Raadsinformatiebrief handhavingsstrategie label-C.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 21 december 2022 Economische Zaken Sofyan Mbarki Economische Zaken, directie-.en.managementadvisering.ez@amsterdam.nl

Onderwerp

Raadsbrief handhavingsstrategie energielabel-C

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de beantwoording van de schriftelijke vragen van het lid Krom inzake energielabels kantoorpanden en gemeentelijk vastgoed op 11 oktober 2022 is toegezegd dat de handhavingsstrategie van label-C in Q4 van 2022 met de raad gedeeld zal worden. Middels deze raadsinformatiebrief wordt u hierover geïnformeerd.

Aanleiding De aanleiding voor deze label C-verplichting vormt de verduurzaming van de gebouwde omgeving en de daarmee te bewerkstelligen reductie van CO2-uitstoot. De label C-verplichting voor kantoorpanden is in 2018 vastgelegd in het Bouwbesluit 2012, te weten artikel 5.11 Labelverplichting kantoorgebouw. Vanaf 1 januari 2023 is het verboden om een kantoorgebouw te gebruiken zonder een geldig energielabel-C. De consequentie van het niet voldoen aan energielabel-C is ‘het niet meer in gebruik mogen hebben van het gebouw als kantoorgebouw’, wat in het uiterste geval kan leiden tot sluiting van het kantoorgebouw (art. 5.11, eerste lid van het Bouwbesluit 2012). Energielabel-C betekent dat het gebouw een primair fossiel energieverbruik heeft van 225 kWh per m2 per jaar of minder. De labelplicht geldt in beginsel voor kantoren waarvan de gebruiksoppervlakte aan kantoorfuncties meer is dan 100 m2. Deze verplichting geldt niet als: - De gebruiksoppervlakte van de kantoorfuncties (exclusief nevenfuncties) <50% is van de totale gebruiksoppervlakte van het gebouw. - De gebruiksoppervlakte van de kantoorfuncties en nevenfuncties daarvan <100m2 is. - Het gaat om een monument als bedoeld in de Erfgoedwet of aangewezen monumenten in een provinciale of gemeentelijke verordening. - Het gaat om een kantoorgebouw dat ten hoogste 2 jaar wordt gebruikt.

- Het gaat om een kantoorgebouw dat wordt onteigend of aangekocht in het kader van de - Onteigeningswet. Het kantoorgebouw geen energie gebruikt om het binnenklimaat te regelen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

-

Datum 21 december 2022 Pagina 2 van 8

De maatregelen die nodig zijn om energielabel C te realiseren, een terugverdientijd hebben van meer dan 10 jaar.

Informatievoorziening aan kantoorpandeigenaren en -gebruikers Kantoorpandeigenaren en -gebruikers zijn in aanloop naar de verplichting door de rijksoverheid, de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG) en de gemeente Amsterdam geïnformeerd. -

-

-

-

Op 1 juli 2021 heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken een brief gestuurd naar alle kantoorpandeigenaren in Nederland met een slecht of ontbrekend energielabel, om hen te informeren over de aankomende verplichting. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG) heeft in samenwerking met gemeente Amsterdam de eigenaren en gebruikers van kantoorgebouwen in juni 2021 en juni 2022 geïnformeerd over de aanstaande verplichting van energielabel C. De gemeente Amsterdam heeft twee brieven verstuurd, in mei en november 2022, om eigenaren van kantoorgebouwen te wijzen op de verplichting en voor het aanbieden van kosteloos energiebesparing- en maatwerkadvies. In het najaar van 2022 heeft de gemeente Amsterdam een social media campagne uitgevoerd op Facebook en LinkedIn, gericht op huurders en verhuurders van kantoorpanden, waarmee ruim 80.000 mensen bereikt en geïnformeerd zijn over deze verplichting.

Ook is er in de media veel aandacht voor dit onderwerp geweest, zoals diverse krantenartikelen. Desondanks is de verwachting dat veel kantoren nog niet zullen voldoen aan de verplichting per 1 januari 2023.

Amsterdamse kantoren In de kantorenmonitor van november 2022 is de laatste stand van zaken betreffende de labelstatus van Amsterdamse kantoren geïnventariseerd. Deze gegevens zijn afkomstig van de OD NZKG (peildatum juli 2022). Momenteel werkt de OD NZKG nog aan een laatste actualisatie van deze gegevens. Amsterdam telde op 1 juli 2022 3.190 kantoorgebouwen. Hiervan zijn er 617 kleiner dan 100 m2 gbo en 413 zijn monumentaal, waarvoor de energielabel C-verplichting niet geldt. De overige 2.160 kantoorgebouwen zijn label C-plichtig. Op dit moment heeft 41% van de label C-plichtige kantoren een energielabel-C of hoger (897 kantoorgebouwen). Dat is een toename van 11% ten opzichte van 1 januari 2022.1 Van 8% van de

1 De label C-plicht geldt niet voor monumentale kantoorgebouwen. Het RVO heeft recent beter inzicht gekregen in de

monumentale status van kantoren. Hierdoor is het aantal kantoren dat label C-plichtig is verminderd ten opzichte van eerdere monitors (van 2.536 op 1 januari 2022 naar 2.160 op 1 juli 2022). Omdat monumentale kantoren relatief vaak een label D of slechter hebben, is het aandeel kantoren dat nog niet voldoet aan de label C-plicht flink gedaald (van 30% naar 15%). De energielabels van de kantoren in Weesp worden vanaf 1 januari 2023 meegenomen in deze monitor.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2022 Pagina 3 van 8

label C-plichtige kantoren is het energielabel onvoldoende (163 kantoorgebouwen) en van 51% nog onbekend (1.100 kantoorgebouwen). Van de label C-plichtige kantoren die wél een label hebben geregistreerd (1.060 kantoren), heeft 85% label C of hoger (897 kantoorgebouwen); dat was begin 2022 nog 70% .

Grafiek 1: Energielabels Amsterdamse kantoren in beeld (Bron: Kantorenmonitor 11-2022)

In bovengenoemde aantallen zijn de kantoorpanden in Weesp nog niet meegenomen. Hierover zijn op het moment van schrijven nog geen definitieve cijfers bekend. Deze cijfers worden eind december, begin januari verwacht van de OD NZKG. Er is al wel een voorzichtige analyse gemaakt van de kantorenstatus van Weesp. Naar schatting moeten er 220 kantoren voldoen aan de energielabel-C verplichting. Hiervan hebben 129 (59%) kantoorpanden label-C of beter. Er zijn 91 kantoorpanden zonder energielabel, of met een energielabel lager dan C . In vergelijking met de rest van Nederland scoort Amsterdam iets slechter. Volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) had op 1 oktober 2022 50% van de kantoren in Nederland label C of beter, 11% label D of lager en 39% had nog geen label geregistreerd.

Gemeentelijke kantoren Uit een inventarisatie van de energielabels van het gemeentelijk vastgoed, inclusief Weesp, is gebleken dat 18 kantoorpanden niet voldoen aan de energielabel C eis per 1 januari 2023. Hiervan zijn 16 kantoorpanden uitgesloten van de label-C verplichting: - 4 panden hebben een terugverdientijd langer dan tien jaar (deze worden minimaal verduurzaamd; alle maatregelen met een terugverdientijd < 10 jaar worden uitgevoerd), 6 panden worden niet als kantoor gebruikt en 6 panden worden verkocht of gesloopt. - Voor de overige 2 panden die niet voldoen geldt de label C-verplichting wel. Eén van deze panden is Plein ’40-’45 1, dat momenteel wordt verduurzaamd en in 2023 wordt opgeleverd met energielabel A. Voor het andere pand wordt op dit moment een maatwerkadvies opgesteld. Het is van belang dat alle pandeigenaren en -gebruikers zijn of haar bijdrage leveren aan energiebesparing en verduurzaming. Het college vindt het van belang om transparant te zijn over

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2022 Pagina 4 van 8

de labelstatus van het eigen vastgoed en terug te koppelen wat de verduurzamingsplannen zijn: we zijn er momenteel nog niet maar we werken er hard aan om te voldoen.

Uitgangspunten handhavingsstrategie algemeen De OD NZKG en de stadsdelen van de gemeente Amsterdam controleren vanaf 1 januari 2023 op naleving van energielabel C verplichting. Na de zomer van 2023 verwacht het college de eerste resultaten van de handhavingsstrategie terug te kunnen koppelen aan de raad. Bij handhaving wordt uitgegaan van de basisinterventie-matrix van de Landelijke handhaving Strategie (LHS). De basisinterventie-matrix stelt dat er in principe zo licht mogelijk gestart wordt met interveniëren gericht op herstel en het vervolgens het inzetten van zwaardere interventies als naleving uitblijf. Processtappen van handhaving op basis van de handleiding van de Rijksoverheid De Rijksoverheid heeft een landelijke handhavingsstrategie ontwikkeld. Hierin worden de volgende stappen onderscheiden. 1. Versturen waarschuwingsbrief De eerste stap is het versturen van de waarschuwingsbrief en het overeenkomen van de redelijke termijnen waarbinnen de overtreding (niet voldoen aan art. 5.11 eerste lid Bouwbesluit) ongedaan moet worden gemaakt. In de waarschuwingsbrief wordt de overtreding gemeld (het niet voldoen aan de verplichting). Daarbij wordt een termijn van 12 weken vermeld waarbinnen label-C moet worden afgemeld. Als ingrijpende energiebesparende maatregelen moeten worden genomen om aan label C te voldoen kan een langere termijn worden gegund.

De overtreder moet in dergelijke gevallen een verbeterplan aanleveren met een planning om te voldoen aan label-C. De planning moet worden onderbouwd met een maatwerkadvies van een erkend energie-adviseur en moet, binnen 12 weken na verzending van de waarschuwingsbrief, zijn toegestuurd aan het bevoegd gezag. De redelijkheid van de begunstigingstermijn wordt per casus door de toezichthouder van de Omgevingsdienst / stadsdelen beoordeeld. 2. Voornemen Last onder Dwangsom (LoD) De handhaving zal volgens de algemene planning in april 2023 starten met de groep van eigenaren die niet heeft gereageerd op de waarschuwingsbrief of niet binnen 12 weken een goed label (minimaal label C) heeft afgemeld. De handhaving start met een brief aan de overtreder waarin het voornemen van een last onder dwangsom (LoD) wordt vermeld met de mogelijkheid om binnen 2 weken een zienswijze tegen het voornemen in te dienen. Wanneer geen reactie van de overtreder volgt of de ingediende zienswijze geen aanleiding geeft tot wijziging van het voornemen, volgt de definitieve last onder dwangsom. Wederom volgt een begunstigingstermijn waarin de overtreding ongedaan gemaakt dient te worden. Dit moet redelijk zijn in verhouding tot de tijd die nodig is om de overtreding ongedaan te maken, met een maximum van 1 jaar.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2022 Pagina 5 van 8

In het geval dat een kantoorpandeigenaar een verbeterplan heeft ingediend dat door de toezichthouder is goedgekeurd, wordt de kantoorpandeigenaar in de gelegenheid gesteld het verbeterplan conform uit te voeren. Indien de kantoorpandeigenaar het plan niet volgens planning uitvoert kan de toezichthouder eveneens overgaan tot een Voornemen Last onder Dwangsom (lod), zoals hierboven reeds beschreven. 3. Verbeuring dwangsom Na verloop van de begunstigingstermijn zal de verbeuring van de lod starten. De hoogte van de lod zal in verhouding staan tot de huurkosten van het pand. Er kan gekozen worden om de lod op te leggen voor enkele maanden, of de gehele dwangsom in een keer op te leggen. Als invordering ook niet leidt tot het ongedaan maken van de overtreding kan na het vollopen van de lod een hogere lod worden opgelegd danwel een Last onder bestuursdwang (zie stap 4). In geval van een hogere lod hoort hier wettelijk weer een begunstigingstermijn bij waarin de kantoorpandeigenaar de overtreding ongedaan kan maken. Deze termijn zal redelijkerwijs in verhouding staan tot de tijd die hiervoor benodigd is, tot maximaal een jaar. In het geval een tweede hogere lod ook niet effectief is gebleken kan worden overgegaan tot een last onder bestuursdwang (stap 4) inhoudende sluiting van het pand. 4. Last onder bestuursdwang (sluiting pand).

De last onder bestuursdwang ziet net als de last onder dwangsom op het ongedaan maken van de overtreding. De inzet van bestuursdwang met de uiteindelijke sluiting van het gebouw moet voldoen aan het proportionaliteitsbeginsel.

Handhaving gemeente Amsterdam De gemeente Amsterdam heeft samen met de OD NZKG de handleiding van de Rijksoverheid omgezet in een tijdslijn. Hierbij werd duidelijk dat het mogelijkerwijs lang kan duren voordat overgegaan kan worden tot verbeuren van de last onder dwangsom en dat het tot 2027 kan duren voordat daadwerkelijk overgegaan wordt tot sluiting van het kantoorpand. In het geval de kantoorpandeigenaar bezwaar en beroep aantekent tegen de last onder dwangsom dan kan het tijdsverloop verder toenemen. De gemeente vindt een dergelijke situatie onwenselijk en ook niet passen bij de ambitieuze klimaatdoelstellingen. Om deze reden is er gekeken naar een intensivering van de handhavingsstrategie zoals voorgesteld door de Rijksoverheid. Intensivering  Waarschuwingsbrief: de periode van het versturen van de waarschuwingsbrief door de toezichthouder, voorgesteld als een periode van drie maanden, zover mogelijk inkorten. De uitvoering hiervan is afhankelijk van de capaciteit van de toezichthouder en het aantal kantoorpandeigenaren dat daadwerkelijk niet voldoet op 1 januari 2023.  Verbeterplan: er worden minimale eisen gesteld aan het verbeterplan. Deze eisen worden vermeld in een brief richting de kantoorpandeigenaar. Indien het verbeterplan niet voldoet wordt overgegaan tot handhaving.

 Tussentijdse controle op de uitvoering van het verbeterplan: er wordt verwacht dat de kantoorpandeigenaar binnen 1 maand na het indienen van het verbeterplan bij de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

 

Datum 21 december 2022 Pagina 6 van 8

toezichthouder, een offerte heeft aangevraagd bij een leverancier/installateur voor werkzaamheden die nodig zijn om tot label-C te komen. Tevens wordt verwacht dat de kantoorpandeigenaar binnen twee maanden beschikt over een getekende offerte. Wanneer de kantoorpandeigenaar deze niet kan overleggen bij de toezichthouder wordt overgegaan tot handhaving, lees: tot een Last onder Dwangsom. Verbeuring Last onder Dwangsom: uitgangspunt bij verbeuring is een som ineens in plaats van een som over een periode van meerdere maanden. Last onder Bestuursdwang: toezichthouder zal in geval van onwelwillendheid de mogelijkheid overwegen om na de eerste Last onder Dwangsom niet over te gaan tot een Hogere Last onder Dwangsom, maar direct over te gaan tot Last onder Bestuursdwang (sluiting van het pand). Uiteraard worden alle belangen afgewogen, in het geval dat het kantoorpand verhuurd wordt, wordt ook gekeken naar de belangen van de huurders.

Prioriteiten stellen In Amsterdam is het mandaat voor toezicht en handhaving op de label-C verplichting belegd bij de stadsdelen en de OD NZKG. De huidige afspraak is dat de stadsdelen gemandateerd zijn voor de kleinere kantoren, zijnde van 100m2 – 800m2, en de OD NZKG voor kantoren vanaf 800m2. Toezichthouders hebben capaciteit beschikbaar voor toezicht en handhaving label-C. In het geval dat de capaciteit ontoereikend is, zullen prioriteiten gesteld worden. Hierbij wordt gekeken naar het gedrag van de kantoorpandeigenaar, omvang van het kantoorpand en het verbeterpotentieel. De OD NZKG richt zich hierbij op de grotere kantoorpanden, de stadsdelen op de kleinere kantoorpanden. Dit betekent dus ook dat kleinere kantoorpanden gehandhaafd worden.

Vooruitblik Portefeuilleaanpak Het Ministerie van BZK werkt aan een portefeuilleaanpak. De Tweede Kamer is hier middels de kamerbrief “Voortgang verduurzaming bestaande utiliteitsbouw” op 18 oktober 2022 over geïnformeerd. In het Klimaatakkoord is afgesproken om het voor grote gebouweigenaren mogelijk te maken door middel van vierjaarlijkse portefeuilleroutekaarten verantwoording af te leggen aan bevoegd gezag op basis van werkelijk, in plaats van theoretisch, energiegebruik. De aanpak sluit aan bij bestaande bevoegdheden van gemeenten en omgevingsdiensten, namelijk het op verzoek toestaan van gefaseerde uitvoering van maatregelen, het onderbouwd afwijken van de (erkende) maatregelen, het vaststellen van een redelijke termijn en het verlagen van de toezichtprioriteit bij koplopers. De portefeuilleaanpak biedt dan ook geen vrijstelling van bestaande verplichtingen. Deelnemers committeren zich aan een bovenwettelijk ambitieniveau. Aanscherping wetgeving Om te voldoen aan het klimaatakkoord van Parijs moet in Nederland in 2030 49% CO2 reductie plaatsvinden ten opzichte van 1990. In 2050 is dit 95% ten opzichte van 1990. Deze doelstelling is reeds vertaald naar een norm voor het maximaal toegestane energieverbruik per sector, per

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2022 Pagina 7 van 8

vierkante meter (m2). Energielabel-C voor kantoren houdt in dat kantoren maximaal 225 kilowattuur (kwh) per m2, per jaar mogen verbruiken. Om te voldoen aan de doelstelling uit het klimaatakkoord voor 2050 mag dit maximaal 50kwh per m2, per jaar zijn. Om dit te realiseren is aanscherping van de wetgeving benodigd. In dit kader is de renovatiestandaard ontwikkeld. De renovatiestandaard is de gewenste energieprestatie van commercieel en maatschappelijk vastgoed. De energieprestatie wordt bepaald door te kijken welke isolatie, verwarming, koeling, ventilatie en verlichting gebruikt worden en of het gebouw zelf duurzame energie opwekt. De renovatiestandaard is voorlopig niet verplicht. Pas na 2030 wordt de renovatiestandaard wettelijk vastgelegd als eindnorm. Dan wordt definitief bepaald hoe energiezuinig utiliteitsgebouwen in 2050 moeten zijn. Daarnaast zijn er (Europese) voornemens om de energielabel-C verplichting ook te laten gelden voor andere branches. Dit wordt bepaald in de Richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD). De label-C wetgeving maakt onderdeel uit van de huidige richtlijn (EPBD III). Bij de volgende versie (EPBD IV) wordt deze plicht mogelijk verruimd naar andere panden. Dit ligt momenteel ter beoordeling bij het Ministerie van BZK.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder Economische Zaken

Bijlagen 1. Kantorenmonitor november 2022 2. Raadsinformatiebrief kantorenmonitor november 2022

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 21 december 2022 Pagina 8 van 8