Raadsinformatiebrief Invulling van de ambitie voor een pilot Inkomensondersteuning op maat

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de raadscommissie Werk, Inkomen en Onderwijs 21 december 2021 Armoede en schuldhulpverlening Marjolein Moorman Directie Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl

Onderwerp

Invulling van de ambitie voor een pilot Inkomensondersteuning op maat

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte commissieleden, Voor de coronacrisis leefden 66.684 Amsterdamse huishoudens in armoede en groeiden 23.546 kinderen op in een minimahuishouden. Door de coronacrisis kwamen meer Amsterdammers in financiële problemen. Hoewel er tussentijds duidelijke tekenen waren van herstel van de Amsterdamse economie, is de toekomst op dit moment met het vooruitzicht op een nieuwe lockdown onzeker en lijkt het erop dat sommige groepen voor langere tijd hard getroffen zijn. We vinden het in Amsterdam belangrijk dat iedereen mee kan doen en zicht heeft op een betere toekomst. Daarom bieden we ondersteuning met onze uitgebreide voorzieningen, zoals de Scholierenvergoeding, het Gratis ov-abonnement voor ouderen, de Stadspas en de Collectieve zorgverzekering. Elk jaar bereiken we meer dan 120.000 Amsterdamse kinderen en volwassenen die schoolspullen kunnen kopen, korting krijgen op hun zorgverzekering, een vriend of familielid kunnen bezoeken of er een dagje op uit kunnen gaan. Dit aanbod hebben we door de jaren heen zorgvuldig opgebouwd en we spelen er zo veel mogelijk mee in op verschillende behoeften. Soms vragen specifieke situaties om nog meer maatwerk. Bijvoorbeeld als iemand een inkomen heeft dat net boven de Amsterdamse armoedegrens van 120% van het sociaal minimum ligt, maar door hoge vaste lasten netto uitkomt op een laag besteedbaar inkomen.

Of als iemands financiële ruimte plotseling sterk is gedaald door bijvoorbeeld ontslag of echtscheiding. Het komt ook voor dat de reguliere doorlooptijd van het aanvragen van voorzieningen in een specifieke situatie te lang duurt en iemand een snellere oplossing nodig heeft. In het coalitieakkoord voor deze bestuursperiode staat dan ook de ambitie opgenomen om een pilot Inkomensondersteuning op maat te doen. In de Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden2019-2022 kondigden we ook aan dat we onze ondersteuning (nog) beter willen laten aansluiten op de leefsituatie van de Amsterdammer, in plaats van te redeneren vanuit ons eigen aanbod. Met de brief die nu voor u ligt informeren we u graag over hoe we invulling hebben gegeven aan de pilot Inkomensondersteuning op maat en welke stappen we verder hebben gezet op dit gebied binnen het armoedebeleid. Deze ontwikkeling staat niet op zichzelf maar is onderdeel van de bredere beweging naar meer maatwerk in het hele sociaal domein. Die krijgt vorm in onder andere laagdrempelige, integrale buurtteams die sinds april van dit jaar van start zijn en de vereenvoudigde escalatieroute en Amsterdamse Maatwerkmethode voor hulpverleners. Over de voortgang van deze ontwikkelingen bent en wordt u separaat geïnformeerd. Keuzevrijheid binnen de armoederegelingen De Stadspas is onze grootste en bekendste voorziening.

Dit is van oudsher de pas die het mogelijk maakt voor Amsterdammers met weinig geld om gratis of met veel korting toegang te krijgen tot bijvoorbeeld Artis, een museum, of een rondvaart. Zo’n 650 Amsterdamse (en andere) instellingen

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 2 van 4

en ondernemingen dragen bij aan de toegankelijkheid voor minima door verlaagde toegangsprijzen te rekenen. De afgelopen jaren hebben we de mogelijkheden flink uitgebreid. Zo kunnen pashouders tegenwoordig ook met korting sporten, voordelig gezonde groente- en fruitpakketten kopen, kosteloos een ID-kaart afhalen en de vrijwillige ouderbijdrage voor de basisschool voldoen. Sinds 1 december 2020 hebben we daar het Kindtegoed aan toegevoegd. Ouders kunnen hiermee voor hun kinderen in ongeveer 90 aangesloten winkelvestigingen spullen kopen zoals kleding, schoolspullen en bepaalde verzorgingsartikelen, zoals deodorant en tandpasta. Hiermee kunnen zij zelf kiezen wat zij op dat moment het beste kunnen gebruiken. Bij de Scholierenvergoeding werkten we al langer op een vergelijkbare manier. Die bestaat uit een tegoed waar kosten voor gedeclareerd kunnen worden op het gebied van onderwijs, sport en cultuur, zoals een fiets, bijles, taalles of sportcontributie. De keuzevrijheid in het aanbod hebben we de afgelopen jaren enorm vergroot en daarmee geven we gehoor aan signalen van Amsterdammers dat zij naast aan activiteiten, ook behoefte hebben aan materiële ondersteuning. Maatwerk bij inkomenstoets Bij het beoordelen van aanvragen voor onze voorzieningen toetsen we of een Amsterdammer een laag inkomen had in het voorgaande kalenderjaar.

Deze werkwijze maakt het mogelijk om op de grote schaal waar het in onze stad om gaat, met beperkte uitvoeringskosten te kunnen werken. Bovendien kunnen we zo bepaalde voorzieningen automatisch toekennen zonder dat daar nog een aanvraag voor hoeft te worden ingediend. De aanvrager hoeft daardoor ook minder bewijsstukken op te sturen. Als Amsterdammers plotseling geconfronteerd worden met bijzondere omstandigheden waardoor ze kosten moeten maken die ze niet zelf kunnen betalen, kunnen ze mogelijk gebruikmaken van individuele bijzondere bijstand. Een belangrijk criterium is dat de kosten hoog zijn in verhouding tot het inkomen. Via de Voedselbank komen we in contact met Amsterdammers die in (acute) nood zijn gekomen omdat bijvoorbeeld plotseling hun inkomen is weggevallen, terwijl de vaste lasten die bij hun oude inkomen pasten ondertussen nog doorlopen. We vinden het belangrijk dat deze mensen gelijk gebruik kunnen maken van de gemeentelijke ondersteuning zonder eerst te hoeven wachten tot het volgende kalenderjaar, en daarom hebben we dit jaar besloten dat zij via de intake bij het buurtteam ook gelijk toegang krijgen tot onze voorzieningen.

Maatwerkbudgetten in het sociaal domein Ondanks de keuzevrijheid in ons aanbod en de mogelijkheden om in noodgevallen naar iemands werkelijke besteedbare inkomen te kijken, kan het voorkomen dat de bestaande voorzieningen toch niet (snel genoeg) een oplossing bieden in een concrete situatie. In die gevallen kunnen hulpverleners in het sociaal domein besluiten om het Maatwerkbudget of Mini-Maatwerkbudget (voorheen bekend als Teambudget) in te zetten. Het Mini-Maatwerkbudget is er voor kleine, eenmalige uitgaven (een metrokaartje voor een belangrijke afspraak, vervanging van een versleten matras) en het Maatwerkbudget voor complexe, vastgelopen (multiproblematiek)situaties. Voor complexe schuldensituaties en voor gedupeerden van de Toeslagenaffaire zijn aparte maatwerkbudgetten ingericht.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 3 van 4

De afgelopen jaren hebben we het aantal hulpverleningsteams dat deelneemt aan het MiniMaatwerkbudget flink uitgebreid en zo invulling gegeven aan de pilot inkomensondersteuning op maat uit in het coalitieakkoord. We begonnen met 8 teams in 2016 en momenteel zijn het er zo’n 70, waaronder buurtteams, WPI-teams en Ouder- en Kindteams. In de eerste helft van dit jaar werden er 195 casussen ingediend voor een bijdrage. Dat zijn er meer dan in de eerste helft van vorig jaar, toen het om 153 casussen ging. Het overgrote deel werd geholpen met een kleine bijdrage van maximaal €500 voor één huishouden, met een gemiddelde bijdrage van €120 per huishouden. In 15-20% van de gevallen kon een (versnelde toegang tot een) oplossing worden gevonden binnen de bestaande mogelijkheden, zonder het budget aan te hoeven spreken. Dit leereffect zien wij als een positieve bijvangst. Vangnetten: FBNA, Leergeld, SINA, Jeugdeducatiefonds, Voedselbank en informele voedselinitiatieven met de hulp van fondsen, Human Aid Now en het Rode Kruis Waar de gemeente aan veel wetten en regels gebonden is, hebben fondsen en maatschappelijke initiatieven soms meer mogelijkheden om (maatwerk)ondersteuning te bieden aan Amsterdammers die de gemeente slecht kan bereiken of maar beperkt mag ondersteunen, zoals werkende minima en ongedocumenteerden.

Fondsen en maatschappelijke initiatieven brengen bovendien zelf ook privaat geld in dat rechtstreeks naar Amsterdammers gaat en zo geven ze het Amsterdamse armoedebeleid een flinke financiële impuls. Daar zijn we dankbaar voor en we werken intensief met ze samen. Het Fonds Bijzondere Noden Amsterdam (FBNA) is onze samenwerkingspartner rondom de Maatwerkbudgetten en biedt daarnaast als onafhankelijke stichting al sinds 1936 noodhulp aan Amsterdammers die tussen wal en schip dreigen te vallen door bij te springen met een gift, bijvoorbeeld voor de vervanging van een kapotte koelkast of tijdelijk leefgeld. Vanuit die positie heeft het fonds ook zicht op waar mensen tussen wal en schip dreigen te vallen en rapporteert daarover aan de gemeente. Stichting Leergeld, Stichting Samen is Niet Alleen (SINA) en het Jeugdeducatiefonds (JEF) ondersteunen specifiek ouders en kinderen. JEF doet dat via de school. Gecertificeerde JEFscholen (momenteel ongeveer 40 basisscholen in Amsterdam) krijgen jaarlijks een fors budget van JEF dat ze uit kunnen geven aan wat kinderen volgens de docent nodig hebben, van schoolspullen tot inboedel. SINA legt per maand 100 tot 150 huisbezoeken af en kijkt op deze manier naar wat het gezin nodig heeft.

De stichting biedt hulp door het verschaffen van producten en het doorverwijzen naar andere projecten, maatschappelijke organisaties of hulpverlening, ook voor de ouders. Leergeld verzorgt in Amsterdam de schoolgerelateerde ondersteuning aan minimakinderen aan kinderen die niet kunnen of mogen worden ondersteund door de gemeente. Sinds de start van de coronacrisis zagen we tot slot naast de Voedselbank, overal in de stad informele initiatieven opbloeien die hun stadsgenoten die in nood kwamen hielpen met voedsel en soms ook verzorgingsproducten. Samen met particuliere fondsen, Human Aid Now en het Rode Kruis hebben we deze initiatieven stevig ondersteund. Achter voedselnood gaan vaak veel problemen schuil waar voorzieningen en hulpverlening oplossingen voor kunnen bieden. Samen met de buurtteams, die ook de intakes en herintakes voor de Voedselbank doen, besteden we daarom veel aandacht aan het doorverwijzen van mensen naar de juiste hulp.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 4 van 4

Tot slot Met deze brief hebben we u geïnformeerd over de vele manieren waarop maatwerk is verankerd in het Amsterdamse armoedebeleid. Binnen onze uitgebreide gemeentelijke voorzieningen bieden we veel, en steeds meer, keuzevrijheid en flexibiliteit. Dit vergroot ook de doelmatigheid van de ondersteuning die we bieden: de juiste vorm van ondersteuning komt terecht bij wie die nodig heeft. Soms vragen specifieke situaties om nog meer maatwerk. Dan zijn er de maatwerkbudgetten die kunnen worden ingezet door hulpverleners in het sociaal domein en de (nood)hulp van vangnetorganisaties FBNA, Leergeld, SINA, JEF, de Voedselbank en informele initiatieven met de hulp van fondsen, Human Aid Now en het Rode Kruis. Zo voorkomen we zo veel mogelijk dat mensen tussen wal en schip vallen. Amsterdammers ontvangen concrete ondersteuning en tegelijkertijd vangen wij zo signalen op over waar zij in werkelijkheid behoefte aan hebben en hoe we ons aanbod daarop kunnen blijven afstemmen. Om Amsterdammers effectief te ondersteunen is het belangrijk dat de hulpverleners in het sociaal domein goed op de hoogte zijn van wat er allemaal mogelijk is en elkaar goed weten te vinden, doordat we dit samen en langdurig doen. We hopen dan ook dat een volgend college hier net als wij het grote belang van inziet en hierin zal blijven investeren. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Femke Halsema burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Peter Teesink gemeentesecretaris