Raadsinformatiebrief Eindevaluatie Winteropvang 2025-2026

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 2 juni 2026 Opvang Wethouder Groot Wassink Directie Jeugd Zorg en Diversiteit (bestuurszaken.ojzd@amsterdam.nl)

Onderwerp

Eindevaluatie Winteropvang 2025-2026

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad,

Met deze brief informeert het college u over de eindevaluatie van de Winteropvang en Winterkouderegeling (WKR) 2025-2026. De rapportage is bijgevoegd bij deze brief. Op 2 februari 2026 heeft u over dit onderwerp al een tussenevaluatie ontvangen. De evaluaties worden uitgevoerd door GGD Amsterdam, die hiertoe het registratiesysteem raadpleegt en gesprekken voert met alle betrokken uitvoerende zorgpartijen en andere belanghebbenden. Dit jaar is via het project GPS (Gastfunctie, Peer support, Signalering) van de Straatalliantie ook de stem van de Winteropvang/WKR-bezoeker uitdrukkelijk meegenomen in de evaluatie. Opzet Winteropvang en WKR De gemeente organiseert jaarlijks samen met zorgaanbieders de Winteropvang van 1 december tot 1 april. Wanneer de gevoelstemperatuur onder nul graden komt of wanneer er sprake is van extreem weer, wordt aanvullend de WKR afgekondigd. De Winteropvang is bedoeld voor specifieke doelgroepen geselecteerd op grond van kwetsbaarheid, verblijfsrecht en binding met Amsterdam. Behalve het bieden van bed, bad en brood is er binnen de Winteropvang toegang tot zorg en worden mensen begeleid naar een vervolgstap onder meer door perspectiefgesprekken. Binnen de WKR wordt er bed, bad en brood geboden voor iedereen die dakloos is. Hiervoor zijn dus geen voorwaardelijke criteria zoals bijvoorbeeld binding.

Zorgpartijen HVO-Querido, het Leger des Heils en De Regenboog Groep waren verantwoordelijk voor de uitvoering van de Winteropvang en de WKR. Capaciteit, locaties en doelgroepen Dit seizoen waren 270 reguliere winteropvangplekken en 230 WKR-plekken beschikbaar. Deze capaciteit is gebaseerd op de ervaringen uit voorgaande jaren. De winteropvang en WKR bereiken een brede groep dakloze mensen met uiteenlopende ondersteuningsbehoeften. Dit jaar hadden ook economisch dakloze EU-burgers met recht op gelijke behandeling toegang tot de Winteropvang. In alle gebieden waar een winteropvanglocatie werd geopend werd de buurt

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 juni 2026 Pagina 2 van 6

geïnformeerd via een bewonersbrief. De verschillende opvanglocaties waren doelgroepgericht ingericht: • De locatie Barndesteeg in stadsdeel Centrum (Leger des Heils) beschikte over 90 winteropvangplekken en 60 WKR-plekken en richtte zich op economisch dakloze mensen, vrouwen en jongvolwassenen. • De locatie Transformatorweg (T6) in stadsdeel West (HVO-Querido) bood 130 winteropvangplekken en 100 WKR-plekken en was speciaal toegerust op mensen met complexe zorg- en ondersteuningsvragen. • Daarnaast bood De Regenboog Groep via hun inloopvoorzieningen 50 winteropvangplekken en 70 WKR-plekken voor verschillende doelgroepen waaronder LHBTIQ+-personen. Een van de winteropvanglocaties van De Regenboog Groep was dit seizoen inloopvoorziening Flierbos aan de Flierbosdreef. Daarmee werd voor het eerst Winteropvang geboden in stadsdeel Zuidoost. De buurt was voor aanvang bezorgd dat dit voor een toename aan overlast zou zorgen en tijdens bewonersavonden gingen bewoners en de gemeenten hierover in gesprek. Uit de veiligheids-overleggen tijdens de opvangperiode bleek echter dat er in de praktijk een afname was van het aantal meldingen van slapers in portieken. Deze voorziening met 25 plekken zat elke avond vol.

Door kou extra WKR-capaciteit nodig, communicatie aandachtspunt Tijdens een lange koudeperiode in januari bereikte het aantal personen die een beroep deden op de Winteropvang en WKR een record van 621 personen. Omdat de reguliere opvangcapaciteit niet meer volstond, werd er opgeschaald met WKR-noodopvangplekken. In samenwerking met de directie Sport en Bos zijn hiervoor sporthallen in de stadsdelen West, Oost, Noord en Zuid ingezet. In de laatste fase tot 1 april is, in plaats van sporthallen, een leegstaand schoolgebouw in de Pieter de Hoochstraat ingezet. Omwonenden van de sporthallen zijn voor ingebruikname geïnformeerd via een bewonersbrief en de gebruikers van de sporthallen zelf via de directie Sport en Bos. Het afroepen van de WKR gebeurt op basis van weersverwachting in G4-verband. Dat betekent dat communicatie hierover kort van tevoren plaatsvindt. Sportverenigingen hebben aangegeven last te hebben gehad van deze ad hoc werkwijze. Het college heeft tijdens de Tijdelijke Algemene Raadsvergadering van april jl. toegezegd om te kijken hoe deze communicatie verbeterd kan worden (TA2026-000342). Extra maatregelen voor beperken van overlast bij voetbalclub SDZ De Winteropvang op de T6 zorgde voor extra aanloop van bezoekers gedurende de wintermaanden waarvan de naastgelegen voetbalclub SDZ veel overlast ondervond. De gemeente heeft n.a.v.

gesprekken met het bestuur van SDZ concrete werkafspraken gemaakt om de overlast te beperken en het gevoel van veiligheid te verbeteren rondom de club. Deze afspraken blijven gelden ook buiten de winteropvangperiode. Uit de eerste evaluatie blijkt dat dit tot verbeteringen heeft geleid en we blijven dit goed monitoren.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 juni 2026 Pagina 3 van 6

Bevindingen uit de eindevaluatie De GGD doet jaarlijks onderzoek naar de doelgroep en bezettingsgraad in de Winteropvang. In de evaluatie is dit jaar de beleving van bezoekers steviger meegenomen vanuit de resultaten van het project GPS van de Straatalliantie. Belangrijkste bevindingen eindevaluatie GGD Dit seizoen zien we de hoogste aantallen ooit in de Winteropvang/WKR: in totaal 2238 unieke bezoekers, 46.329 overnachtingen en per nacht gemiddeld 381 bezoekers1. Van het totaal aantal unieke bezoekers zijn er 711 in de Winteropvang opgevangen en de rest in de WKR. De WKR is zeven keer afgeroepen en gold in totaal voor 80 nachten. In de winter van 2024-2025 waren dit 91 nachten, en in 2023-2024 49 nachten. Tijdens de uitzonderlijk koude dagen in het tweede weekend van januari werden 621 bezoekers in de Winteropvang en WKR opgevangen. Dergelijke overschrijdingen van de capaciteit van 500 plekken hebben deze winter met regelmaat plaatsgevonden. Enkele belangrijke cijfers: • Van de 711 unieke Winteropvang bezoekers was 81% man en 18% vrouw (130). In seizoen 2024-2025 was van de 575 personen 79% man en 21% vrouw (119). Een daling dus in percentage van het aantal vrouwen, maar in absolute getallen een (lichte) stijging. Vanuit de eindevaluatie van GGD en de bezoekers-overleggen in het GPS-project is er geen verklaring voor deze daling te achterhalen.

Omdat het hier een relatief kleine stijging betreft verwachten we daarom dat dit effect op toeval berust, maar blijven we scherp op verdere ontwikkelingen in de toekomst. • We zien een lichte stijging van het aantal jongvolwassenen van 18 tot 27 jaar, 20% t.o.v. 17% vorig seizoen. Voor jongvolwassenen tot 23 jaar gelden geen toegangscriteria voor de Winteropvang. Van de 64 opgevangen jongeren waren er 7 jongeren al bekend binnen de Amsterdamse hulpverlening en 57 nieuw in beeld. 8 jongeren hebben de Nederlandse nationaliteit, de overige jongen komen uit andere EU-landen of van buiten de EU. Zorgpartijen en GGD geven aan dat de Winteropvang voor een deel van deze groep geen passende voorziening was, en adviseren om voor volgend seizoen wellicht toch bepaalde criteria te hanteren, en daarmee jongeren te plaatsten voor wie de opvang bedoeld is. • De demografische kenmerken van gehele bezoekersgroep (Winteropvang en WKR) verschillen weinig van die van voorgaande jaren. Het aandeel mannen (87%), vrouwen (13%) en de leeftijdsgroepen is gelijk aan vorig jaar. Het aandeel met Nederlandse nationaliteit is iets lager dan vorige winter (25% t.o.v. 27%) en het aandeel bezoekers uit de EU en daarbuiten iets hoger, totaal 75%. Van de mensen met een niet-Nederlandse nationaliteit vormen Polen (14%) en Roemenen (10%) de grootste groepen.

Voor alleen de Winteropvang-doelgroep geldt dat 50% de Nederlandse nationaliteit heeft, 22% uit een EU-lidstaat afkomstig is en 28% van buiten de EU komt; dezelfde verdeling als in 20242025.

1 Op het cijfer voor gemiddeld aantal bezoekers per nacht in 2022-2023 na, dit was 390.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

•

•

•

Datum 2 juni 2026 Pagina 4 van 6

Op de lange termijn zien we dat het totaal aantal Winteropvang/WKR-bezoekers blijft groeien (van 932 in 2015-2026 tot 2238 afgelopen seizoen) en dat deze toename vooral komt door meer bezoekers met een niet-Nederlandse nationaliteit. Er is dit jaar een verbetering te zien in het voeren van gesprekken voor de Winteropvangbezoekers, om te beoordelen welk perspectief de mensen hebben. Van de groep op peildatum 24 maart was dat 85% van de 251 bezoekers. Voor 41% was dit perspectief Begeleid Thuis/Beschermd Wonen (BVBT), voor 35% een eigen woning, voor 16% een opvangplek voor ongedocumenteerden en EU-burgers, en voor kleinere groepen repatriëring, WLZ (Wet Langdurige Zorg) of IFZO (Forensische Zorg). Per 1 april zijn er 115 overbruggingsbedden gerealiseerd voor alle bezoekers uit de Winteropvang met - of wachtend op - een beschikking, wachtende op een opvangplek voor ongedocumenteerde mensen of niet-rechthebbende EU-burgers. Er vonden 74 schorsingen plaats, waarvan drie voor de gehele winteropvang-periode, dit is vergelijkbaar met andere jaren. Alle geschorste bezoekers kregen na de schorsing een alternatieve locatie aangewezen. Schorsingen werden uitgesproken na herhaaldelijke verbale agressie of agressie jegens de organisatie (materieel).

Belangrijke resultaten uit het Project GPS en bezoekers-overleggen Uit de werkzaamheden en bezoekers-overleggen binnen het Project GPS komen twee algemene punten naar voren, zo valt in bijgevoegd Eindverslag GPS te lezen. Ten eerste valt op dat uitvoerende zorgorganisaties de beste intenties hebben en vaak onder grote druk werken met complexe doelgroepen en in een situatie van personeelskrapte. Kritische signalen vanuit bezoekers over de opvang betekenen niet vanzelfsprekend kritiek op de zorgaanbieders, maar hangen van verschillende factoren af. Daarnaast wordt een bredere systeemvraag aan de orde gesteld die niet los te zien is van de druk op de winteropvang, namelijk dat de lange wachtlijsten bij de BV/BT-keten ervoor zorgen dat de winteropvang steeds vaker een overbruggingsfunctie krijgt waarvoor deze voorziening niet bedoeld is. Verder komt een aantal meer specifieke punten naar voren: • Bezoekers op alle locaties geven aan behoefte te hebben aan meer variatie in voeding, en betere omstandigheden voor een goede nachtrust. Zij worden bijvoorbeeld gestoord door bezoekers die laat binnenkomen. Ook is er de wens rondom meer laagdrempelige toegang tot medische zorg. Nu wordt die enkel geboden op de T6. • Op de T6 wordt aangegeven dat vanwege de grote opvangcapaciteit de hygiëne en het algemene gevoel van veiligheid beperkt is.

De bejegening van beveiligers en personeel was dit jaar voldoende, en duidelijkheid over huisregels en medische zorg kunnen beter. • Op de Barndesteeg wordt een verbetering ervaren ten opzichte van vorig jaar zien met betrekking bejegening door beveiliging en personeel, kluisjes en de nieuwe slaap-‘pods’ die als zeer prettig zijn ervaren. Aanleiding voor starten met deze pods was motie 496 van lid Krom die 19 december 2025 is aangenomen. Voor komend seizoen onderzoeken we of meer pods op verschillende locaties gerealiseerd kunnen worden. De resultaten uit het GPS-project - en daarmee de stem van de bezoekers van de Winteropvang/WKR - worden meegenomen in verdere beleidsvorming.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 juni 2026 Pagina 5 van 6

Opvallendheden en vooruitblik In het algemeen zien we dat de Winteropvang en de WKR goed zijn verlopen en dat de beoogde doelgroep de Winteropvang goed weet te vinden. De zorgaanbieders kunnen in de vier maanden winteropvang perspectiefgesprekken voeren met veruit de meeste bezoekers (85% op peildatum). De signalen uit het GPS-project bevestigen dat verschillen in kwaliteit en beleving tussen voorzieningen voor een belangrijk deel samenhangen met factoren als kleinschaligheid, bejegening en de aanwezigheid van pods. Beperkte doorstroommogelijkheden belangrijk knelpunt Een aandachtspunt blijft het gebrek aan doorstroommogelijkheden tijdens en na de Winteropvang. Binnen de vier maanden kunnen bezoekers niet doorstromen naar het gestelde perspectief omdat de keten vol zit, hierbij gaat voornamelijk om een plek in een maatwerkvoorziening (BT/BV), Dag- en Nachtopvang (DNO) of een plek voor ongedocumenteerde mensen in het Programma Ongedocumenteerden Amsterdam (POA). Om deze reden wordt de Winteropvang nu voor het vierde jaar op rij gecontinueerd door het creëren van overbruggingsplekken. Recent heeft het college besloten om deze plekken te verlengen tot 1 augustus. Behoefte aan opvang overdag voor zieken en een voorziening met gebruikersruimte Er is behoefte aan mogelijkheden om bezoekers met ernstige gezondheidsproblemen ook overdag een passend verblijf te bieden.

Een voorziening met een gebruiksruimte zou drugsgebruikers, veelal basecoke-gebruikers, onder de doelgroep mogelijk kunnen bewegen gebruik te maken van de WKR. Zij maken nu vaak geen gebruik van dit aanbod. Gestage toename doelgroep, behoefte aan structurele opschaling van WKR capaciteit In de raadsinformatiebrief over de tussenevaluatie van 2 februari jl. gaf het collega aan om voor de rest van het winterseizoen te zoeken naar meer stabiliteit en structurele opschaling van het WKRaanbod. Dit is gelukt door het in gebruik nemen van een leegstaand schoolpand aan de Pieter de Hoochstraat dat plaats bood aan 80 personen. Het pand lijkt ook volgend jaar beschikbaar. Op basis van de aantallen van dit seizoen moet rekening worden gehouden met verdere groei van de doelgroep. Kosten hoger dan begroot Er is dit jaar sprake van een aanzienlijk overschrijding van het budget. Vanwege stijgende tarieven bij de aanbieders en hogere beveiligingskosten maar vooral het noodgedwongen ad hoc opschalen van de WKR-capaciteit in sporthallen was een zeer kostbaar proces, in het bijzonder omdat er heel snel geleverd moest worden. Het gebruik van de noodlocaties voor de opvang van ruim 100 extra personen kostte bijna 1 miljoen euro. De totale kosten van de winteropvang en WKR komen dit jaar uit op ongeveer 10 miljoen euro.

Deze worden met instemming van het college gedekt binnen het gehele budget voor Wmo-opvang. Om dergelijke overschrijdingen voor volgend jaar te helpen voorkomen, wordt nu al ingezet op uitbreiding van structurele WKR-capaciteit.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 juni 2026 Pagina 6 van 6

Tot slot We bedanken HvO Querido, De Regenboog Groep, het Leger des Heils, de Straatalliantie en andere betrokken partijen van harte voor hun inzet voor de Winteropvang en WKR het afgelopen jaar. In het kader van het aankomende nieuwe beleidsprogramma rond dakloosheid zullen bovenstaande punten worden meegenomen en daarbij wordt ook samenhang gezocht met de ontwikkelingen rond de huidige pilot voor laagdrempelige nachtopvang KDO (Kortdurende Opvang). Verder is het zinnig om daar waar relevant koppelingen te maken met andere beleidsontwikkelingen, zoals rondom dakloze overlastgevende drugsgebruikers, en bijvoorbeeld te onderzoeken hoe vanuit de winteropvang ook deze groep nog beter ondersteund kan worden. Het college blijft hierover in gesprek met betrokken partijen en onderzoekt welke verbeteringen verder mogelijk zijn richting toekomstige winterseizoenen. Uw raad wordt hierover in het najaar verder geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale zaken, Opvang, Gemeentelijk vastgoed, Democratisering

Bijlagen 1. Eindevaluatie Winteropvang 25-26 GGD 2. Evaluatierapport GPS 3. Raadsinformatiebrief Tussenevaluatie Winteropvang (februari 2026) 4. Tussenevaluatie Winteropvang 25-26 GGD