Raadsinformatiebrief Evaluatie Fearless.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 8 maart 2023 Democratisering Rutger Groot Wassink Digitalisering en Innovatie bestuurszaken.dii@amsterdam.nl

Onderwerp

Opbrengsten programma Fearless City Amsterdam

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. In het voorjaar van 2022 is u toegezegd een evaluatie van het programma Fearless City Amsterdam te delen. In deze brief wordt stilgestaan bij de doelen van het programma en wat het programma heeft opgeleverd. Opdracht Het programma Fearless City Amsterdam is onder de publieksnaam De99vanAmsterdam in 2019 van start gegaan en liep tot en met de zomer van 2022, met als meest concrete opdracht het organiseren van een opvolger van de Fearless Cities conferentie in Barcelona in 2017. Het oorspronkelijke doel was om samen met een aantal Europese steden een grote internationale bijeenkomst te organiseren, die bedoeld was als een start van een nieuw netwerk. Dat is door corona niet gelukt en heeft ertoe geleid dat we de verwachtingen moesten bijstellen en een alternatieve invulling voor het programma moesten kiezen. Na een verkennende beginperiode en de heroriëntatie als gevolg van de pandemie, stond de tweede helft van het programma in het teken van de ‘conferentie’ in aangepaste vorm en het presenteren van de opbrengsten, in verschillende vormen. Het programma was ontwikkeld om te werken aan het bestuurlijke doel om geïnspireerd te raken door beleidspraktijken die passen bij het municipalistisch denken in Amsterdam en Europa.

Onder het motto ‘de verandering komt uit de steden’ benadrukten we met Fearless dat steden het voortouw moeten en kunnen nemen op grote opgaven waar we mee kampen, zoals goede en betaalbare huisvesting, schone energie en het bieden van een veilig thuis voor mensen op de vlucht voor onderdrukking en geweld. Amsterdam kan deze ingewikkelde vraagstukken niet alleen oplossen. De omvang en de complexiteit van de vraagstukken vraagt om een overheid die zich openstelt voor nieuwe samenwerkingsverbanden: tussen steden, met maatschappelijke organisaties, actieve burgers, kennisinstellingen en wijkondernemers, maar ook toekomstige generaties. En er is ruimte nodig voor experiment. Wij vroegen het Fearless programma ons te voeden met ideeën en de positie van buitenstaander in te nemen, door intensieve samenwerking met organisaties en bewoners in de stad en in andere steden in binnen- en buitenland.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 maart 2023 Pagina 2 van 5

Fearless heeft zich gedurende de looptijd gericht op onderzoek, publieksdiscussies en pilots die bijdragen aan deze zoektocht naar nieuwe manieren van werken. Een uitgebreide samenvatting daarvan is aan de Raad toegestuurd in gedrukte vorm in maart 2022 en is terug te lezen op https://de99vanamsterdam.flowpaper.com/magazineVeranderdewereldDe99/#page=1. Hieronder de hoofdlijnen: Cities for Change Forum Cities for Change was een internationaal (of beter: translokaal) online forum1, van 26 maart tot 29 juni 2021. Omdat corona het oorspronkelijke doel (een fysieke internationale conferentie) onmogelijk maakte is eind 2020 besloten om de uitgebreide voorbereidingen te gebruiken voor deze online variant. Het forum onderzocht de stad van de toekomst en onderzocht de oorsprong van de diverse crises waar wij in deze tijd mee kampen. In cijfers: 12 weken werd het forum actief gemodereerd, vonden bijeenkomsten plaats en werd content gepost op het speciaal hiervoor ingerichte digitale platform. In die periode vonden 59 liveevenementen plaats, met sprekers uit 38 steden en 2785 deelnemers uit 30 landen. Er zijn 53 artikelen, video’s, longreads, handleidingen, presentaties en manifesten in die periode op het forum gepubliceerd. 136 organisaties, initiatieven en netwerken hebben een bijdrage geleverd.

Door middel van 9 nieuwsbrieven in het Nederlands en Engels zijn deelnemers en geïnteresseerden op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen. Agenda voor de Stad van de Toekomst De gesprekken, discussies, presentaties, artikelen, manifesten etc. van Cities for Change zijn per thema samengebracht in voorgestelde transities en aanbevelingen voor de stad van de toekomst, voorzien van achtergrondinformatie, voorbeelden uit binnen- en buitenland en suggesties om door te lezen of kijken. Deze agenda is op de website terug te vinden: https://de99vanamsterdam.nl/cities-for-change/ De thema’s die aan bod komen: Sociale economie, Democratische wijkeconomie, Amsterdamse donuteconomie, Publiek-civiele samenwerking, Translokale samenwerking, Huisvesting, Klimaat en energie, Publieke ruimte, Digitale democratie, Migratie. De toekomst is publiek / de stad van morgen In de K-buurt vond van 4 t/m 7 december 2019 de dubbelconferentie The Future is Public / De Stad van Morgen plaats.

Deze conferentie, georganiseerd door De99vanAmsterdam in samenwerking met TNI en internationale en Amsterdamse partnerorganisaties, stond in het teken van het municipalisme - een verzamelnaam voor manieren, visies, plannen, initiatieven om een weerbare, eerlijke, sociale stad te ontwikkelen, vol alternatieven voor de groeiende tweedeling tussen arm en rijk, voor het tekort aan betaalbare woningen, de dure en weinig duurzame energie, de problemen

1

Centrale, laagdrempelige plek voor discussie, debat, gesprek etc.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 maart 2023 Pagina 3 van 5

in de (informele) zorg, het gebrek aan macht voor burgers. De conferenties vormden een belangrijk startpunt in de aanloop naar Cities for Change. Een van de centrale thema’s was het (terugbrengen van) democratisch beheer over publieke diensten - de diensten die voorzien in onze basisbehoeften, zoals zorg, energie, openbaar vervoer, publieke ruimte en huisvesting. Ook alternatieve economische modellen kwamen aan bod, zoals Community Wealth Building. Een aantal cijfers: 4 dagen, 2 conferenties, 600 internationale en Amsterdamse deelnemers, 9 panels, 36 workshops, 7 lezingen, 4 prijsuitreikingen, en heel veel uitwisseling, georganiseerd in het hart van de K-buurt: de Taibah moskee, de Ghanese Pentecost kerk en buurthuis De Bonte Kraai. Community Wealth Building Community Wealth Building is een economisch ontwikkelingsmodel dat de lokale economie verandert door met lokaal verankerde partijen meer lokaal in te kopen bij democratisch gerunde bedrijven en eigendom over deze bedrijven en de economische middelen in bredere zin zo veel mogelijk bij (bewoners)collectieven te leggen. Het model kent zijn oorsprong in de Verenigde Staten en is inmiddels ook veel toegepast in het Verenigd Koninkrijk en op steeds meer plekken in Europa.

Het Fearless programma heeft het model in 2019 in Amsterdam geïntroduceerd en is in 2020 gestart met drie pilots vanuit dit denken: in de Banne (Noord), de Wildemanbuurt (NieuwWest) en Venserpolder (Zuidoost). Het coalitieakkoord 2022-2026 stelt onder ‘Aanpak Noord en Masterplannen Zuidoost en NieuwWest’ dat Community Wealth Building nadrukkelijk een plaats krijgt in alle masterplannen en dat we onderzoeken hoe we de lokale economische structuur meer ten gunste van de buurten kunnen laten komen. Daarmee bouwt de coalitie voort op het op 1 december 2021 door de gemeenteraad vastgestelde initiatiefvoorstel Een lokaal verankerde economie: Community Wealth Building in Zuidoost. Community Wealth Building krijgt dus steeds nadrukkelijker een plek in het Amsterdamse beleid en de uitvoeringspraktijk, wat in belangrijke mate het gevolg is van de introductie, verspreiding van het concept en de experimenten met CWB door het Fearless programma. Welzijnsdashboard / Brede Welvaart Amsterdam heeft zowel in het vorige als in het lopende coalitieakkoord de ambitie uitgesproken een breed welvaartsbegrip te hanteren en daar jaarlijks over te rapporteren. Hiertoe zijn eerste stappen gezet als het gaat om monitoring van Brede Welvaart.

Binnen het Fearless-programma is gewerkt aan mogelijkheden voor verdieping, verbreding van de toepassing van Brede Welvaart, door de organisatie heen, met name als het gaat om sturing/afweging tussen beleidsopties en hun consequenties. Aan de hand van deze vraag is met een brede groep betrokkenen binnen de gemeente gesproken over dit onderwerp. Voortvloeiend uit die gesprekken, zijn de (voorlopige) contouren waaraan een sturingsinstrument voor brede welvaart idealiter zou moeten voldoen gedestilleerd, die nu een vervolg krijgen in een bestuursopdracht om te komen tot een dergelijk afwegingskader.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 maart 2023 Pagina 4 van 5

Daarnaast hebben onderzoekers van de UvA onder medeopdrachtgeverschap van het Fearlessprogramma een welzijnsdashboard voor Venserpolder ontwikkeld. We hebben het dan over een ‘meervoudig waardenmodel’, waarbij naast economische dimensies, ook sociale en milieudimensies worden meegenomen en vooral de samenhang daartussen. Door het instrument met bewoners vorm te geven, ontstaan diepe en context specifieke informatie en indicatoren, die ons in staat stellen meer gerichte maatregelen te nemen, die aansluiten op de behoeften en de kracht in de wijken. Dit vergroot onze effectiviteit en efficiëntie: door te meten wat er toe doet, kunnen we doen wat de bedoeling is. Door het instrument transparant, toegankelijk en herkenbaar vorm te geven met bewoners en maatschappelijke organisaties, worden zij optimaal in staat gesteld mee te kijken, mee te denken en mee te beslissen. Op die manier draagt het instrument bij aan gezamenlijkheid in de aanpak. De komende tijd wordt een dergelijk instrument ook voor andere wijken in Amsterdam ontwikkeld.

Overige thema’s Naast bovengenoemde onderwerpen, heeft het Fearless-programma stilgestaan bij een aantal prangende thema’s, een greep: - De wooncrisis; tijdens een publieke sessies is nagedacht over een alternatieve vormgeving van de ‘woningmarkt’, waarbij het recht op wonen centraal staat, wonen beschouwd werd als een collectief goed en de schaarse ruimte eerlijker wordt verdeeld. - Daaraan gerelateerd: de stad als emancipatiemachine, die onder druk staat doordat de mechanismen van de markt maken dat er steeds minder plaats is voor minder koopkrachtige groepen. - Ongedocumenteerd tijdens corona: hoe een voor velen onzichtbare, maar uiterst kwetsbare groep mensen moet zien te overleven in een wereld die op zijn kop staat, waardoor informeel werk en zorg plotseling op slot gaan. - Hoe digitale technologie onze levens stuurt: data als verdienmodel, de afhankelijkheid van grote techbedrijven en de schaduwkanten van de platformeconomie. Maar ook hoopvolle alternatieven.

Tot slot Het Fearless programma was in belangrijke mate een experimenteel programma, dat vooral als opdracht had nieuwe inzichten, werkwijzen en ideeën op te leveren voor de stad van de toekomst, door denkers, doeners en dromers bij elkaar te brengen uit allerlei delen van de wereld. Daarmee laten de opbrengsten van het programma zich niet uitdrukken in harde cijfers. De resultaten van het programma liggen vooral in de zaadjes die geplant zijn om te komen tot nieuwe oplossingen voor complexe domein overstijgende vraagstukken. De belangrijkste lessen die hieruit getrokken zijn en hoe deze vertaald kunnen worden naar het Amsterdam van de toekomst, zijn gebundeld in de publicatie Verander de wereld, begin bij de stad, dat in het voorjaar van 2022 is gepresenteerd. Het vormt een inspiratiedocument voor de stad van de toekomst. Dit magazine bevat algemene aanbevelingen over het proces om die spelregels te veranderen. Nog lang niet volledig, soms rudimentair of theoretisch, wel met heel veel voorbeelden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 maart 2023 Pagina 5 van 5

We moeten ook erkennen dat niet alles is gelukt. Omdat de omstandigheden tegenzaten, corona voorop, waardoor publieksbijeenkomsten plotsklaps op losse schroeven kwamen te staan. Maar ook omdat het team vanuit de filosofie ‘van buiten naar binnen’ dikwijls botste op een gemeentelijke organisatie die weliswaar in verandering is, maar die primair gestuurd wordt vanuit sectorale kokers en beleid, dat soms wat ver af staat van hoe complexe zaken in de dagelijkse realiteit door bewoners worden ervaren. Werkwijzen als Community Wealth Building en een afwegingskader voor Brede Welvaart of een Welzijnsdashboard - op basis van meervoudige waarden, op basis van wat bewoners belangrijk vinden - zijn strategieën die elders hun effectiviteit hebben bewezen, en nu vertaald worden en doorontwikkeld worden voor de Amsterdamse context. Daarin worden forse stappen gezet, mede dankzij de zaken die Fearless in gang heeft gezet. Het college is al met al daarom tevreden met de resultaten. Er zijn veel zaadjes geplant, en concreet een aantal richtingen ingeslagen, die de komende jaren een grote impact zullen hebben op hoe wij werken.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Democratisering

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl