Raadsinformatiebrief geactualiseerde Canon van Amsterdam.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 28 oktober 2025 Archeologie Rutger Groot Wassink Stadsarchief, Secretariaat.BV.SAA@amsterdam.nl

Onderwerp

De geactualiseerde Canon van Amsterdam

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, De geschiedenis van Amsterdam is rijk, fascinerend, vreemd, vreselijk en inspirerend. Dat verleden verandert niet, maar de manier waarop we er tegenaan kijken wel. Voortdurend blijven we erover nadenken en discussiëren. Die gedeelde geschiedenis laat ons nooit los. Zeker omdat zij invloed heeft op de stad van nu en richting geeft aan de keuzes die we maken. Met deze brief informeert het college u dat de Canon van Amsterdam is geactualiseerd. Een Canon vertelt in vijftig verhalen, of ‘vensters’, over de geschiedenis van de stad. Het doel is om het verleden van de stad bespreekbaar te maken. Met deze vernieuwing is de bereikbaarheid van de Canon geborgd voor de komende jaren. Resultaten De oorspronkelijke Canon van Amsterdam is in 2008 samengesteld door een onafhankelijke commissie, onder leiding van historicus Piet de Rooy, in opdracht van de gemeente Amsterdam. De vernieuwde Canon bouwt voort op dit werk. Een diverse commissie van experts is in 2025 aan de slag gegaan om de bestaande Canon uit 2008 te actualiseren. De afgelopen maanden heeft de expertcommissie eerst haar oor te luisteren gelegd bij erfgoedinstellingen, docenten, onderzoekers en buurtorganisaties. Vervolgens heeft ze zich verdiept in de geschiedenis van de stad en uitgebreid nagedacht over een goede vorm en inhoud voor de nieuwe Canon.

Het resultaat is een vernieuwde Canon met 50 vensters. In de nieuwe Canon staan verhalen en beelden over uiteenlopende onderwerpen als de Bijlmervliegramp, het multiculturele Vlooienburg in de 17e eeuw en de relatie van de stad met het water. Die vensters bieden ruimte voor perspectieven en onderwerpen die de laatste jaren meer aandacht krijgen in de wetenschap en maatschappij. De nieuwe Canon met teksten, beelden, verantwoording en toelichting is na 6 november hier te ontdekken: https://www.amsterdam.nl/canon.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 oktober 2025 Pagina 2 van 4

Programma De nieuwe Canon is geen eindpunt. Om iedere Amsterdammer de gelegenheid te geven zijn of haar verhaal over de geschiedenis van de stad te vertellen is het 50e venster niet ingevuld. Amsterdammers worden digitaal (via de website van de gemeente Amsterdam) en in het Stadsarchief zelf uitgenodigd om hun ideeën aan te dragen. De komende jaren wordt ieder half jaar een wijk of organisatie in de gelegenheid gesteld om haar vijftigste venster te vullen. De resultaten hiervan zal het Stadsarchief laten zien in de eigen ‘Schatkamer’. De komende tijd is de Canon op veel verschillende manieren te beleven. Op de website van het Stadsarchief zijn alle vensters met beelden te bekijken. In de stad wordt een gratis magazine verspreid. Voor het primair en voortgezet onderwijs wordt educatief materiaal ontwikkeld. Hierbij horen rijk geïllustreerde, historische praatplaten voor in de klas, video’s en lesbrieven. In het Stadsarchief is een plek ingericht waar bezoekers over de Canon kunnen meepraten. Bovendien krijgt de Canon medio 2026 een centrale plek in de Schatkamer van het Stadsarchief. Ten slotte kan iedere Amsterdammer de Canon in de openbare ruimte tegenkomen. Op locaties die verbonden zijn met de vijftig vensters worden markeringen aangebracht met QR-codes die verwijzen naar een website, waar audioverhalen over de vensters te beluisteren zijn.

Terugblik De nieuwe Canon doet recht aan thema’s die vanuit maatschappij en wetenschap sinds 2008 meer aandacht hebben gekregen. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat de geschiedenis in de Canon ruimte laat voor meerstemmigheid en de diverse Amsterdammers die de stad hebben gemaakt. Een aantal van de onderwerpen waaraan de nieuwe Canon ruimschoots aandacht besteedt wordt hieronder benoemd. Ten eerste heeft de expertcommissie in de nieuwe Canon veel ruimte vrijgemaakt voor de geschiedenis van migratie. De vernieuwde Canon bevat vensters over onder andere de zwarte en joodse gemeenschappen rond Vlooienburg in de zeventiende eeuw en de arbeidsmigratie van na de Tweede Wereldoorlog. Ten tweede vond de expertcommissie het belangrijk om de koloniale en slavernijgeschiedenis als een intrinsiek onderdeel van het stedelijk leven te laten zien. Kolonialisme had diepe impact op de levens en omgeving van mensen in bijvoorbeeld Suriname, West-Afrika, het Caribisch gebied en Indonesië. Daarnaast liet het kolonialisme ook diepe sporen na in de stad zelf. Amsterdammers begonnen ander voedsel te eten en overal verrezen gebouwen die aan de koloniën refereerden. Denk bijvoorbeeld aan de bouw van het Koloniaal Instituut (nu Wereldmuseum) en de Bazel aan het begin van de twintigste eeuw. Dat is ook het moment dat steeds meer mensen vanuit koloniale omgevingen naar Amsterdam migreerden.

De dekolonisatie van onder andere Suriname en Indonesië intensiveerde dit proces.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 oktober 2025 Pagina 3 van 4

Ten derde vormt de geschiedenis van gender en seksualiteit een vanzelfsprekend onderdeel van de Canon. Dit komt onder andere tot uiting in vensters over de publieke rollen van vrouwen in zeventiende-eeuws Amsterdam en de opkomst van feministische actiegroepen in de jaren zeventig. Ten vierde vond de expertcommissie het belangrijk dat de nieuwe Canon ruimte biedt aan langetermijnprocessen die de stad voortdurend hebben beïnvloed. Voorbeelden hiervan in de Canon zijn het klimaat, de omgang met leven en dood, de fysieke contouren van de stad en het water. Amsterdam is ook als stad ondenkbaar zonder de kansen en de bedreigingen van het water. De voortdurende aanwezigheid van dat water is iets wat een constante is in de geschiedenis door de eeuwen heen. Vandaar dat de commissie ervoor heeft gekozen deze thema’s een eigen langetermijnvenster te geven. Tot slot is er in de nieuwe Canon veel ruimte voor de geschiedenis van protest. Door demonstraties hebben Amsterdammers emancipatie en vrijheden afgedwongen en zochten ze de grenzen op van tot waar het protest mag gaan – of het nu de Bijltjesdag van 1787 was of de corona- en Black Lives Matter-protesten van 2020. Een uitgebreide toelichting op de keuzes van de expertcommissie bij de samenstelling van de Canon is op de website van de Canon (amsterdam.nl/canon) te vinden.

Vooruitblik Daarnaast trekt het college in de periode 2026-2029 jaarlijks €50.000 uit om ervoor te zorgen dat de Canon levend blijft, ook nadat de nieuwe vensters gepubliceerd zijn. De Canon moet toegankelijk en herkenbaar blijven voor Amsterdammers. Het Stadsarchief verspreidt het educatieve materiaal onder Amsterdamse scholen, zodat leerlingen vanaf de basisschool in contact kunnen komen met de geschiedenis van hun stad. Ook is het vijftigste venster een platform om de komende jaren verschillende organisaties de ruimte te geven hun visie op die geschiedenis te laten zien. De resultaten daarvan worden afwisselend tentoongesteld in het Stadsarchief en op de website. Iedere vier jaar organiseert het Stadsarchief een symposium voor (buurt)organisaties en bewoners, erfgoedinstellingen en experts. Het doel van het symposium is enerzijds om de resultaten van de Canon te evalueren en anderzijds om de uitgangspunten van de Canon opnieuw tegen het licht te houden. Op basis daarvan wordt besloten of het nodig is om bijvoorbeeld met een commissie (delen van) de Canon te evalueren. Centraal bij al deze maatregelen staat de ambitie om te bevorderen dat Amsterdammers het gesprek over hun gedeelde geschiedenis kunnen voeren. De Canon geeft handvatten voor dat gesprek. De vensters kunnen inspireren, afschrikken of verwonderen.

Uiteindelijk is de Canon geen afgerond verhaal, maar een starpunt voor een gesprek over dat verleden. Zo blijft de Canon van Amsterdam in beweging en verbonden met de stad.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 oktober 2025 Pagina 4 van 4

Hiermee is de bestuursopdracht afgerond over de herziening van de Canon van de Amsterdam, zoals gemeld in de raadsinformatiebrief van 21 januari 2025. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Archeologie

Bijlagen 1. amsterdam.nl/canon

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl