Raadsinformatiebrief Evaluaties Kansenaanpak PO en VO 2020-2021.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 23 september 2022 Onderwijs Marjolein Moorman Directie OJZ, afdeling onderwijs bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl Evaluaties Kansenaanpak Primair 2020-2021 en Voortgezet Onderwijs 20202021

Geachte leden van de gemeenteraad,

Het bestrijden van onderwijsachterstanden en het tegengaan van kansenongelijkheid is een prioriteit van het college. Het vraagt op scholen extra inzet om alle kinderen, ongeacht achtergrond en thuissituatie, de beste kansen te bieden om een maximaal schoolresultaat te behalen. Het college werkt op verschillende manieren aan het bevorderen van kansengelijkheid en investeert daar waar dit het hardst nodig is. De Kansenaanpak Primair Onderwijs (PO) en Voortgezet Onderwijs (VO) zijn belangrijke pijlers van de inzet op kansengelijkheid in het onderwijs. Het college zet hiermee in op het tegengaan van leerachterstanden bij leerlingen die daar op basis van hun startpositie een risico op lopen. Dit gebeurt onder meer door het organiseren van verlengde leertijd, extra begeleiding en het vergroten van de ouderbetrokkenheid. In deze brief licht ik de belangrijkste uitkomsten toe van de evaluaties Kansenaanpak PO en Kansenaanpak VO en ga ik in op de wijze waarop ik met de aanbevelingen aan de slag ben gegaan. De evaluaties gaan over het schooljaar 2020-2021. Dit komt door het startmoment van het onderzoek. Pas op het moment dat de scholen klaar zijn met de uitvoering, kan de evaluatie plaats vinden. Daardoor volgen de evaluatierapporten een jaar later. In eerdere evaluatie(s) bleef de respons op de digitale enquête van de Kansenaanpak PO enigszins achter.

Daar is het afgelopen jaar extra aandacht aan besteed. Het resultaat is dat dit schooljaar 128 scholen van de 175 scholen (73%) de vragenlijst volledig hebben ingevuld. De respons is dus aanzienlijk gegroeid ten opzichte van het voorgaande schooljaar (33%). Omdat de problematiek op de scholen varieert en de Kansenaanpak PO en Kansenaanpak VO scholen de ruimte biedt om leerlingen maatwerk te bieden, is de diversiteit aan interventies groot. Interventies van de scholen zijn daardoor slechts op kleine schaal met elkaar te vergelijken. Daarbij heeft in schooljaar 20202021 de Covid-19-pandemie net als in 2019-2020 een grote impact gehad op de uitvoering en monitoring van de plannen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 september 2022 Pagina 2 van 5

Evaluatie Kansenaanpak PO 2020-2021 De uitvoering van de Kansenaanpak PO wordt sinds het begin (schooljaar 2018-2019) jaarlijks geëvalueerd door de Universiteit van Amsterdam (UvA). De evaluatie geeft inzicht in het type aanvragen en de opbrengsten van de interventies (bijlage 1). Dit laatste vindt op basis van een digitale vragenlijst onder de deelnemende scholen. Vanwege de coronacrisis konden veel interventies en toetsmomenten niet of in mindere mate plaatsvinden.

Een aantal belangrijke opbrengsten uit de evaluatie van schooljaar 2020-2021:  Met Kansenaanpak PO hebben de scholen 16.500 doelgroepleerlingen bereikt.  Uit de evaluatie volgt dat de scholen zich met name hebben gericht op lezen (71,5%), woordenschat (68,8%) en onderwijsassistentie (51,6%).  Scholen hebben zich tijdens de coronacrisis meer ingezet op het vergroten van zelfvertrouwen onder leerlingen omdat zelfvertrouwen door het thuisonderwijs onder druk kwam te staan.  Bij 120 scholen zijn goede ervaringen opgedaan met woordenschatcoördinatoren en bij 90 scholen werkten onderwijsassistenten in kleine groepjes, waarbij leerlingen veel individuele aandacht konden krijgen.  Scholen die hebben ingezet op verlengde leertijd constateerden met name bij Leerlab en Doelab1 een positieve invloed op de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen. Leerlingen werden mondiger, konden beter hun emoties uiten en voelden zich prettiger in de groep. Dat blijkt niet alleen uit observaties van IB’ers en leerkrachten, maar ook uit volgsystemen waarmee de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen in kaart kan worden gebracht.

 De individuele aandacht die onderwijsassistenten de leerlingen in kleine groepjes geven, leidt tot vooruitgang op de behandelde onderwerpen en tot een beter zicht op de sociaalemotionele ontwikkeling, waardoor problemen sneller kunnen worden gedetecteerd en opgelost.  De inzet op leesvaardigheid wordt vaak gecombineerd met een andere interventie, zoals woordenschat. Programma’s als Bouw! en Ralfi Lezen helpen, zij het met name leerlingen die daarbij hulp krijgen van ouders.

Evaluatie Kansenaanpak VO 2020-2021 Ook de Kansenaanpak VO wordt jaarlijks geëvalueerd. Bijgevoegd is de evaluatie van de Kansenaanpak VO over schooljaar 2020-2021, de tweede evaluatie sinds de start (bijlage 3). De evaluatie is uitgevoerd door het Kohnstamm Instituut en de afdeling Onderzoek & Statistiek (O&S). Dit is gedaan door een analyse van de verantwoordingsformulieren die door alle scholen zijn ingevuld en door interviews met 23 van de 30 scholen. Op deze manier heb ik extra inzicht gekregen in waar scholen op ingezet hebben en wat de werkende principes en succes- en belemmerende factoren zijn. 1 Leerlab is naschoolse extra taal en rekenonderwijs. Doelab betreft praktijklessen met dezelfde kerndoelen als in

de klas maar aangepast op niveau en competentie.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 september 2022 Pagina 3 van 5

Om de ambities van de Kansenaanpak VO te bereiken, hebben scholen interventies ingezet gericht op de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen en op de betrokkenheid van ouders. De interventies hebben vaak tot doel elkaar te versterken en meerdere ambities te dienen. Zo zetten veel scholen bijvoorbeeld in op zowel cognitieve als sociaalemotionele ontwikkeling. Twee derde van de 30 scholen geeft aan dat door de Covid-19-pandemie het deels is gelukt om alle activiteiten uit het activiteitenplan uit de subsidieaanvraag uit te voeren. Eén school heeft zijn plan niet kunnen uitvoeren onder andere door de coronamaatregelen. Scholen monitoren hun eigen interventies. Van drie scholen met een succesvolle aanpak voor monitoring en evaluatie zijn infographics gemaakt en als bijlagen in het rapport toegevoegd. Onder andere op deze wijze faciliteert en stimuleert de gemeente kennisdeling onder de vo-scholen. Ondanks de invloed van COVID-19 zagen de onderzoekers een aantal belangrijke resultaten en inzichten.  In totaal hebben ruim 8.000 leerlingen extra aandacht gekregen middels de subsidie. Deze leerlingen kregen gemiddeld 2,6 uur extra onderwijstijd per week. Dit zijn doorgaans leerlingen die een bepaalde interventie nodig hebben op basis van hun sociaaleconomische milieu en beheersing van de Nederlandse taal.

 Alle scholen hebben ingezet op het versterken van de cognitieve ontwikkeling. Dit deden scholen via bijles, huiswerkbegeleiding, keuzewerktijd-uren, ondersteuning bij studievaardigheden, de inzet van nieuw materiaal en het professionaliseren van docenten. De meerderheid van de scholen geeft aan dat leerlingen door het extra reken- of taalonderwijs verbeteringen laten zien wat betreft taal- en rekenopbrengsten. Er is echter ook een deel van de scholen dat weinig verbeteringen bij hun leerlingen waarneemt, maar dit lijkt veroorzaakt door uitval van lessen door Covid-19 en niet door de inzet van de interventie.  Ook besteedde de helft van de scholen aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden. Dit gebeurde onder andere in de vorm van coaching, ondersteuning bij studievaardigheden en het versterken van zelfvertrouwen. Scholen zien dat leerlingen meer zelfvertrouwen hebben, langer op school aanwezig zijn nadat de lessen zijn afgelopen en dat leraren een grotere verbinding hebben met hun leerlingen door de extra contactmomenten.  Daarnaast richtten 11 van de 29 scholen zich op het vergroten van betrokkenheid van ouders bij het leerproces van leerlingen, met name via driehoeksgesprekken. Hierdoor werken leraren en ouders intensiever samen aan de ontwikkeling van leerlingen op school en krijgen leerlingen ruimte om groei op school te delen met hun ouders.

Scholen geven aan dat de betrokkenheid van ouders is vergroot.  Naast bovenstaande (ervaren) opbrengsten, geven veel scholen aan dat zij dankzij de interventie kwetsbare leerlingen beter in beeld hebben, ook tijdens de schoolsluitingen. De interventie leidde tevens bij veel scholen tot een impuls voor professionalisering van docenten en is er een betere samenwerking ontstaan met externe partijen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 september 2022 Pagina 4 van 5



Tenslotte op basis van de interviews is de conclusie dat de interventies van de scholen hebben bijgedragen aan de ambities van de Kansenaanpak VO. Scholen geven aan dat het bewustzijn van kansenongelijkheid en de motivatie om dit tegen te gaan in het schoolteam sinds het begin van de Kansenaanpak VO is toegenomen. Alle inzichten zijn ook in een factsheet toegankelijk weergegeven als bijlage van het rapport (bijlage 4). Doorontwikkeling van de Kansenaanpakken; blijvende ondersteuning aan scholen De evaluaties laten zien dat de Kansenaanpakken waardevol zijn voor de Amsterdamse scholen. Ze laten zien dat ondanks de coronacrisis én het lerarentekort veel scholen positieve resultaten melden voor hun leerlingen op cognitief en sociaal-emotioneel niveau. Verschillende scholen geven bijvoorbeeld aan betere leesvaardigheid en meer leesplezier te zien bij hun leerlingen. Ook wordt zichtbaar dat een aantal scholen structureel verbeteringen doorvoert voor een aanpak van onderwijsachterstanden op taal en rekenen. De evaluaties bieden ook aanknopingspunten om de Kansenaanpak PO en VO verder te ontwikkelen en te versterken. Ik onderschrijf de aanbevelingen in beide evaluaties en neem deze mee in de verdere uitvoering. Naar voren komt dat kennisdeling belangrijk is en goede en tijdige communicatie met scholen.

Ik blijf samen met de UvA en O&S scholen ondersteunen bij het monitoren van de ingezette interventies van de Kansenaanpak PO en VO. Daarbij ben ik momenteel in gesprek met de scholen over hoe we het subsidieproces zo efficiënt en doelmatig kunnen inrichten, bijvoorbeeld door een koppeling van de inhoudelijke evaluatie aan de verantwoording. Het stimuleren en faciliteren van kennisdeling is een andere belangrijke pijler binnen de Kansenaanpakken. Ik organiseer bijeenkomsten en zorg er op verschillende manieren voor dat best practices en ervaringen actief worden gedeeld. Bijvoorbeeld op social media platforms, via de Amsterdamse Klas, maar ook met rapportages met concrete tips en handvatten. Verder verspreid ik onder de scholen de evaluatieresultaten en factsheets van de Kansenaanpak PO en VO en van de Kansenaanpak VO drie infographics over de monitoring en evaluatie van het maatwerkplan van drie scholen als inspiratiedocument. Tenslotte zorg ik dat de bevindingen ook terecht komen bij de scholen die niet meedoen aan het subsidietraject, onder andere via de Onderwijsnieuwsbrief aan scholen. Tot slot Ook in de komende jaren blijft het college zich inzetten voor de Amsterdamse leerlingen om extra kansen te bieden in hun onderwijsloopbaan. Ik blijf scherp op de aandacht voor de doorlopende monitoring en uitvoering van de interventies in nauwe samenwerking met het onderwijs.

Naast deze evaluaties heb ik de UvA begin 2022 gevraagd om een deelonderzoek op te zetten over hoe scholen in het schooljaar 2021-2022 vorm hebben gegeven aan de woordenschatinterventie. Door middel van het afnemen van enquêtes en in de vorm van een diepte-interview met 26 Amsterdamse basisscholen vindt dit onderzoek plaats.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 september 2022 Pagina 5 van 5

De rapportage van dit onderzoek ontvangt u met de evaluatie kansenaanpakken van het schooljaar 2021-2022.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Bijlagen Bijlage 1: Evaluatie en samenvatting Kansenaanpak Primair Onderwijs 2020-2021, Universiteit van Amsterdam Bijlage 2: Factsheet Kansenaanpak Primair Onderwijs 2020-2021 Bijlage 3: Evaluatie Kansenaanpak Voortgezet Onderwijs 2020-2021, Kohnstamm Instituut en Onderwijs & Statistiek Bijlage 4: Factsheet Kansenaanpak Voortgezet Onderwijs 2020-2021

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl