Raadsinformatiebrief Integrale aanpak Schoon en Afvalvrij 2025-2028

Raadsinformatiebrief

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 08-10-2024 Portefeuille(s) Afval en Reiniging Portefeuillehouder(s): Hester van Buren Behandeld door Directie Stadswerken (bestuurszaken.stadswerken@amsterdam.nl), directie Afval en Grondstoffen (bestuurszaken.afvalketen@amsterdam.nl) Aan:

Datum

Onderwerp

Integrale aanpak Schoon en Afvalvrij

Geachte leden van de gemeenteraad, Afval op straat blijft een grote ergernis van Amsterdammers, ondernemers en bezoekers. Ook voor onze medewerkers die er alles aan doen om de stad schoon te maken. Ondanks dat elke dag honderden vuilnisophalers en reinigers werken aan een schone stad, en Amsterdammers daar ook aan meehelpen, is de stad te vies. De invoering van statiegeld op blikjes heeft de afvalproblematiek helaas verergerd. Hoewel Amsterdam positief staat tegenover de invoering van statiegeld op blikjes, hebben we vooralsnog onze handen vol aan de negatieve neveneffecten. Er zijn nog te weinig inzamelmogelijkheden, Amsterdammers en bezoekers gooien blikjes nog vaak weg en het zoeken naar statiegeld in openbare afvalbakken leidt tot heel veel extra zwerfafval. De gemeente moet er alles aan doen om ervoor te zorgen dat afval goed kan worden aangeboden en ingezameld en dat het zwerfafval dát op straat beland, wordt opgeruimd. Naast zwerfafval zijn ook het grof afval, (groot) karton en afvaldumpingen op straat een zichtbaar probleem. Onze inzet is groot en altijd voor verbetering vatbaar, de stad is nog niet schoon genoeg. Maar we kunnen het niet alleen. We hebben iedereen nodig om het afval op de juiste manier weg te doen én om te zorgen voor je stoep, straat of buurt. Amsterdam is geen stortplaats.

Wanneer we ons uitsluitend richten op inzamelen en schoonmaken, blijft het dweilen met de kraan open. Dan missen we de oorzaak van het probleem. We waarderen mensen die zich inzetten voor een schone stad en hierop anderen aanspreken. Als mensen willens en wetens de stad vervuilen, treden we op. We spreken ondernemers aan op hun verantwoordelijkheid. We hebben de inzet vanuit Bedrijven Investeringszones (BIZ) nodig om de stad schoner te maken. De afgelopen tijd hebben we veel verschillende initiatieven gestart en extra middelen vrijgemaakt. Deze brief schetst wat we al doen. En we leggen aan u voor wat we extra willen gaan doen. De voorstellen die eerder door raadsleden zijn gedaan, hebben we daarin ook zo goed mogelijk meegenomen. Ook het initiatiefvoorstel ‘Oh Amsterdam wat ben je schoon’ van de PvdD van 4 september jl. hoort hier uiteraard bij. De adviezen van het burgerberaad Schone stad zijn ook opgenomen in deze acties. We zijn positief over alle adviezen van het burgerberaad. Een uitgebreide reactie op de adviezen van het burgerberaad leggen we tegelijk met deze raadsinformatiebrief aan u voor. Ik wil het burgerberaad nogmaals bedanken voor hun tijd, energie en goede ideeën.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum xx oktober 2024 Pagina 2 van 5

De afgelopen jaren hebben we u op verschillende manieren geïnformeerd over de voortgang in de doelen en maatregelen op het gebied van schoon en afval. Dat gaan we vanaf nu eenduidiger doen: - De uitganspunten en principes voor het schoon en afvalvrij houden van de stad, leggen we vast in het Kader Amsterdam Schoon en Afvalvrij 2025-2028. Het geactualiseerde kader ontvangt u gelijk met deze brief ter kennisname. Vaststelling volgt na het verschijnen van het Rekenkamerrapport over de inzameling van grof afval. Zo kunt u het rapport en het kader gezamenlijk behandelen. Daarnaast werken we de aanbevelingen van de Rekenkamer concreet uit in een plan van aanpak voor de grof afval inzameling. Over deze aanpak, de afwegingen en wat dit vraagt aan draadkracht gaan we graag in het voorjaar van 2025 met u in gesprek. - De streefwaarden voor de doelen op het gebied van schoon en afval stelt uw raad jaarlijks vast in de begroting. Het college rapporteert in het jaarverslag over de realisatie daarvan. - In deze raadsinformatiebrief en halfjaarlijkse voortgangsbrieven geven we een overzicht van alle maatregelen die we nemen en de voortgang daarvan. Bijlage 2 geeft hiervan een visueel overzicht en bijlage 3 is een overzicht met alle maatregelen die lopen (inclusief budget).

Integrale aanpak Schoon en Afvalvrij Om onze stad schoon te houden, zetten we vanuit onze reguliere aanpak in op: (1) het voorkomen van afval, (2) het op orde houden van schone, beschikbare en toegankelijke afvalbakken en containers, (3) het informeren en motiveren van bewoners en ondernemers om hun afval op een juiste manier weg te doen, (4) het reinigen op de plaatsen waar afval niet juist is geplaatst en momenten waar het nodig is, (5) het samenwerken met bewoners, ondernemers en andere partners, (6) een zo hoogwaardig mogelijke verwerking met zo veel mogelijk hergebruik. De uitgangspunten en principes die we hanteren liggen vast in het beleidskader. Zoals eerder aangegeven hebben we de bestaande kaders geactualiseerd en samengevoegd in één kader Amsterdam Schoon en Afvalvrij (zie bijlage 1). De uitgangspunten en principes die we hanteren blijven in grote lijnen gelijk. In bijlage 4 bij deze brief vindt u een overzicht van de stand van zaken uit het vorige Uitvoeringsprogramma Afval en Grondstoffen. Met het nieuwe kader gaan we verder met de invoering van grof afval op afspraak en het optimaliseren van deze manier van inzamelen. Verdere invoering start in 2025 met het overnemen van de inzameling in Weesp. Vanaf 2026 gaan we ook in andere delen van de stad grof afval inzamelen op afspraak.

Voor deze verdere invoering is in de hele stad draagvlak nodig, dat gaan we de komende tijd (samen met stadsdelen) creëren. De gemeente Amsterdam wil zo veel mogelijk gebruik maken van het efficiënte ondergrondse afvalinzamelingssysteem (OAIS) met ondergrondse containers. In delen van het Centrum is dit echter niet mogelijk. Er is beperkte ruimte onder én boven de grond voor ondergrondse containers. En de inzameling met zware voertuigen is niet overal mogelijk vanwege de gewichtsbeperkingen bij kades en bruggen. We hebben in de afgelopen periode meerdere proeven gedaan in het Wallengebied, in de 9 straatjes en de Passeerdersgrachtbuurt en, kortgeleden nog, op de Nieuwendijk. Op basis hiervan wordt een ontwikkelrichting voor het realiseren van een dekkend alternatief inzamelsysteem voor het hele centrum opgesteld. Deze bestaat uit drie delen: maximale uitrol van onder- en bovengrondse containers in combinatie met het vergroten van de loopafstand van 150 naar 250 meter, het testen van brengpunten op het

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum xx oktober 2024 Pagina 3 van 5

water, en ”Afval op Afspraak” als laatste optie. Met deze ontwikkelrichting werken we toe naar een centrum zonder zakkeninzameling, zonder afval op straat. Dit najaar nog maken we een eerste lijst met locaties in het centrum voor ondergrondse (en mogelijk bovengrondse) containers inclusief een planning voor uitrol in 2025. We starten het project om brengpunten op het water te testen in het Wallengebied. De doelen voor schoon en afvalvrij zijn vastgelegd in de begroting. Met de raad is afgesproken om te beheren op niveau sober dan wel verzorgd (niveau B). Het burgerberaad heeft de wens uitgesproken dat er in de hele stad geen zichtbaar afval meer aanwezig is. Hoewel het college de wens goed begrijpt, is dat niet realistisch. Onze middelen zijn niet toereikend voor niveau 100% schoon. Bovendien bemoeilijkt de statiegeldproblematiek het halen van de doelen. We werken met afvalplannen per stadsdeel om kansen te benutten én problemen dáár aan te pakken waar het kan en moet. In 2023 hebben we met en voor elk stadsdeel een afvalplan gemaakt. In de afvalplannen staat met welke maatregelen we onze doelen willen bereiken. Bijvoorbeeld het verbeteren en uitbreiden van de aantallen afvalcontainers: wat doen we waar wanneer? Voor de hardnekkige problemen in het schoonmaken van de stad, die we op meerdere plekken zien, hebben we 10 gebiedsopgaven Afval en Schoon opgesteld.

We werken aan structurele oplossingen voor structurele en ingewikkelde problemen. Hier is een meer integrale aanpak nodig, met ook acties buiten de gemeenteafdelingen die aan een schone stad werken. Ter illustratie: we passen de aanbiedtijden voor afval van bedrijven aan zodat rolcontainers minder lang op straat staan. We maken met de BIZ’en afspraken om de overlast in de woon-winkelstraten tegen te gaan. En we spreken met woningcorporaties af wat zij kunnen bijdragen aan het voorkomen van afval op straat bij het in- en uithuizen bij nieuwbouw en rennovaties. Bestuurlijk verantwoordelijk voor deze gebiedsopgaven zijn de betreffende portefeuillehouders van de stadsdelen. Bij elke gebiedsopgave kijken we integraal naar de oorzaken en oplossingen en werken we waar mogelijk samen met bewoners, ondernemers en andere instanties. Om de toegenomen vervuiling aan te pakken zijn er in de coalitieperiode extra middelen uitgetrokken. Hiermee zetten we extra medewerkers in om te reinigen, afval op te halen en toezicht te houden. Daarnaast stellen we bijvoorbeeld meer recyclepunten open op zondag en leggen we meer containertuintjes aan. We richten ons extra op de gebieden in de stadsdelen met de grootste problemen op dit terrein (de hotspots). We hebben extra geld uitgetrokken voor reiniging in Zuidoost, Nieuw-West en Noord, en voor de zomeraanpak in het centrum en in parken.

Voorstel inzet extra middelen Begroting 2025 In de Begroting 2025 hebben we incidenteel €13 miljoen vrijgemaakt voor extra inzet op een schoner Amsterdam in 2025 en 2026. Om te zorgen voor een schone en afvalvrije stad, richten we ons op de hele keten. We hebben te maken met grote hoeveelheden zwerfafval en grof afval. Daarom zetten we de middelen vooral in op gedragsverandering en extra reiniging. 1. Korte termijn - extra schoonmaken  We zetten extra veegploegen en afvalmedewerkers in op plekken en momenten waar dat het hardst nodig is. Dit bepalen we op basis van onze ervaring, objectieve schouwdata en meldingen - in nauwe samenwerking met de stadsdelen. 2. Gedragsverandering  We zetten extra toezichthouders in op bijplaatsingen en extra toezicht en handhaving op de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief





Datum xx oktober 2024 Pagina 4 van 5

25-meter-regel (inclusief communicatie). In combinatie met een proef met het weghalen van afvalbakken, streven we naar gedragsverandering in de winkelstraten. We doen dit binnen de gebiedsopgave woon-winkelstraten uit de afvalplannen van de stadsdelen. We zetten extra activatieteams in die mensen positief aanspreken op hun gedrag en zelf ook opruimen. Ze zijn met hun bakfietsen zichtbaar in de stad en dragen bij aan een gedragsverandering. Door de inzet te intensiveren wordt het mogelijk de teams volop in te zetten op plekken waar veel mensen samenkomen, zoals parken, bossen, op pleinen of in winkelstraten. Ook kunnen we deze teams inzetten op drukke momenten, bijvoorbeeld in de weekenden of tijdens grote evenementen zoals Amsterdam 750, SAIL en Pride. We voeren een allesomvattende campagne om gedragsverandering voor (zwerf)afval te stimuleren. Daarmee brengen we samenhang voor de Amsterdammers tussen verschillende uitingen over afval. Zo vergroten we de herkenbaarheid van het onderwerp en het appèl aan Amsterdammers.

3. Voorkomen van (zwerf)afval door te zorgen voor minder statiegeldverpakkingen in afvalbakken, het stimuleren van hergebruik en het verminderen van wegwerpproducten  Aanpak statiegeldproblematiek: een goed werkend statiegeldsysteem is de verantwoordelijkheid van de producenten, volgens het principe ‘de vervuiler betaalt’. Daar zijn ze tot nu onvoldoende in geslaagd. Daardoor heeft het probleem zich naar de openbare ruimte verplaatst. Totdat de producenten dit probleem hebben opgelost proberen we de situatie op straat te verbeteren. Hierin werken we samen met het bedrijfsleven.  Afval voorkomen: Door vroeg in de keten in te grijpen verminderen we de totale hoeveelheid afval en hoeven we minder in te zamelen en op te ruimen.  We doen proeven met het weghalen van afvalbakken in de stad op plekken waar het niet nodig is of waar er al genoeg zijn. Dit bepalen we op basis van onze ervaring, objectieve schouwdata en in nauwe samenwerking met de stadsdelen. 4. Samen met de stad tot oplossingen komen en deze uitvoeren.  Er is € 1 miljoen beschikbaar voor het uitvoeren van de aanbevelingen van het burgerberaad Schone stad.  Participatie en bewonersondersteuning: we voeren de motie ‘Heel Amsterdam helpt’ uit. Dit maakt het mogelijk om Amsterdammers die zich hiervoor vrijwillig aanmelden op te roepen om te helpen met eenvoudige schoonmaaktaken.

Bijvoorbeeld op drukke dagen of heel gericht op plekken zoals hun eigen straat.  Ondersteuning ondernemers/BIZ’en: Er komt een financiële bijdrage en ondersteuning voor ondernemers om initiatieven uit te voeren o.a. voor de aanpak peuken en afvalvrije evenementen/markten. 5. Voortzetten zomeraanpak  De zomeraanpak die is ingezet, lijkt positief. Daarom stelt het college in de begroting voor om de zomeraanpak door te zetten. Bijvoorbeeld de veegwagens die achter de vuilniswagens aanrijden en het plaatsen en intensief legen van bovengrondse containers op routes waar we zakken inzamelen. In bijlage 3 vindt u een overzicht van alle maatregelen, ingedeeld in zes pijlers. Dit is inclusief de maatregelen die voortvloeien uit het burgerberaad of eerder genoemd zijn in raadsinformatiebrieven.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum xx oktober 2024 Pagina 5 van 5

De kosten van schoon en afvalvrij houden van de stad De kosten voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval worden gedekt vanuit de afvalstoffenheffing. Deze uitgaven stijgen door onder andere lachgascilinders in het afval en door de overstap naar elektrische afvalwagens. De afvalstoffenheffing ligt relatief hoog in Amsterdam. Daarom stellen we in de Begroting 2025 voor om de afvalstoffenheffing constant te houden in 2025 en 2026. Eerder bij het coalitieakkoord is ook 10 miljoen euro per jaar uitgetrokken voor het dempen van de hoogte van de afvalstoffenheffing. Uit het benchmarkonderzoek van Cebeon naar de begroting van de gemeente Amsterdam komt naar voren dat de kosten voor afval en reiniging relatief hoog zijn. Een belangrijke verklaring voor de hoge uitgaven bij de reiniging is het grote aantal bezoekers in delen van de stad. Voor afval maken we veel kosten voor het verwerken en oppakken van meldingen en voor de grofafvalinzameling. Als vervolgstap gaan we onderzoeken wat we kunnen leren van andere vergelijkbare steden. We kijken daarbij naar kosten, overeenstemming en verschillen, procesverbeteringen en innovatie. Ook kijken we welke maatregelen we kunnen nemen om afvalinzameling en reiniging ook in de toekomst op niveau te houden. Voor de afvalstoffenheffing komen we bij de voorjaarsnota 2025 met voorstellen.

Tot slot We kijken altijd naar waar we het als gemeente beter kunnen doen. De samenwerking in de keten van afval voorkomen, reinigen, afvalinzameling en handhaving, blijft ons belangrijkste aandachtspunt en moet beter. Het goed aanbieden van afval is voor een schone stad van het grootste belang. Het is niet normaal om de stad als afvaldump te gebruiken. Ook in onze communicatie gaan we hier steviger op inzetten. We hebben iedereen nodig om dit probleem aan te pakken. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Hester van Buren Wethouder Afval en Reiniging Bijlagen 1. Kader Schoon en Afvalvrij 2025-2028 2. Tekening Aanvullende aanpak Schone Stad 3. Overzicht maatregelen Schoon en Afvalvrij 4. Overzicht resultaat uitvoering maatregelen UPA

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl