interviews met leerplichtambtenaren en samenwerkingspartners over hun werk. In deze raadsinformatiebrief gaan we eerst in op onze visie op leerrecht en de doorontwikkeling van de leerplichtorganisatie. Daarna beschrijven we de zorgen over het grote aantal thuiszittende kinderen en jongeren en de inzet van Leerplicht en andere partners om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk kinderen en jongeren aanwezig zijn op school. Tot slot gaan we in op het verzuim en de aanpak op het mbo. Om een volledig en begrijpelijk beeld te schetsen van alle thuiszittende kinderen en jongeren hanteert dit jaarverslag een nieuwe weergave van het aantal thuiszitters. De cijfers over thuiszitters in dit jaarverslag kunnen dan ook niet rechtstreeks worden vergeleken met de cijfers uit het vorige jaarverslag. Ook rechtstreekse vergelijkingen met de cijfers van andere gemeenten kunnen niet gemaakt worden. Veel gemeenten hanteren een beperktere definitie en tellen bijvoorbeeld kinderen en jongeren die geoorloofd thuiszitten niet mee.

Vanwege deze ruimere definitie liggen de Amsterdamse cijfers hoger dan bij andere gemeenten. Een uitleg over de verschillen met het vorige jaarverslag is te vinden in de bijlage van het jaarverslag. Recente ontwikkelingen bij Leerplicht Van Leerplicht naar Leerrecht In Amsterdam willen we ons inzetten voor het leerrecht voor elk kind om onderwijs te kunnen volgen. Kinderen hebben in Nederland recht op onderwijs en de plicht om naar school te gaan. We zien echter dat er voor het merendeel van de thuiszittende kinderen en jongeren onvoldoende hulp en ondersteuning is om naar school te kunnen. Het leerrecht wordt hen zo ontnomen. U bent eerder via de raadsinformatiebrief van 22 mei 20241 geïnformeerd over de stappen die de gemeente samen met partners neemt om deze thuiszittende kinderen weer 1

Raadsinformatiebrief Gezamenlijke ambitie-agenda 2023-2027 voor sterke samenwerking (passend) onderwijs en jeugdhulp in verbinding met bestaanszekerheid

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 2 van 5

ontwikkelmogelijkheden te bieden. De ingezette stappen zijn onderdeel van de Ambitieagenda Passend Onderwijs en Jeugdhulp.2 Hiermee zetten we er als gemeente op in om meer kinderen en jongeren hulp, zorg en ondersteuning te bieden op de plekken waar zij zich bevinden, dus op de school waar zij naartoe gaan. U wordt in Q4 van 2025 geïnformeerd over de eerste resultaten van de ambitieagenda. In deze brief zullen we verder ingaan op de inzet vanuit Leerplicht voor het leerrecht van onze kinderen en jongeren. Doorontwikkeling leerplichtorganisatie Amsterdam Leerplicht Amsterdam heeft sinds dit schooljaar de visie op leerrecht verder doorontwikkeld. In het verleden werd vooral gestuurd op het handhaven van de Leerplichtwet. Hoewel deze wet de basis van het werk blijft, vragen we nu aan leerplichtambtenaren om hierbij ook een regierol te nemen in het verbinden van de benodigde ketenpartners als een kind of jongere niet naar school gaat.3 Veelal is er bij verzuim en thuiszitten sprake van complexe problematiek waarbij andere partijen zoals Jeugdzorg aan zet zijn om hulp te bieden. Inzet is dat leerplichtambtenaren als regievoerder niet loslaten tot een goede oplossing is gevonden en dat zij ervoor zorgen dat ouders en kinderen of jongeren altijd een aanspreekpunt hebben.

Daarnaast signaleert de leerplichtambtenaar wat er nodig is om schoolaanwezigheid te verbeteren en adviseert de scholen en partners hierover. Deze rollen vereisen een kritische, proactieve houding van leerplichtambtenaren waarbij het cruciaal is om in verbinding te staan met de jongeren, ouders, school en de betrokken partners. Om deze rollen goed uit te kunnen voeren is een investering in de ontwikkeling van onze organisatie en medewerkers nodig. Dit kost tijd. Het zal enkele jaren duren voordat de hele leerplichtorganisatie, in samenwerking met scholen en andere partners, zich deze werkwijze eigen heeft gemaakt. De komende periode gaat Leerplicht verkennen hoe scholen en partners goed kunnen worden betrokken bij de beweging richting leerrecht. Zorgwekkende cijfers Soort verzuim Thuiszitters zonder schoolinschrijving

2021-2022 701 0,7%*

2022-2023 867 0,8%

2023-2024 874 0,8%

Thuiszitters met schoolinschrijving

132

179

189

0,1%

0,2%

0,2%

*Percentage verzuim ten opzichte van de totale populatie. Aantal thuiszittende kinderen en jongeren toegenomen In de bovenstaande tabel is de ontwikkeling van het aantal thuiszitters met en zonder schoolinschrijving te zien. Ondanks de inzet van Leerplicht en andere partners nam ook afgelopen schooljaar het aantal thuiszittende kinderen en jongeren in absolute zin opnieuw toe. Van 1046 in het schooljaar 2022-2023 naar 1063 in het schooljaar 2023-2024. Het grootste deel bestaat uit kinderen en jongeren die thuiszitten omdat zij geen schoolinschrijving hebben en dus geen onderwijs krijgen. Dit is een zeer diverse groep. Het gaat bijvoorbeeld om kinderen die 5 jaar, en dus leerplichtig worden die nog niet geplaatst zijn op het primair onderwijs. Of om mbo studenten 2

Gezamenlijke ambitie-agenda 2023-2027 De beweging van handhaving naar preventie is al terug te zien in het afnemend aantal processenverbaal, zoals weergegeven in het jaarverslag. 3

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 3 van 5

die een andere opleiding willen volgen en wachten op een nieuw instroommoment. Leerplicht gaat onderzoek doen naar de kinderen en jongeren zonder schoolinschrijving zodat beter ingespeeld kan worden op de achterliggende problematiek. De stijging van het aantal thuiszitters is ook landelijk te zien. Ook is het moeilijker om thuiszittende kinderen en jongeren terug naar school te begeleiden. Van de thuiszitters met schoolinschrijving in het schooljaar 2023-2024 is het gelukt om 78 van hen terug te leiden naar school. In het schooljaar 2022-2023 waren dit nog 92. Leerplichtambtenaren zien als oorzaak een toename in psychische problematiek bij kinderen en jongeren. De groep kinderen en jongeren die langer dan 6 maanden thuiszit neemt ook toe vanwege wachtlijsten in de jeugdzorg en het passend onderwijs. Alhoewel Leerplicht niet zelf aan zet is voor extra plekken in jeugdzorg en passend onderwijs, zullen leerplichtambtenaren zich ervoor inzetten dat blijvend gekeken wordt welke leer- en ontwikkelmogelijkheden wel mogelijk zijn voor thuiszittende kinderen en jongeren. Ook is Leerplicht betrokken bij verschillende maatregelen om thuiszitten te voorkomen en om thuiszittende kinderen en jongeren naar school te begeleiden. Hieronder benoemen we twee beleidsontwikkelingen en een voorbeeld uit de praktijk.

Schoolaanwezigheid De inzet op schoolaanwezigheid is onderdeel van de ambitieagenda Passend Onderwijs en Jeugdhulp. Schoolaanwezigheid is een nieuwe benadering voor scholen, Leerplicht en andere ketenpartners. Het vraagt om inzetten op wat er nodig is om kinderen en jongeren aanwezig te laten zijn op school. Inmiddels zijn vanuit het samenwerkingsverband voor voortgezet onderwijs Amsterdam-Diemen bij dertien vo-scholen schoolaanwezigheidsteams opgezet. Aan de hand van verzuimdata maakt dit team de schoolaanwezigheid van de leerlingen inzichtelijk en bepalen zij benodigde interventies om de aanwezigheid te vergroten. Leerplichtambtenaren sluiten vanaf volgend schooljaar actief aan bij de schoolaanwezigheidsteams. Een voorbeeld van de rol van de leerplichtambtenaar bij een thuiszittende jongere. Rowan* is een 16-jarige jongen die ruim een jaar heeft thuisgezeten. Hij ging naar het vwo terwijl al zijn vrienden naar de havo gingen. Zelf wilde hij ook naar de havo, maar school vond dat hij beter op het vwo kon blijven. Hij voelde zich er niet thuis en de gevolgen van de coronacrisis versterkten dit gevoel. Rowan werd angstig, de drempel om naar school te gaan was te hoog. Langzaam raakte hij de verbinding met school, vrienden en ouders kwijt en trok zich terug op zijn kamer.

Rowan werd aan een vasthoudende leerplichtambtenaar gekoppeld die alles in het werk stelde om contact te maken. Eerst met zijn ouders, vervolgens voor een dichte slaapkamerdeur, daarna naast zijn bed. Langzaam ontstond er een vertrouwensband en kon Rowan aan een geschikte hulporganisatie worden gekoppeld. De leerplichtambtenaar werkte samen met Rowan, zijn ouders, de school en de hulporganisatie aan zijn verdere ontwikkeling. Inmiddels gaat Rowan weer naar school en is het contact met vrienden en ouders hersteld. *fictieve naam

Maatwerk In het schooljaar 2023-2024 volgden alle leerplichtambtenaren een training over het toepassen van de Amsterdamse Maatwerkmethode (AMM). Deze methode is een gezamenlijk hulpmiddel

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 4 van 5

voor het sociaal domein om vanuit het perspectief van het kind te bepalen wat en wie er nodig is voor het oplossen van voortdurend schoolverzuim. Ook onderwijsprofessionals van het samenwerkingsverband worden getraind in het toepassen van de AMM. In 2025 integreren leerplichtambtenaren de Amsterdamse Maatwerkmethode verder in hun werk. Onderdeel hiervan zijn gezamenlijke casuïstiek overleggen met ketenpartners. Middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en de gemeentelijke doorstroompunttaak Sinds twee jaar melden de mbo-instellingen het verzuim voor de groep 18+ studenten op een andere manier. De mbo-instellingen melden niet langer automatisch – zoals voorheen – zodra een student 16 uur heeft verzuimd, maar gaan eerst zelf in gesprek met de student. Wel wordt er altijd gemeld bij 4 weken verzuim van een student of eerder als dat gezien het risico op schooluitval nodig is. Hierdoor is het aantal meldingen van ongeoorloofd verzuim aan Leerplicht voor de groep 18+ studenten verder gedaald. Door deze aanpak kunnen de leerplichtambtenaren zich toeleggen op het tijdig begeleiden van de studenten die het echt nodig hebben. Daarnaast is de samenwerking tussen Leerplicht en de mbo-instellingen versterkt waardoor bijvoorbeeld niet onnodig veel verzuimmeldingen naar Leerplicht worden verstuurd als de student al goed in contact is met de instellingen en de leerplichtambtenaar.

Hoewel de verzuimcijfers voor de groep 18+ studenten door bovenstaande ontwikkeling gedaald zijn, blijft het verzuim in het mbo onverminderd hoog in vergelijking met het primair en voortgezet onderwijs. Dat moet beter, want ook deze studenten hebben leerrecht, en de arbeidsmarkt heeft grote behoefte aan goed geschoolde mbo’ers. We willen daarom onze inzet op het mbo gerichter inzetten. We analyseren met het MBO waar het verzuim hoog is of waar andere problemen spelen zoals hoge uitval. Vervolgens bepalen we welke inzet school en gemeente samen kunnen doen om dit gericht aan te pakken. Leerplicht is daarnaast gestart met een gerichtere aanpak voor mbo-studenten waarbij de leerplichtambtenaar met de student, het mbo en de jongerenadviseur bespreekt wat de beste opleiding of (leer-)werkplek voor deze jongere is. Dit vraagt andere, competenties van de leerplichtambtenaren die voornamelijk in het primair en voortgezet onderwijs werken. Om dit goed te kunnen doen is Leerplicht daarom in september 2024 gestart met een groep leerplichtambtenaren die zich specialiseren in begeleiding van mbo studenten4 Een voorbeeld van Leerplicht op het mbo Een mooi voorbeeld van de specifieke begeleiding door een van de leerplichtambtenaren op het mbo gaat over Eren (16 jaar). Hij kon na een voortijdige overstap van het voortgezet onderwijs naar het mbo zijn draai niet vinden op het mbo.

Alles was behoorlijk anders en een stuk ingewikkelder dan hij zich had voorgesteld. Door een nauwe samenwerking tussen de leerplichtambtenaar, jongerenadviseur, loopbaancoach van school en een jobcoach, kreeg Eren de kans om zich te ontwikkelen op een werkplek. Hierdoor werd voorkomen dat hij thuis kwam te zitten. De leerplichtambtenaar heeft samen met de jongerenadviseur een ‘out-of-the-box’ plan gemaakt om ervoor te zorgen dat Eren in beeld blijft én zich kan blijven ontwikkelen. 4

Dit in het licht van de aangekondigde wetswijziging Van School Naar Duurzaam Werk; waarbij de doelgroep wordt uitgebreid van 18-23 naar 18-27 jaar.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 5 van 5

Tot slot Het werk van onze leerplichtambtenaren is van groot belang voor onze stad. Leerplichtambtenaren hebben grote impact op de toekomst van de Amsterdamse kinderen en jongeren. Samen met de scholen en andere sociale partners beschermen ze het leerrecht. Dat is complex werk, want de psychische problematiek onder jongeren neemt toe, de zorg loopt vast en het lerarentekort is nog onverminderd groot. We blijven onverminderd inzetten op deze grote opgave, een opgave die veel vraagt van onze leerplichtambtenaren. Het vereist een groot sociaal hart en doorzettingsvermogen. De mooie voorbeelden uit het jaarverslag laten dat zien. We zijn trots op de leerplichtambtenaren. Zij maken het verschil in de levens van onze jonge Amsterdammers. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Sofyan Mbarki Wethouder MBO en toeleiding arbeidsmarkt.

Bijlagen 1. Jaarverslag Leerplicht 2023-2024

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl