Raadsinformatiebrief - Evaluatie proef 30_20.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam Datum 21 januari 2025 Portefeuille(s) Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit Portefeuillehouder(s): Melanie van der Horst Behandeld door V&OR (bestuurlijke.zaken.VOR@amsterdam.nl) Onderwerp

Evaluatie en vervolg proef snelle fietsers op de rijbaan Eerste Constantijn Huygensstraat en Bilderdijkstraat

Geachte leden van de gemeenteraad, Van 18 april tot en met 19 juli 2024 heeft Amsterdam een proef uitgevoerd waarbij snelle fietsers op de rijbaan mochten fietsen. We wilden hiermee onderzoeken of een indeling op basis van snelheid (maximaal 30 km/u op de rijbaan, maximaal 20 km/u op het fietspad) zorgt voor meer ervaren rust en veiligheid op het fietspad. De proef is afgerond en geëvalueerd en heeft interessante resultaten opgeleverd. Met deze brief en de bijgevoegde rapportage deel ik de evaluatie en het vervolg graag met u. Aanleiding: Drukte en snelheidsverschillen op het fietspad Door de grotere drukte in de stad en de snelle opmars van (vooral) e-bikes en fatbikes, bakfietsen en cargobikes knelt het op het vaak (te) smalle fietspad en staat de verkeersveiligheid onder druk. In de Stadsgesprekken verkeersveiligheid (2021)1 gaf twee derde van de Amsterdammers aan het verkeer in hun buurt onveilig te vinden. De belangrijkste thema’s die genoemd werden: snelheid, snelheidsverschillen op het fietspad, handhaving, roekeloos gedrag en beperkte ruimte voor fietsers en voetgangers. Uit recente ambulancedata (VeiligheidNL, 20242) blijkt dat meer dan de helft van de verkeersslachtoffers fietser is. Ik vind het belangrijk dat iedereen zich veilig door de stad kan verplaatsen. Daarom onderzoeken we verschillende mogelijkheden om ook de verkeersveiligheid op fietspaden te verbeteren.

Zo geven we fietsers meer ruimte door, waar mogelijk, fietspaden te verbreden. We bereiden een veiligheidsstudie voor met adaptieve snelheidsregulering-uitgeruste e-bikes, waarmee bijvoorbeeld bestuurders in een park of rond een school geattendeerd en geadviseerd kunnen worden. Door de verlaging van de maximumsnelheid naar 30 km/u zijn de snelheidsverschillen tussen de rijbaan en het fietspad kleiner geworden. Dat biedt ook kansen om te kijken naar de meest passende plaats op de weg voor de snelle(re), zwaardere of grotere elektrische fietser: 30km/uur-rijbaan of fietspad? Deze aanpak sluit aan bij de koers uit ‘Amsterdam maakt Ruimte’,

1

https://www.amsterdam.nl/stadsgesprekken-verkeersveiligheid/ VeiligheidNL (2024) Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam. Monitor verkeersslachtoffers (MOVE) Ambulancedata 2

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 januari 2025 Pagina 2 van 5

waarin we onder andere met proeven onderzoeken hoe we de groeiende stad veilig, toegankelijk, gezond en bereikbaar houden. De proef: snelle fietsers hebben de keuze om op de rijbaan te rijden In 2022 vroegen de Vervoerregio Amsterdam en de gemeente Amsterdam vanuit het Amsterdam Bike City (ABC) Innovatielab om slimme oplossingen voor het actuele thema van verschillende snelheden op fietspaden. Uit 37 inzendingen won het idee van Amsterdammer Wichert van Engelen de fietsinnovatieprijs. Het winnende idee deelt de openbare ruimte in op basis van snelheden (30 km/u op de rijbaan, 20 km/u op het fietspad) in plaats van op voertuigtypen. Dit idee hebben we in praktijk gebracht op de route Eerste Constantijn HuygensstraatBilderdijkstaat in stadsdeel West. De keuze voor deze locatie is gemaakt op basis van diverse kenmerken, waaronder een straat met smalle fietspaden, veel fietsersverkeer en niet te hoge auto-intensiteiten. In de huidige indeling is er een verplicht fietspad, zonder adviessnelheid. Tijdens de pilot konden fietsers ervoor kiezen om op de rijbaan te rijden met een maximumsnelheid van 30 km/u, of op het fietspad te blijven met een adviessnelheid van maximaal 20 km/u. Daarbij geldt uiteraard, ondanks de maximumsnelheid van 30 km/u op de rijbaan, dat fietsen maar tot 25 km/u elektrisch mogen worden aangedreven.

Om de tijdelijke verkeerssituatie duidelijk te maken voor alle verkeersdeelnemers, zijn blauwe markeringen en verkeersborden op en langs het fietspad en de rijbaan aangebracht. Het doel bij deze proef was om te verkennen hoe deze opzet in de praktijk werkt. Hierbij stond centraal of deze aangepaste wegindeling meer rust en veiligheid op het fietspad ontstaat. De proef richtte zich zowel op de ervaringen van fietsers en automobilisten als op gemeten verkeersintensiteiten en snelheden. Om het effect van de proef te onderzoeken zijn de volgende hoofdvragen en hypothese gesteld. Hoofdvragen: • Hoe ervaren fietsers de nieuwe indeling naar snelheid (30.20) ten opzichte van de huidige indeling? De huidige indeling is op basis van het scheiden van fiets- en overig verkeer. • Vertonen fietsers ander gedrag bij een indeling van het fietspad en de rijbaan naar snelheid (30.20)? Hypothese • De nieuwe indeling naar snelheid (30.20) zorgt voor meer ervaren rust en veiligheid op het fietspad. Om deze hypothese te toetsen is de proef via telmetingen, gedragsobservaties, interviews met fietsers en een online enquête onder alle verkeersdeelnemers waaronder automobilisten gemonitord. Conclusies De nieuwe indeling van de weg heeft voor ander gedrag gezorgd bij een deel van de (snelle) fietsers.

Tijdens de 1-meting reden er 2,3 procentpunt en tijdens de 2-meting 3 procentpunt meer (brom)fietsers op de rijbaan dan verwacht op basis van de 0-meting, zie de figuur op pagina 3. Over het algemeen houden automobilisten voldoende afstand van de fietsers en zien we geen abrupte rembewegingen. Er zijn geen onveilige situaties gesignaleerd. Ook bij het uitvoegen van

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 januari 2025 Pagina 3 van 5

fietsers naar de rijbaan en invoegen op het fietspad, houden automobilisten en fietsers onderling rekening met elkaar. Door de kleine aantallen fietsers die naar de rijbaan gingen, blijven de effecten op het fietspad beperkt. Zowel in de observaties als bij de metingen van snelheid en snelheidsverschillen zien we niet de verwachte, lagere snelheid op het fietspad en afname van drukte. Wel werd het fietsgemak positiever dan voor de proef beoordeeld door de geïnterviewde fietsers. Ondanks de beperkte effecten, staan fietsers positief tegenover de proef en het idee om dit ook op andere plekken toe te staan.

Totaal aantal (brom)fietsers op het fietspad en op de rijbaan, pilot 30.20

Uit de enquête kwam naar voren dat 75% van de respondenten het eens was met de stelling dat ‘fietsers op de rijbaan’ voor meer comfort, rust en veiligheid op het fietspad zorgt. Automobilisten waren hier in het algemeen minder van overtuigd. Bij alle respondenten en geïnterviewden bleven er zorgen over de verkeersveiligheid. Ondanks deze kanttekening, lijkt er draagvlak te zijn om verder te testen met deze manier van de weg indelen. Meer informatie vindt u in bijgaande rapportage ‘Monitoring pilot 30.20’. Geslaagde proef Deze proef is voor het eerst uitgevoerd. Hierdoor nam de voorbereiding relatief veel tijd in beslag. Ook heeft een nauwkeurige afstemming met nood- en hulpdiensten de nodige tijd en aandacht gevergd. Wat mij betreft is het een geslaagde proef, waar we veel van geleerd hebben. We beschikken door verschillende manieren van monitoren - over uitgebreide data over gedrag, snelheid, de mening van en draagvlak bij verkeersdeelnemers en bekendheid bij fietsers. Bovendien biedt dit onderzoek interessante inzichten over een wegindeling op basis van snelheid in plaats van voertuigcategorie. Omdat er ook geen onveilige situaties ontstaan tussen auto en fiets, zie ik potentie om vaker te experimenteren en op meer plekken ruimte te geven aan (snelle) fietsers.

Hoe verder? De proef was mogelijk met een tijdelijke verkeersmaatregel, waarmee een nieuwe maximale adviessnelheid van 20 km/u op het fietspad geïntroduceerd kon worden, fietsers op de rijbaan

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 januari 2025 Pagina 4 van 5

mochten en een blauwe kleur gebruikt kon worden als wegmarkering. Een tijdelijke verkeersmaatregel was voldoende omdat de proefperiode niet langer was dan vier maanden, het traject (Eerste Constantijn Huygensstraat en deel Bilderdijkstraat) in lengte beperkt was en daardoor de impact niet zo groot. Bij een langer traject (dus meer impact) of wanneer een pilot langer dan vier maanden duurt moet altijd een verkeersbesluit worden genomen. Binnen de huidige regelgeving is het niet mogelijk om een proef als deze permanent door te voeren, hier is andere regelgeving voor nodig. Indien door wijziging van de nationale regelgeving een juridische maximumsnelheid op het fietspad mogelijk zou worden gemaakt, ontstaat er ruimte voor een vervolg. Een logische stap na deze proef is om aan te sluiten bij landelijke pilots en ontwikkeling van nieuwe regelgeving. Ik heb daarom al een aantal keer gesproken met de minister van Infrastructuur en Waterstaat over welke nieuwe maatregelen we samen met andere gemeenten noodzakelijk vinden. Het gaat daarbij om de volgende pilots gericht op fietsers die verder worden verkend op nut en noodzaak en (juridische) haalbaarheid binnen bestaande wetgeving dan wel binnen het nog vast te stellen nationaal toelatingskader lichte elektrische voertuigen (LEVs): 1. Goederen-LEVs op de rijbaan waar een maximumsnelheid van 30 km/u geldt 2.

Maximaal 30 kilometer op de rijbaan of 20 kilometer op het fietspad (verplicht) 3. Verbod op (bepaalde) LEVs in voetgangersgebieden waar fietsen is toegestaan 4. Adviessnelheden voor fietsers (matig uw snelheid) We starten dit voorjaar met het plaatsen van matrixborden voor fietsers in drie parken, waarbij we fietsers vragen om langzamer te fietsen op drukke momenten. Hierbij zullen we ook het effect op de gefietste snelheid meten. Intussen zijn er afgelopen september in de Tweede Kamer vier relevante moties aangenomen waarmee de regering wordt verzocht: • Alleen voor de fatbikes een minimumleeftijd van 14 jaar en een helmplicht in te voeren, en de Kamer hierover te informeren voor het kerstreces. • De mogelijkheden te onderzoeken van een vorm van typegoedkeuring voor alle elektrische fietsen met trapondersteuning, bijvoorbeeld een keurmerk. • Het voor de politie mogelijk te maken om in alle gevallen van controle van de fatbike in het menu te kijken, zodat de overtreding kan worden geconstateerd en direct tot sanctionering kan worden overgegaan. • Om te onderzoeken of en hoe geofencing in Nederland ingezet zou kunnen worden om de verkeersveiligheid in de openbare ruimte te bevorderen In aanloop naar het komende debat van de Tweede Kamercommissie over Verkeersveiligheid in februari 2025 zal duidelijker worden welk vervolg hieraan gegeven wordt.

Het is zaak om kinderen te beschermen en te behoeden voor ernstige verkeersongevallen. Ik ben daarom voorstander van een minimumleeftijd van 14 jaar voor bestuurders van de fatbike en steun dan ook de hierboven genoemde oproep van de Tweede Kamer aan minister Madlener hierover. Vanuit het ministerie van I&W is aangegeven dat het moeilijk zal zijn om goed onderbouwd juridisch onderscheid te maken tussen fatbikes en e-bikes. We volgen de ontwikkelingen hierover nauwgezet. Intussen zitten we niet stil. We blijven inzetten op controles met rollerbanken door de verkeerspolitie. Ook blijven we inzetten op educatie en bewustwording. Zo gaan we door met de campagne ’'t kan hard gaan’ om jongeren en ouders bewust te maken van de risico’s van opgevoerde e-bikes, waarbij ook ingespeeld wordt op het grote aansprakelijkheidsrisico bij verkeersongevallen met opgevoerde e-bikes. Daarnaast verkennen we samen met het ministerie van I&W de opties voor pilots die betrekking hebben op plaats op de weg van lichte elektrische

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 januari 2025 Pagina 5 van 5

voertuigen, een lokaal verbod voor bepaalde voertuigen (maatwerk) en het beperken van snelheidsverschillen op het fietspad. In het ‘Uitvoeringsplan Verkeersveiligheid, Voetganger en Fiets 2025’ is budget en capaciteit opgenomen om aan de slag te gaan met de genoemde nieuwe landelijke pilots. Ook is een bijdrage vanuit het ministerie en vanuit de Vervoerregio Amsterdam te verwachten. Op dit moment is - behalve voor de pilot met adviessnelheden voor fietsers - nog niet duidelijk of uitvoering in 2025 haalbaar is. Voorjaar 2025 informeer ik u verder over de mogelijkheden die de landelijke pilots Amsterdam kunnen bieden.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit

Bijlage: Rapportage Monitoring pilot 30.20