Raadsinformatiebrief 'Invoeren experimentele uitstroompremie voor bijstandsgerechtigden die aan het werk gaan' (30-1-2024).pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 30 januari 2024 Sociale Zaken Rutger Groot Wassink Directie Werk Participatie Inkomen (bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl)

Invoeren experimentele uitstroompremie voor bijstandsgerechtigden die aan het werk gaan

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de invoering van een experimentele premie voor bijstandsgerechtigden die aan het werk gaan, en over enkele andere ontwikkelingen in het Amsterdamse premiebeleid voor bijstandsgerechtigden. Wanneer mensen in de bijstand uitzicht krijgen op betaald werk of daadwerkelijk aan het werk gaan, ervaren zij veelal onzekerheid over hun inkomen. Vooraf is vaak onduidelijk hoeveel zij gaan verdienen, wat zij hier netto aan overhouden en wat de gevolgen zijn voor hun uitkering, hun toeslagen voor huur, zorgpremie en/of kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget. Om meer bestaanszekerheid te bieden aan bijstandsgerechtigden die aan het werk gaan, gaan we daarom van start met een experimentele uitstroompremie. Amsterdammers in de bijstand die op of na 1 januari 2024 aan het werk zijn gegaan, komen hiervoor in aanmerking. Het gaat om een tijdelijk experiment in 2024-2025. Hieronder wordt deze uitstroompremie verder toegelicht. De experimentele premie wordt ingevoerd naast een andere maatregel die bedoeld is om de drempel voor uitstroom uit de bijstand weg te nemen, namelijk de Garantieknop. Met de Garantieknop wil het college Amsterdammers die vanuit de bijstand aan het werk gaan, garanderen dat zij snel weer een uitkering zullen ontvangen, als zij onverhoopt weer op bijstand zijn aangewezen.

Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als het contract niet verlengd wordt. De persoon in kwestie kan aangeven dat hij weer een bijstandsuitkering wil ontvangen. De uitkering wordt dan snel toegekend, zoals deze de laatste keer was toegekend.1 Experimentele uitstroompremie Wanneer Amsterdammers in de bijstand aan het werk gaan, kunnen zij vanaf 1 januari 2024 een uitstroompremie krijgen. De uitstroompremie kent twee vormen, een premie bij volledige uitstroom uit de uitkering (a) en een premie bij de start van deeltijdwerk waarbij de uitkering doorloopt (b). a. Premie bij volledige uitstroom uit de bijstand naar werk Uitkeringsgerechtigden die uitstromen naar werk krijgen een premie van minimaal € 300. Vanaf 1

Voor een toelichting op de Garantieknop zie de raadsinformatiebrief Afdoening motie 565.23 van de leden Bentoumya (GroenLinks) en Namane (PvdA) over wegnemen van financiële onzekerheden voor Amsterdammers in de bijstand, d.d. 31 oktober 2023.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 januari 2024 Pagina 2 van 4

een uitkeringsduur van 18 maanden bestaat aanspraak op een hoger premiebedrag. Naarmate mensen langer een uitkering ontvangen, is voor hen de stap naar werk veelal lastiger en kan sprake zijn van meer onzekerheid over de inkomenshoogte, betaalmomenten e.d. als iemand start met werken. Daarom is gekozen voor een geleidelijk oplopend premiebedrag naarmate iemand die aan het werk gaat langer een uitkering heeft gehad. De premie is maximaal € 1.000; dit bedrag geldt voor mensen die langer dan drie jaar bijstand ontvingen voordat zij uitstroomden. Het recht op premie ontstaat wanneer uitstroom voor minimaal twee maanden plaats heeft gevonden. Daarmee heeft iemand relatief snel zekerheid over het recht op een premie, en is sprake van enige duurzaamheid van het werk. Zo duurt de proeftijd bij een arbeidscontract tot twee jaar maximaal twee maanden. b. Premie bij gedeeltelijke uitstroom door het starten van deeltijdwerk door bijstandsgerechtigde Bijstandsgerechtigden die starten met deeltijdwerk krijgen binnen het experiment eenmalig een premie van € 300. Ook hier is een voorwaarde dat het deeltijdwerk minimaal twee maanden plaatsvindt. Voor veel bijstandsgerechtigden is deeltijdwerk (vooralsnog) het hoogst haalbare qua werk. Ook voor hen is het een zeer belangrijke en vaak spannende stap om te zetten, die druk en inkomensonzekerheid kan opleveren.

Dit rechtvaardigt dat ook zij aanspraak kunnen maken op een extra bedrag wanneer zij aan het werk gaan. Twee uitbetaalmomenten Experimentele uitstroompremies worden in eerste instantie op twee momenten in het jaar uitbetaald, namelijk in juni en november. De betaling vindt geautomatiseerd plaats, in samenhang met de uitbetaling van de bijverdienpremie. De beperking tot twee betaalmomenten is niet optimaal qua dienstverlening. Maar uit het oogpunt van uitvoerbaarheid en rechtmatigheid is dit op dit moment noodzakelijk. Zo mag iemand in een jaar maximaal twee keer een premie ontvangen en is ook een maximumbedrag van toepassing; per 1 januari 2024 is dit € 3.151. Doordat Amsterdam meerdere premies kent in het kader van de Participatiewet, bestaat het risico dat het maximale aantal premies of premiebedrag wordt overschreden. Met de geautomatiseerde uitbetaling op twee betaalmomenten wordt dit zo veel mogelijk voorkomen. Mogelijke samenloop met bijverdienpremie De experimentele uitstroompremie kan samenlopen met een bijverdienpremie. De bijverdienpremie is 30% van het netto loon van iemand in de bijstand, met een maximum van € 262 op maandbasis. In de praktijk is de bijverdienpremie vaak veel lager, doordat de inkomsten beperkt zijn. Ook wordt het bedrag van een eventuele inkomstenvrijlating ervan afgetrokken.

Met de uitstroompremie wordt bij de start van deeltijdwerk gedurende twee maanden eenmalig een vast bedrag van € 300 toegevoegd. Dat de experimentele premie bij deeltijdwerk een vast bedrag kent, draagt bij aan de financiële zekerheid wanneer iemand gaat starten met werk. Een voorbeeld: Iemand in de bijstand gaat vanaf 1 maart een dagdeel per week werken en verdient hiermee € 200 netto per maand. Deze inkomsten worden geheel verrekend met de bijstand (zonder toepassing van een vrijlating). Per maand bouwt hij of zij een aanspraak op premiedeeltijdwerk op van € 60 (30% van € 200). Per september gaat diegene vier dagen per week werken en stroomt daarmee uit de bijstand.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 januari 2024 Pagina 3 van 4

Voorheen kreeg diegene in juni € 180 premie deeltijdwerk (vanwege de deeltijdinkomsten vanaf maart tot en met mei) en in november nog eens € 180 (vanwege deeltijdinkomsten van juni tot en met augustus). Met de invoering van de experimentele uitstroompremie ontvangt iemand in dit voorbeeld in juni een gecombineerde premie van € 480 (€ 300 extra vanwege het starten met deeltijdwerk). In november krijgt diegene een gecombineerde premie van minimaal € 480 (€ 300 extra vanwege volledige uitstroom na een bijstandsduur tot 18 maanden). Na een voorafgaande bijstandsduur vanaf drie jaar is de premie in november in dit voorbeeld € 1.180, dus € 1.000 extra ten opzichte van de situatie waarin we alleen de bijverdienpremie kenden. Onderzoek naar het effect van de uitstroompremie Verwachting is dat de extra financiële zekerheid van de uitstroompremie kan betekenen dat iemand eerder vanuit de bijstand aan het werk gaat. Wel is het aantonen van een causaal verband hiertussen lastig. Gedurende het experiment worden de werking en de kosten van de uitstroompremie onderzocht, en de mogelijke effecten: - draagt de premie bij aan vermindering van financiële zorgen rond de stap naar werk? - in hoeverre heeft de premie een stimulerend effect op iemands keuze om aan het werk te gaan? Mogelijk helpt het bepaalde groepen Amsterdammers meer dan andere.

Hiernaar zal in het kader van het experiment onderzoek worden gedaan. Inzet van een groep deelnemers mèt aanspraak op een premie en een controlegroep zonder premieaanspraak, wordt niet als verantwoord beschouwd, omdat dan op willekeurige gronden bepaalde Amsterdammers worden achtergesteld bij anderen. Duur van het experiment uitstroompremie Het gaat in eerste instantie om een experiment voor twee jaar. Vanwege de krappe arbeidsmarkt en een historisch laag bijstandsbestand is een experimentele uitstroompremie juist nú van meerwaarde. Mensen die nu in de bijstand zitten komen vaak zeer lastig aan het werk, ook al zijn er nu veel kansen op de arbeidsmarkt. Juist voor deze groep kan een uitstroompremie het verschil maken. De komende tijd worden de monitoring en evaluatie verder vorm gegeven. In de loop van 2025 kan dan een onderbouwd besluit worden voorbereid voor het vervolg. Geraamde uitgaven Voor de experimentele uitstroompremie wordt op jaarbasis rekening gehouden met ca. 3.000 volledige uitstromers die een premie ontvangen van gemiddeld € 635, en ca. 1.300 mensen die in deeltijd aan het werk gaan (en twee maanden aan het werk blijven). De totale uitgaven worden geraamd op € 4,5 miljoen. Deze uitgaven worden binnen programma 7 gedekt vanuit de aanpak Iedereen Kans Op Werk en daarnaast is sprake van ca.

€ 40.000 lagere uitgaven door het vervallen van de specifieke uitstroompremies (bij uitstroom na een proefplaats of leerstage, zie hieronder). Er bestaat een risico dat de uitgaven in de praktijk afwijken. Zowel onderschrijding als overschrijding van de huidige ramingen is mogelijk. Daarbij is niet alleen het aantal bijstandsgerechtigden die aan het werk gaan van belang, maar ook het premiebedrag waarop zij aanspraak maken. Door de ontwikkeling van de aantallen te volgen, zijn de te verwachten werkelijke uitgaven goed te monitoren. Bij een afwijking van de raming kan hier snel op worden ingespeeld en kan zo nodig nadere besluitvorming plaatsvinden (financieel of m.b.t. criteria en/of looptijd van de experimentele uitstroompremie).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 januari 2024 Pagina 4 van 4

Andere ontwikkelingen in het Amsterdamse premiebeleid De experimentele uitstroompremie is onderdeel van een wijziging van de zogenoemde Nadere regels bij de Re-integratieverordening Participatiewet. Tegelijk met het invoeren van de experimentele uitstroompremie worden enkele al langer bestaande uitstroompremies voor specifieke situaties afgeschaft. Het gaat om een uitstroompremie van € 250 na uitstroom vanuit een proefplaatsing of een leerstage. Daarnaast omvat het wijzigingsbesluit het verlengen van de bijverdienpremie met twee jaar. Aanspraak op de premie deeltijdwerk kon worden opgebouwd tot en met 31 december 2023. Deze uiterste datum wordt gewijzigd in 31 december 2025. In lijn met de raadsbrief Ontwikkelingen rondom de vier weken zoektermijn en de bijverdienpremie voor jongeren in Amsterdam, d.d. 14 november 2023, wordt de bijverdienpremie voortaan ook aan jongeren op de reguliere manier uitbetaald. Dit gebeurt jaarlijks op twee betaalmomenten, voor het eerst in juni 2o24. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl