Raadsinformatiebrief evaluatie voorrangsregels.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 november 2025 Volkshuisvesting Zita Pels Directie Wonen (bestuurszaken.wonen@amsterdam.nl)

Onderwerp

Evaluatie van de voorrangsregels

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de evaluatie van de Amsterdamse voorrangsregels in Dak (WoningNet). Amsterdammers worden helaas hard geraakt door de wooncrisis: er is een enorme schaarste aan betaalbare woningen. In de sociale huursector is het daarom noodzakelijk om in te grijpen en deze schaarste op de meeste eerlijke én effectieve manier te verdelen. Dat zijn pijnlijke en ingewikkelde keuzes, maar ze zijn nodig om ervoor te zorgen dat de meeste kwetsbare groepen in onze stad meer kans hebben een woning te vinden, om onze woningen zo eerlijk mogelijk te verdelen én om doorstroming op gang te brengen. Uit de evaluatie is gebleken dat de groep zonder voorrang, de ‘ongelabelde woningzoekenden’, ondanks de vele voorrangsgroepen nog steeds kans maakt op een sociale huurwoning. 1 op de 6 woningen die worden geadverteerd op WoningNet gaat naar deze groep. De afspraken die over voorrangsregels worden gemaakt, staan opgenomen in de Huisvestingsverordening. Alle voorrangsregelingen uit de Huisvestingsverordening die gelden op advertenties zijn geëvalueerd. Dat is belangrijk omdat we steeds willen blijven toetsen of ze de gewenste effecten hebben. Bovendien zijn er de afgelopen jaren voorrangsregels bij gekomen, zoals de stadsdeelvoorrang en de voorrang voor Amsterdamse jongeren.

Omdat de voorrangsregels elkaar beïnvloeden, is het goed om stil te staan bij de wijze waarop alle (nieuwe) voorrangsregelingen op elkaar inwerken en te kijken welke invloed zij hebben op de slaagkansen van verschillende groepen woningzoekenden. Geen grote stelselwijziging nodig De resultaten van de evaluatie van de voorrangsregels laten zien dat het systeem van voorrangen in Amsterdam grotendeels functioneert zoals het bedoeld is. We zien dat het systeem van voorrangen in Amsterdam complex is, maar dat sociale huurwoningen in de stad passend worden toegewezen. Omdat sociale huurwoningen zo schaars zijn, is het goed om te zien dat woningen die vanwege grootte, aard of prijs geschikt zijn voor een specifieke doelgroep ook bij de juiste groep terecht komen. Onderstaande tabel geeft voor vijf hoofdgroepen weer welk percentage van de geadverteerde woningen deze groep kreeg en wat de slaagkans (de verhouding tussen het aantal toegewezen sociale huurwoningen en het aantal actief woningzoekenden) en zoektijd (de periode van de

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2025 Pagina 2 van 6

eerste reactie van een woningzoekende tot het moment van woningtoewijzing) van deze groepen was in 2024.

55+ zonder kinderen 23 t/m 27 zonder kinderen 18 t/m 22 jaar zonder kinderen Gezinnen Ongelabelde woningzoekenden (2855 zonder kinderen, urgentie of voorrang)

% woningen via advertenties in 2024 25% 29%

Slaagkans in 2024

Zoektijd in 2024

7,5% 4,2%

5 jaar 3,7 jaar

7%

1,3%

2,8 jaar

17% 16%

3% 1,8%

7,8 jaar 7,6 jaar

Het valt op dat er voor geen enkele groep in de totale behoefte wordt voorzien. Woonruimteverdeling in Amsterdam is verdeling van schaarste. Dit betekent dat er altijd woningzoekenden zullen zijn die helaas lang moeten wachten op een passende sociale huurwoning. Uit de evaluatie blijkt dat sommige groepen die onder de voorrangsregelingen vallen meer kans maken dan anderen, maar dat alle groepen aan bod komen. Ook is gebleken dat de groep die geen aanspraak maakt op voorrangsregels toch ook kans maakt op een woning. In2024 ging één op de zes geadverteerde woningen naar deze groep. Het college is op basis van de resultaten van de evaluatie van mening dat er geen volledige stelselwijziging van de Amsterdamse woonruimteverdeling nodig is. Wel geven de resultaten van de evaluatie aanleiding om nog eens kritisch naar bepaalde voorrangen te kijken. Daarover ga ik de komende periode graag met u in gesprek. Daarbij geldt dat de keuze om meer of minder voorrang te geven aan bepaalde groepen woningzoekenden natuurlijk invloed heeft op de slaagkansen van andere groepen. Het college reflecteert in deze raadsinformatiebrief op de resultaten van de evaluatie en gaat daarnaast in op de aanbevelingen uit de evaluatie en op het vervolgtraject. Opzet van de evaluatie De voorrangsregelingen zijn de afgelopen tijd in samenwerking met de woningcorporaties en de huurderskoepels geëvalueerd.

Er is onderzocht of de regelgeving voldoende begrijpelijk is, of de voorrangsregels effectief zijn en hoe de kansen van verschillende groepen woningzoekenden zijn. De evaluatie richt zich alleen op sociale huurwoningen van woningcorporaties. De focus is daarbij gelegd op de voorrangsregelingen die gelden wanneer een sociale huurwoning op WoningNet wordt geadverteerd. Hoewel er wel is gekeken welk deel van de woningen via directe bemiddeling is toegewezen, is er dus niet ingezoomd op regelingen die via directe bemiddeling werken. U vindt de resultaten van de evaluatie in de bijlage van deze raadsinformatiebrief.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2025 Pagina 3 van 6

Volksinitiatief Terwijl er aan de evaluatie werd gewerkt, diende een groep Amsterdammers een Volksinitiatief in. Het Volksinitiatief ‘Eerlijke kansen op sociale huurwoningen’ is behandeld tijdens de raadsvergadering van 9 juli 2025. De initiatiefnemers maken zicht zorgen over de slaagkansen van de groep zonder voorrang of urgentie en pleiten ervoor om 25% van de sociale huurwoningen beschikbaar te stellen voor deze groep. Het gaat daarbij vooral om de groep woningzoekenden tussen de 28 en 55 zonder kinderen die daarom op basis van de passendheidscriteria geen voorrang krijgen in Amsterdam die geen urgentie, voorrang of verhuisregeling hebben. Naar aanleiding van het Volksinitiatief heeft deze groep de naam ‘ongelabelde woningzoekenden’ gekregen. In 2021 kwam in het kader van de jaarrapportage van de AFWC naar buiten dat er maar 23 woningen zouden zijn die zonder voorrang werden aangeboden (waarmee werd geïmpliceerd dat de groep ongelabelde woningzoekenden maar op 23 woningen kans zou maken). In deze evaluatie is er nog grondiger gekeken naar de voorrangsregelingen en is gebleken dat er in Amsterdam geen enkele woning zonder voorrang werd aangeboden. Dit betekent echter niet dat de groep ‘ongelabelde woningzoekenden’ geen enkele woning heeft gekregen: zij kregen in 2024 één op de zes woningen (720 woningen).

Uiteindelijk is er een compromis gesloten tussen de gemeenteraad en de initiatiefnemers. In dit compromis krijgt het college de opdracht ervoor te zorgen dat er bij de evaluatie van de voorrangsregels voldoende aandacht is voor de de ongelabelde woningzoekenden, de woningen die er voor deze groep beschikbaar komen en de kansen van deze groep op een sociale huurwoning in Amsterdam. Het gaat daarbij met name over de groep tussen 28-55 jaar zonder kinderen en zonder voorrang of urgentie. Naar aanleiding van het Volksinitiatief is er in de evaluatie extra aandacht besteed aan deze groep. Daarnaast heeft het college in het compromis een resultaatverplichting gekregen om uiterlijk in Q4 2025 de evaluatie van de voorrangsregels openbaar te maken en moet het college in Q1 2026 naar aanleiding van de uitkomsten van de evaluatie een pakket met maatregelen delen met de gemeenteraad. Reflectie op de slaagkansen van verschillende groepen Naar aanleiding van het compromis dat initiatiefnemers en gemeenteraad hebben gesloten, is er in de evaluatie extra aandacht geweest voor de slaagkansen van de groep ‘ongelabelde woningzoekenden’, die geen gebruik kunnen maken van voorrang of urgentie. Daarnaast is ook de slaagkans van andere groepen in beeld gebracht.

Senioren hebben veruit de beste positie binnen de Amsterdamse woonruimteverdeling, hoewel de slaagkans voor deze groep de afgelopen periode wel is afgenomen. Omdat het college volop inzet op doorstroming, zijn er veel regelingen voor senioren. Senioren laten vaak een grote woning achter die naar een gezin kan gaan. Na senioren hebben jongeren van 23-28 jaar in verhouding meer kans dan anderen om een woning te vinden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2025 Pagina 4 van 6

Er komen in de evaluatie van de voorrangsregels drie groepen naar voren van wie de slaagkansen slechter zijn dan gemiddeld: - Binnen het huidige systeem hebben gezinnen met kinderen de slechtste positie. In de tweede aanbeveling van de evaluatie wordt gesteld dat het goed zou zijn om te onderzoeken hoe er meer woningen voor gezinnen gelabeld kunnen worden. Als gezinnen te klein wonen of geen eigen woning hebben, dan kan dat de ontwikkeling van kinderen schaden. Het college geeft daarom prioriteit aan het verbeteren van de positie van gezinnen, waardoor de kansengelijkheid toe zal nemen. Daarom heeft het college beleid ontwikkeld waardoor corporaties ook kleinere woningen kunnen labelen voor gezinnen en is er in 2025 gestart met een doorstroomoffensief dat onder andere als doel heeft om woningen voor gezinnen vrij te spelen. - Ook de groep jongeren van 18-22 jaar komt uit de evaluatie naar voren als een groep die slecht aan bod komt. Bij deze groep speelt mee dat de aangeboden woningen een huur tot de kwaliteitskortingsgrens mogen hebben. Dit type woning is schaars in de stad. Door de aanstaande verandering in het huurtoeslagsysteem in 2026 wordt het huidig beleid rondom betaalbaarheid bij jongeren- en studentenhuisvesting herijkt.

Bij de uitwerking van de veranderingen in het huurtoeslagsysteem voor de gemeente Amsterdam is er aandacht voor de slaagkansen van jongeren tussen de 18-22. - Tot slot blijkt ook de slaagkans van de groep tussen 28-55 zonder kinderen lager dan gemiddeld. 1 op de 6 sociale huurwoningen die via advertenties op WoningNet verhuurd zijn, ging in 2024 naar de groep ‘ongelabelde woningzoekenden’. Het college wil de kansen van deze groep de komende tijd monitoren om te kijken of deze gelijk blijven. Aanbevelingen over de voorrangsregels Companen doet in de evaluatie een aantal aanbevelingen over het huidige systeem van voorrangen. In navolging van de evaluatie van de voorrangsregels wil het college de kansen van verschillende groepen woningzoekenden blijven monitoren en daarbij specifiek kijken naar de groep ongelabelde woningzoekenden (aanbeveling 6). Op die manier worden ontwikkelingen in de woonruimteverdeling zichtbaar. Dit voorstel sluit aan bij de wens vanuit het compromis tussen gemeenteraad en Volksinitiatief dat er gemonitord wordt en dat er evaluatiemomenten worden afgesproken. Ook bij de evaluatie van de nieuwe woonruimteverdeling (aanbeveling 3) zal er aandacht zijn voor de slaagkansen van groepen.

Ook zonder de verschillende urgentieregelingen en voorrangen die werken via directe bemiddeling (zoals de voorrang voor beroepsgroepen), kent Amsterdam 18 verschillende voorrangsregels. Acht van deze voorrangsregelingen gaan over passendheid, vier geven voorrang aan urgent woningzoekenden, drie hebben betrekking op binding met een gebied en er zijn drie verhuisregelingen. Het is begrijpelijk dat het geheel van voorrangen voor veel woningzoekenden niet meer goed te overzien is. Tegelijkertijd blijkt bij het inzoomen op verschillende individuele regelingen vaak wel dat er een belangrijk doel achter de regeling zit. En dat het beoogde doel in grote lijnen ook bereikt wordt. In de evaluatie wordt de aanbeveling gedaan om te kijken of het aantal voorrangsregelingen voor ouderen (aanbeveling 1) en de voorrang voor mensen met semi-stadsvernieuwingsurgentie (aanbeveling 7) wel in de huidige vorm moeten worden voortgezet. Ook als het gaat om de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2025 Pagina 5 van 6

voorrang voor Amsterdamse jongeren, wordt de aanbeveling gedaan om nut en noodzaak van deze regeling te bespreken (aanbeveling 4). Het college geeft graag opvolging aan deze aanbevelingen en zal de komende periode samen met de woningcorporaties verder in kaart brengen of deze regelingen kunnen worden verkleind of overbodig zijn. Deze uitwerking vormt input voor het pakket aan maatregelen. In het geval van de regelingen voor senioren wordt hierbij wel meegenomen dat verhuizingen van oudere Amsterdammers de doorstroming kunnen bevorderen. Het valt het college daarnaast op dat de voorrang voor mensen met SOS-urgentie (die is bedoeld voor mensen met stadsvernieuwingsurgentie die binnen drie maanden de woning moeten verlaten) nauwelijks invloed lijkt te hebben: in 2024 hadden 16 woningzoekenden deze voorrang, maar werden er uiteindelijk nul woningen aan hen toegewezen. Het ligt voor de hand dat dit komt omdat deze woningzoekenden via directe bemiddeling zijn geholpen. Het college maakt de komende periode samen met de woningcorporaties een inventarisatie van de gevolgen als deze voorrangen er niet meer zouden zijn. Daarna gaan corporaties, huurderskoepels en gemeente in gesprek over mogelijke aanpassingen aan het systeem. In de aanbevelingen van de evaluatie staat opgenomen dat er terughoudendheid moet worden betracht bij het toevoegen van nieuwe voorrangsregels (aanbeveling 8).

Het college kan zich vinden in deze aanbeveling. In de Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting is opgenomen dat er geen nieuwe voorrangsregelingen worden geïntroduceerd. Vanwege de hoeveelheid groepen met een woonprobleem in de stad, blijft het een aandachtspunt om echt geen nieuwe voorrangen te introduceren. Aanbevelingen over communicatie over voorrangsregelingen Er blijkt nog veel verbetering nodig in de communicatie over de verschillende voorrangsregelingen die er zijn. Vijf aanbevelingen van de evaluatie hebben betrekking op de begrijpelijkheid van de regelingen en communicatie over het systeem. In deze aanbevelingen komt terug dat woningzoekenden een centrale plek missen waar informatie over de voorrangsregelingen te vinden is. Ook komt naar voren dat informatie in meer talen beschikbaar moet worden gesteld, dat er behoefte is aan plekken met nadere informatie over sommige regelingen en dat er aandacht moet zijn voor persoonlijk contact. Tot slot blijkt uit de evaluatie dat het goed zou zijn om sommige woningzoekenden preventief op de hoogte te stellen van bepaalde informatie op basis van hun zoekprofiel. Bij het preventief benaderen van woningzoekenden speelt wel mee dat de ervaring is dat de boodschap bij woningzoekenden onvoldoende overkomt als er te vaak bericht komt vanuit WoningNet of de gemeente.

Het college gaat de komende tijd met de corporaties en huurderkoepels over bovenstaande punten in gesprek. Naast de communicatie over de regelingen, blijkt uit de evaluatie ook dat woningzoekenden meer inzicht willen over hun positie in de rangorde op WoningNet. Het is daarbij de vraag of het mogelijk is om dit inzicht te geven. Bovendien moet deze aanbeveling worden opgepakt door de woningcorporaties. De woningcorporaties hebben de afgelopen tijd al stappen gezet in de verbetering van de applicatie MyQii en blijven werken aan verbetering. Het college voert deze aanbevelingen samen met de woningcorporaties uit. Tot slot wordt in de evaluatie ook gesteld dat het goed zou zijn om te onderzoeken of wel alle voorrangen die ‘aan’ staan op een bepaalde

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2025 Pagina 6 van 6

woning ook zichtbaar moeten zijn voor woningzoekenden. Zo is de voorrang voor mensen met calamiteitenurgentie, bedoeld voor mensen die hun woning uit moeten vanwege een calamiteit als brand, van kracht op 90% van het aanbod, maar wordt deze nauwelijks gebruikt. Hierbij speelt mee dat uit de evaluatie is gebleken dat er erg veel woningen met voorrang worden aangeboden, maar dat er minder op basis van voorrang worden toegewezen.

Vervolgtraject In het kader van het Volksinitiatief is in het compromis tussen de Initiatiefnemers en raadsleden is aan het college gevraagd om in Q1 2026 een pakket aan maatregelen voor te leggen naar aanleiding van de evaluatie van de voorrangsregels. Om die reden werken gemeente en corporaties de komende tijd aan de volgende zaken: - De communicatie over de voorrangsregels in Amsterdam. - Een verdiepingsslag op bepaalde regelingen om goed in kaart te brengen wat de gevolgen zijn van het afschaffen of aanpassen van een regeling. Hierbij wordt in ieder geval gekeken naar de voorrangsregelingen voor senioren, de voorrang voor mensen met semistadsvernieuwingsurgentie, SOS-urgentie of calamiteitenurgentie en de voorrang voor Amsterdamse jongeren. Het doel hiervan is in kaart te brengen welke regelingen misschien overbodig zijn of misschien kunnen worden verkleind. - Daarnaast wordt gekeken of er maatregelen genomen kunnen worden om de slaagkansen van bepaalde groepen woningzoekenden te verbeteren. Hierbij kijken we in elk geval naar het labelen van meer woningen voor gezinnen. - Tot slot worden er afspraken gemaakt over de monitoring van de kans van de groep ongelabelde woningzoekenden. U wordt aan het einde van het eerste kwartaal geïnformeerd over het pakket aan maatregelen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Volkshuisvesting

Bijlagen 1. Evaluatie voorrangsregels

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl