Raadsinformatiebrief Grachtenmonitor 2025.pdf

Raadsinformatiebrief

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 7 mei 2026 Varen Wethouder Alexander Scholtes Opgave Varen

Onderwerp

Grachtenmonitor 2025

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, Bijgaand ontvangt u de Grachtenmonitor 2025. De Grachtenmonitor verschijnt elk jaar en geeft een overzicht van de feitelijke stand van zaken op het gebied van de passagiers- en pleziervaart, transport over water en de drukte op de grachten. Ook geeft de monitor een overzicht van vergunningen en juridische zaken die gerelateerd zijn aan het Amsterdams binnenwater. Deze Grachtenmonitor rapporteert over de periode 1 oktober 2024 tot en met 30 september 2025. De informatie en inzichten helpen bij het maken van keuzes en beslissingen voor de start van het aankomende vaarseizoen. In deze brief informeren we u over de belangrijkste zaken uit de Grachtenmonitor. Verkeersbeeld De gemeente maakt gebruik van de Digitale Gracht om de drukte op het water van de grachten te monitoren. Het is een netwerk van sensoren dat verkeersstromen meet en inzicht geeft in het gebruik van de grachten. Het systeem helpt bij druktemonitoring, biedt inzicht voor een betere verdeling van de ruimte op het water en ondersteunt bij toezicht en handhaving op het water. We meten de vaaractiviteit op twee manieren: via vaartuigen met een AIS-transponders en via vaartuigen met vignetten. Een AIS-transponder is verplicht voor alle bedrijfsvaartuigen met een Amsterdamse exploitatievergunning.

De data geeft inzicht in vaargedrag, zoals snelheid, routes en actieve vaaruren van bedrijfsvaartuigen. Vignetten zijn verplicht voor alle vaartuigen op het Amsterdamse binnenwater, zowel voor beroepsvaartuigen als pleziervaarttuigen. Via de Digitale Gracht worden alle vaarbewegingen geregistreerd. De activiteit van de vaartuigen, gemeten in gemiddelde actieve vaaruren op basis van AIS-transponders, kende in het rapportageseizoen 2024-2025 een toename van 10,7 % ten opzichte van het vorige seizoen. Hiermee zet de ontwikkeling van de afgelopen jaren, waarin sprake is van een toename van de vaaractiviteit, zich voort.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

7 mei 2026 Pagina 2 van 4

Waar passagiersvaart relatief constant aanwezig is gedurende het gehele jaar, is de pleziervaart veel actiever in het zomerseizoen (april-september). Het activiteitspatroon van alle vaartuigen met een vignet gedurende de dag vertoont een vergelijkbaar verloop als het voorgaande seizoen. In juli en augustus 2025 zijn donderdag, vrijdag en zaterdag de drukste vaardagen. Vergeleken met het voorgaande jaar is het aantal vaarbewegingen op de overige dagen van de week afgenomen, waardoor de activiteit zich voornamelijk op een aantal specifieke dagen concentreert. Het grootste deel van de activiteit vindt plaats van 13:00 tot 20:00 uur. De drukste uren zijn van 16:00 tot 18:00 uur. Deze patronen zijn vergelijkbaar met voorgaande jaren, maar het totale aantal vaarbewegingen tijdens de drukste uren van juli en augustus is licht afgenomen. Overlast Overlastmeldingen bereiken de gemeente Amsterdam via telefoonnummer 14 020 of via meldingen.amsterdam.nl. Sinds dit jaar is het ook mogelijk om meldingen te doen via de Gemeente Amsterdam mobiele app. Voor het vierde rapportageseizoen op rij is het totaal aantal meldingen in 2024-2025 afgenomen. Waar in rapportageseizoen 2023-2024 in totaal 3.179 meldingen werden gedaan, is dat in rapportageseizoen 2024-2025 in totaal 3.013 meldingen. Er zijn geen eenduidige, aanwijsbare indicatoren die de daling verklaren.

De grootste subcategorie is ‘overige overlast’, met in totaal 1.052 meldingen. Deze categorie omvat uiteenlopende klachten, zoals meldingen van afgemeerde vaartuigen waarvan melders menen dat dit niet is toegestaan (bijvoorbeeld vanwege een afmeerverbod of een vermoedelijk ontbrekend vignet), bewoning van vaartuigen, losgeslagen vaartuigen en drijvende objecten. Geluidsoverlast op het water is met 981 meldingen de op één na grootste categorie. Wrakken of gezonken objecten staat op nummer 3 met 385 meldingen. Net als voorgaande jaren worden de meeste overlastmeldingen geregistreerd in de wijk Overamstel. Het gebied met het op één na meeste aantal meldingen is het Oostelijk Havengebied, waaronder het Java-eiland valt. In de binnenstad worden relatief veel meldingen geregistreerd in de wijken Jordaan, Weteringschans en Nieuwmarkt. Ook dit is geen verandering ten opzichte van voorgaande jaren. Plezier- en recreatievaart Pleziervaart blijft een belangrijk onderdeel van de Amsterdamse waterwegen, gereguleerd door het verplicht vignettensysteem. In 2025 is het aantal verkochte BHG-vignetten (Binnenhavengeld) gestegen tot 28.059. Dit is een aanzienlijke toename ten opzichte van 2024, toen 8.214 vignetten werden verkocht. De groei is ook terug te zien in de jaarlijkse opbrengsten uit het binnenhavengeld en doorvaartvignetten.

In 1 jaar tijd zijn die gestegen van € 3,74 miljoen naar € 5,7 miljoen. Deze groei hangt samen met SAIL 2025, waarbij het doorvaartvignet werd gebruikt als toegangscontrole om gerichter te handhaven en de situatie op het water veilig bleef. Daarnaast zorgt de verplichting tot uitstootvrij varen per 1 januari 2025 voor een deel van de groei. Particulieren die in 2025 in het bezit zijn van een BHG-vignet komen immers in aanmerking voor een overgangsregeling.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

7 mei 2026 Pagina 3 van 4

Op 1 april 2025 is de uitstootvrije zone pleziervaart in het centrum van Amsterdam ingevoerd. Eigenaren van pleziervaartuigen die gebruik maken van de overgangsregeling mogen afhankelijk van hun vignet tot uiterlijk 1 januari 2028 (doorvaartvignet) of tot 1 januari 2030 (regulier vignet) met een brandstofmotor in de uitstootvrije zone varen. Op 1 januari 2025 is het Binnenhavengeld in stadsgebied Weesp ingevoerd. In overeenstemming met de afspraken die bestuurlijk in het samenvoegingsproces van de gemeenten gemaakt zijn, wordt het binnenhavengeld geleidelijk ingevoerd bij eigenaren van pleziervaartuigen: tot 2030 is een ingroeimodel van toepassing voor in Weesp gelegen pleziervaartuigen. Dit ingroeimodel bestaat uit een jaarlijks aflopende korting op het reguliere tarief. In 2025 bedraagt de korting voor Weesp 70 procent op het reguliere tarief en deze zal jaarlijks met 15 procent afnemen tot 2030. Passagiersvaart Naar aanleiding van de uitspraken van de Raad van State van september en oktober 20241 over het passagiersvaartbeleid is begin 2025 gestart met het uitwerken van een nieuw beleidskader voor de passagiersvaart in Amsterdam. Daarvoor zijn in 2025 verdiepende onderzoeken uitgevoerd, die dienen als aanvullende onderbouwing van toekomstige beleidskeuzes. De volgende onderzoeken zijn in 2025 uitgevoerd: • Ervaren overlast (O&S). • Markt functioneren (SEO).

• Illegale passagiersvaart – (Hoffmann). • Toeristische draagkracht (O&S). • Effecten schroefwerking (Tijhuis Ingenieurs). • Kaderrichtlijn Water (Waternet, gemeente). • Restcapaciteit grachtenstelsel (TNO). • Tellingen passages (Mobycon). Naast deze onderzoeken is intensief gesproken met de sector, bewoners en experts uit andere steden of vakgebieden. Er is een participatietraject gestart met meerdere gesprekssessies, die bureau Public Mediation deels heeft uitgevoerd. Ook zijn individuele gesprekken gevoerd met een brede vertegenwoordiging van rondvaartreders. Hierin zijn verschillende voorstellen uit de sector opgehaald en besproken. Al deze plannen worden betrokken bij de verdere uitwerking van het nieuwe beleid, waarbij ook wordt gekeken naar de juridische haalbaarheid. In 2026 volgt een verdere uitwerking, waarin de resultaten van alle onderzoeken en gesprekken worden meegenomen. Besluitvorming over het passagiersvaartdossier zal eind 2026 gebeuren.

1 De Raad van State heeft op 25 september 2024 geoordeeld dat er weliswaar dwingende redenen van algemeen

belang zijn om een volumebeleid in te stellen, maar het college niet goed heeft gemotiveerd dat de genomen maatregelen geschikt en noodzakelijk zijn. De raad van State oordeelt onder andere dat niet aannemelijk is gemaakt dat de passagiersvaart medeverantwoordelijk is voor een deel van de overlast die bewoners ervaren zodat bescherming van de leefbaarheid niet als rechtvaardiging voor het volumebeleid kan dienen. Wel stelt de Raad van State in de uitspraak dat veilige en vlotte scheepvaart en het eerlijk verdelen van ruimte op het water in het geding zijn, maar dat onvoldoende is aangetoond dat een volumebeleid hiervoor het meest geschikte middel is, mede omdat pleziervaart ook een belangrijke rol speelt.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

7 mei 2026 Pagina 4 van 4

Voor passagiersvervoer geldt de verplichting om vermakelijkhedenretributie (VMR) per vervoerde passagier af te dragen. Het totale bedrag aan afdrachten geeft inzicht in het aantal passagiers dat gebruik heeft gemaakt van de passagiersvaart. Per 1 januari 2024 is het te betalen bedrag verhoogd van € 1,50 naar € 2,50 per vervoerde passagier. De cijfers voor 2025 waren door een technische storing bij Belastingen niet beschikbaar tijdens het opstellen van de Grachtenmonitor. De cijfers van 2024 zijn wel bekend. Wanneer een ondernemer VMR afdraagt, is vaak afhankelijk van het moment dat belastingaangifte wordt gedaan. Pas na 2 jaar in oktober zijn alle afdrachten verwerkt en zijn de VMR-cijfers volledig. Transport over water Transport over water is een belangrijk onderdeel van de duurzame stedelijke logistiek. Het beroepsmatig vervoeren van goederen over water vermindert drukte op de weg, voorkomt schade aan kwetsbare kades en biedt ruimte voor schoner vervoer in de binnenstad. Vanaf 1 januari 2025 moeten alle transportvaartuigen uitstootvrij zijn. Voor uitzonderlijke en noodzakelijke transporten kan tijdelijk ontheffing worden verleend. Op verschillende locaties zijn laad- en losvoorzieningen verbeterd. Eerder golden generieke venstertijden (20:00-10:00 uur), maar die bleken te beperkend. Nu wordt per locatie, in overleg met ondernemers, onderzocht wat wenselijk en mogelijk is.

Onderzoek toont aan dat vooral in gebieden met veel water, zoals de Wallen, transport over water maatschappelijk voordeel oplevert. De gemeente blijft daarom inzetten op ruimte, samenwerking en kennisopbouw om deze duurzame logistiek verder te laten groeien. Juridische zaken In de Grachtenmonitor is met ingang van rapportageseizoen 2022-2023 een actueel overzicht van lopende juridische procedures opgenomen. Sinds 2021 lopen er 291 procedures, waarvan de gemeente 22 procedures zelf heeft ingesteld. In 2025 heeft de gemeente, naar de wens van het college om terughoudender om te gaan met juridische procedures, de 22 procedures ingetrokken die zij zelf heeft ingesteld. Van de 291 procedures zijn 239 procedures tot op heden afgedaan. In 105 procedures (70 %) is de gemeente Amsterdam in het gelijk gesteld, in 66 procedures is de gemeente Amsterdam in het ongelijk gesteld (30 %). De overige 52 procedures lopen nog. Ik hoop u met deze brief een volledig overzicht te hebben gegeven van de feitelijke situatie op de grachten van rapportageseizoen 2024-2025. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Varen Bijlagen 1. Grachtenmonitor 2025

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl