Raadsinformatiebrief eindevaluatie Veerkracht.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 30 mei 2023 Sociale Zaken, Armoedebestrijding Rutger Groot Wassink en Marjolein Moorman bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl

Onderwerp

Eindevaluatie actieplan Veerkracht

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In Amsterdam zagen we vanaf de start van de coronacrisis dat er bijzonder veel zelfstandigen werden geraakt, in verhouding veel meer dan in de rest van het land. Dat komt onder andere doordat er veel zelfstandigen in Amsterdam werkzaam zijn in zwaar geraakte branches zoals de cultuursector, taxibranche en horeca. Hierdoor was het beroep op de steunmaatregelen relatief groot: Amsterdam had zowel in 2021 als in 2022 landelijk het hoogste aantal aanvragen voor de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). En ook na de beëindiging van de Tozo deden (en doen) nog veel Amsterdamse zelfstandigen een beroep op inkomensondersteuning via het Bbz (besluit bijstandverlening zelfstandigen). De coronacrisis en de steunmaatregelen stelden de gemeente voor een enorme opgave, die we mede dankzij de inzet en flexibiliteit van vele gemotiveerde medewerkers met vertrouwen hebben uitgevoerd. Al snel werd duidelijk dat er meer nodig was om zelfstandig ondernemers weer perspectief te bieden dan alleen een inkomensondersteuning. Daarom zijn we in Amsterdam eind 2020 gestart met de uitvoering van het actieplan Veerkracht. Als een van de eerste gemeentes in Nederland hebben we een integraal aanbod op maat gerealiseerd voor alle zelfstandigen die getroffen waren door de crisis.

De aanpak richtte zich allereerst op het bieden van bestaanszekerheid en perspectief aan Amsterdamse ondernemers, om ze sterker uit de crisis te laten komen. Met Veerkracht hebben we acties ingezet die ertoe leiden dat de financieel getroffen zelfstandig ondernemers zo snel en duurzaam mogelijk weer in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien en dat (verborgen) armoede- en schuldenproblematiek snel worden aangepakt. Nu de zwaarste periode voor veel zelfstandigen voorbij is, is het goed om terug te kijken en te evalueren. Het doel van deze evaluatie is om de dienstverlening aan zelfstandigen verder te optimaliseren met behulp van de lessen uit de crisisperiode. In deze brief informeren we u over de resultaten van het actieplan Veerkracht (hierna Veerkracht), schetsen we op hoofdlijnen hoe de dienstverlening aan zelfstandigen er de komende periode uit gaat zien en geven we aan hoe we de lessen uit de crisis willen toepassen. Daarnaast gaan we in op verbeterpunten van de landelijke regelingen voor zelfstandigen, want daar valt de echte winst te behalen. Helaas zien we dat hier nog steeds onvoldoende actie op wordt ondernomen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 mei 2023 Pagina 2 van 6

Terugblik In de eerste dagen na de afkondiging van de eerste coronamaatregelen zochten al meer dan 2.000 zelfstandig ondernemers contact met de gemeente en zagen we de impact die de crisis in korte tijd al op veel Amsterdamse zelfstandigen had. Tijdens de crisis was het zorgen voor bestaanszekerheid altijd de belangrijkste prioriteit van het college en de gemeentelijke organisatie. We zijn daarom ook trots op dat we door snel handelen, inzet op innovatie en het centraal stellen van de Amsterdammer in staat zijn geweest om in totaal (cumulatief) in anderhalf jaar tijd bijna 125.000 Tozo aanvragen van 47.000 zelfstandigen af te handelen. We hebben dit gedaan op een tijdige en rechtmatige wijze, waardoor we ongeveer de helft van alle Amsterdamse zelfstandigen tijdens de crisis hebben geholpen om in het bestaan te voorzien. Toen de crisis voortduurde, zijn we niet stil blijven staan. In het najaar van 2020 zijn we als een van de eerste gemeentes in Nederland gestart met het bieden van aanvullende dienstverlening, de uitvoering van het actieplan Veerkracht met als doel dat door de crisis geraakte zelfstandig ondernemers weer perspectief en bestaanszekerheid krijgen. Ook toen het Rijk de Tozo en andere landelijke maatregelen per 1 okotber 2021 heeft beëindigd, was de crisis voor veel zelfstandigen nog niet voorbij en zagen we in Amsterdam nog steeds de gevolgen ervan .

Het beroep op inkomsondersteuning (via het Bbz) is na het beëindigen van de Tozo nog steeds bijzonder hoog geweest (5.000 Bbz-aanvragen in het laatste kwartaal van 2021 en 6.300 aanvragen in het eerste kwartaal van 2022). We hebben ook het beroep op schuldhulpverlening zien toenemen, waardoor ook de aanvullende begeleiding vanuit Veerkracht nog van grote waarde is geweest. In 2023 zien we het aantal aanvragen voor Bbz-uitkeringen stabiliseren. Wel blven ze op een hoger niveau dan voor de crisis, we hebben ons bereik vergroot doordat meer zelfstandigen met een laag inkomen nu de weg naar de gemeente kunnen vinden. Resultaten actieplan Veerkracht Via het actieplan Veerkracht hebben we integrale dienstverlening aangeboden, bij het zoeken van een baan in loondienst, bij het bieden van ondersteuning bij de bedrijfsvoering, bij schuldhulpverlening en het voorkomen van schulden. In de periode daarna hebben we deze dienstverlening zoveel mogelijk doorontwikkeld. In de twee jaar dat het actieplan is uitgevoerd, hebben we minimaal één intake- of adviesgesprek gevoerd met 5.500 individuele ondernemers met een hulpvraag. Soms was één gesprek voldoende, maar vaak zijn ook de langere begeleidingstrajecten ingezet. Een deel van de ondernemers heeft gebruikgemaakt van meerdere instrumenten van Veerkracht.

Gedurende de uitvoering van Veerkracht hebben we de dienstverlening zoveel mogelijk toegespitst op de behoeften van ondernemers en veranderende situaties op de arbeidsmarkt. Zo nodig hebben we de dienstverlening ook aangepast. Zo is al in de tussenevaluatie van Veerkracht een aantal verbeterpunten genoemd, zoals stevig inzetten op om- en bijscholing, het focussen op groeisectoren en het creëren van een netwerk voor ondernemers. We willen niet alleen uitgaan van directe resultaten en aantallen, maar om de dienstverlening te kunnen optimaliseren is het ook belangijk om feedback van Amsterdammers zelf te krijgen. Om meer inzicht te krijgen in hoe de ondernemers verschillende diensten hebben ervaren, hebben we een kwalitatief en kwantitatief klanttevredenheidsonderzoek laten uitvoeren onder de deelnemers. 120 ondernemers hebben de enquête ingevuld en met 21 van hen zijn verdiepende

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 mei 2023 Pagina 3 van 6

interviews gedaan. Uit de onderzoeksresultaten blijkt op hoofdlijnen dat de dienstverlening over het algemeen positief wordt beoordeeld door de deelnemers: 90 procent geeft aan dat het contact met de gemeente hen geholpen heeft. Belangrijk voor ons is ook dat de geinterviewden aangeven de gemeente als serieuze(re) gesprekspartner te zien, waardoor we verwachten ook in de toekomst meer Amsterdamde zelfstandigen met financiele problemen te kunnen bereiken en ondersteunen. Loondienstroute Zo’n 2.050 ondernemers hebben gebruik gemaakt van de loondienstroute, gericht op de oriëntatie en de stap naar een baan in loondienst. Hiervoor werd een nieuw programma Switch ingezet. We zijn meer integraal gaan werken en hebben voor het eerst onze re-integratieinstrumenten, zoals sollicitatietrainingen voor Amsterdammers met reguliere bijstand, ook ingezet voor de doelgroep ondernemers. Dit heeft bijgedragen aan een breed aanbod voor bij het maken van een carrièreswitch of het vinden van een baan in loondienst. Bij de uitvoering van Switch is extra aandacht besteed aan het vinden van een baan in sectoren waar grote tekorten zijn, met het oog op een stabiel inkomen en een duurzaam perspectief. Zo’n 30 procent van de ondernemers heeft via deze route direct fulltime of parttime werk in loondienst gevonden.

Ook ongeveer een derde van de ondernemers heeft aangegeven na de gesprekken weer voldoende perspectief als ondernemer te zien. We hebben daarnaast geconstateerd dat een parttimebaan in loondienst naast een eigen onderneming (hybride werken) voor inkomenszekerheid kan zorgen en dat veel ondernemers deze stap eerder bereid is te zetten dan naar fulltimewerk, waarbij het bedrijf moet worden opgegeven. Dit is een belangrijke les die we meenemen in het organiseren van onze huidige dienstverlening. Switch bood daarnaast de mogelijkheid om een aanmelding te doen bij het Regionaal Mobiliteitsteam (RMT) voor om- en bijscholing. Zo kwam 20 procent van de aanvragen voor omen bijscholing bij het RMT vanuit Veerkracht. Ondernemers hebben de loondienstroute (actielijn 1) positief ervaren met een gemiddeld cijfer van een 7 en hebben hierbij ook aangegeven (meer) vertrouwen in hun eigen toekomst te hebben gekregen. Ondernemersdienstverlening De tweede route is gericht op de ondernemersdienstverlening. Zelfstandigen konden o.a gebruik maken van coaching, workshops en werksessies. Dit succesvolle instrument is tijdens de crisis flink opgeschaald, waarbij we ook zelfstandigen zelf meer regie hebben gegeven over het kiezen van een geschikte gesprekspartner.

Zo’n 60 procent van de deelnemers van deze route heeft een coachingstraject gevolgd van zes weken tot vijf maanden om zo aan hun ondernemersvaardigheden of bedrijfsvoering te werken. De coaching en begeleiding wordt gegeven door specialisten, waaronder ook veel zelfstandigen. Om ondernemers zelf meer inzicht in de bedrijfsvoering en het toekomstperspectief van het bedrijf te geven, is de zeer goed bezochte workshop Gun jezelf een doorstartplan ontwikkeld. Deze wordt ook momenteel nog aangeboden. De ondernemersdienstverlening is zeer goed beoordeeld door zelfstandigen die hier gebruik van hebben gemaakt. In totaal hebben we ruim 2.600 ondernemers hiermee geholpen. Zij geven aan dat ze voornamelijk geholpen zijn met het versterken van hun eigen onderneming en meer

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 mei 2023 Pagina 4 van 6

vertrouwen hebben gekregen in de toekomst. Ook Het Fundament, een programma voor creatieve ondernemers gericht op het ontwikkelen van ondernemersvaardigheden, is zeer positief ervaren. De-escalatieroute De de-escalatie route richtte zich voornamelijk op het voorkomen of wegnemen van problematische schulden, maar ook op goed doorverwijzen bij mentale problemen of hulp bij bedrijfsbeëindiging. We hebben flink ingezet op verbeterde samenwerking binnen de keten, de dienstverlening bij schulden is doorontwikkeld samen met Buurtteam-organisaties en twee gespecialiseerde schuldhulpverleningsbureaus. Vanwege de crisis, maar ook mede door de verbeterde samenwerking een meer proactieve, op preventie gerichte aanpak, weten zelfstandigen de gemeente beter en sneller te vinden. Het aantal ondernemers met schuldenproblematiek is tijdens de coronaperiode dan ook gestegen. In totaal hebben 1.975 ondernemers gebruikgemaakt van schuldhulpverlening via de de-escalatieroute. We zijn grotendeels tevreden met de resultaten van een meer preventieve aanpak en het hogere bereik. Wel ligt de klanttevredenheid met gemiddeld een 6,4 lager dan bij de andere dienstverlening. Het gaat om een enigszins indicatief cijfer, omdat het aantal respondenten voor het onderzoek te laag was om conclusies te trekken.

Daarnaast is het lagere cijfer mogelijk te verklaren door de aard van de hulpverlening (bijvoorbeeld de moeilijke stap naar bedrijfsbeëindiging). Omdat we het belangrijk vinden onze dienstverlening aan deze kwetsbare groep (voormalig) zelfstandig ondernemers te verbeteren, vinden wij nader onderzoek nodig; dit jaar volgt daarom een nieuw klanttevredenheidsonderzoek dat zich specifiek richt op de schuldhulpverlening aan ondernemers in Amsterdam. Vervolg De coronacrisis heeft de kwetsbare positie van veel Nederlandse zelfstandigen en arbeidskrachten met flexibele contracten extra zichtbaar gemaakt. Toch stijgt het aantal ondernemingen in Nederland weer. Hoewel zowel uit de KVK-rapportage als uit ons eigen klanttevredenheidsonderzoek blijkt dat het in 2022 beter ging met de ondernemers zelf, zijn veel van hen toch onzeker over de toekomst van hun onderneming. Oorzaken hiervoor zijn onder meer de hoge energiekosten, de gevolgen van de oorlog in Oekraïne en de gestegen personeelstekorten op de arbeidsmarkt. Het college wil zich gericht blijven inzetten om de bestaanszekerheid van de kwetsbare ondernemers duurzaam te versterken. We zijn zeer tevreden met de resultaten en ervaringen van Veerkracht, ook gezien de druk waaronder het programma is opgezet.

De lessen van Veerkracht zijn zeer bruikbaar bij onvoorziene crisissituaties, maar zijn ook vooral aanleiding om onze eigen dienstverlening aan ondernemers weer verder te ontwikkelen en aan te scherpen. Zo bieden we ondernemers ook in 2023 om- en bijscholing aan, ondersteunen we hen bij het vinden van een parttimebaan in loondienst en bieden we specialistische schuldhulpverlening bij financiële problemen. Ook kunnen alle ondernemers met een inkomen tot 130 procent van het sociaal minimum zich blijven aanmelden voor coaching, werksessies en/of de workshop Gun jezelf een doorstartplan.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 mei 2023 Pagina 5 van 6

We blijven een groot deel van de tijdens de crisis ontwikkelde dienstverlening dus nog steeds integraal aanbieden aan zelfstandigen in Amsterdam die ondersteuning nodig hebben. Daarbij richten we ons vooral op zelfstandigen met een laag inkomen die in de bijstand dreigen terecht te komen. We gaan daarbij weer meer inzetten op persoonlijk adviesgesprekken. De zelfstandige geeft zelf aan hoe en waar deze moet plaatsvinden: digitaal, op kantoor bij het ondernemersplein of bij een van de Ondernemers adviespunten in de Masterplangebieden. De lessen vanuit het Tozo-aanvraagproces willen we ook gebruiken voor het optimaliseren van het afhandelen van Bbz-aanvragen. We zetten nog steeds in op een digitaal aanvraagproces en houden de bewijslast laag. Zo blijft er meer capaciteit beschikbaar voor persoonlijke begeleiding en maatwerk aan zelfstandig ondernemers. Landelijke ontwikkelingen Bbz regeling De coronacrisis heeft niet alleen de kwetsbare positie op de arbeidsmarkt van veel zelfstandigen en flexibele arbeidskrachten zichtbaar gemaakt. We hebben ook aangetoond dat de ondersteuning anders, en vooral beter kan. De Tozo en andere steunregelingen zijn in een korte periode opgetuigd en hebben voor innovatie en vereenvoudiging gezorgd bij de dienstverlening aan zelfstandigen.

Het is zaak dat deze lessen niet verloren gaan, maar dat we deze gebruiken om de positie van zelfstandigen en flexibele arbeidskrachten structureel te verbeteren. De huidige Bbz-regeling doet onvoldoende recht aan een veranderde arbeidsmarkt, waarbij het niet uit moet maken of een uitkeringsgerechtigde doorstart als zelfstandige of via een baan in loondienst in het inkomen voorziet. De bestaande Bbz-regeling is daarnaast te complex en onvoorspelbaar, waardoor de bestaanszekerheid van kleine zelfstandigen onvoldoende wordt gewaarborgd. De Tweede Kamer heeft de afgelopen jaren twee moties aangenomen die vragen regelingen te verbeteren en toegankelijker te maken en om de in de crisis opgedane lessen en ervaringen toe te passen. We maken ons zorgen dat deze lessen verloren dreigen te gaan. Verbetervoorstellen in een recente kamerbrief1 over deze moties legt de focus op (het verspreiden van) bestaande bestpractices, terwijl fundamentele veranderingen vooruit worden geschoven of als niet noodzakelijk worden aangemerkt. Het college vindt de huidige voorstellen van het Rijk teleurstellend en volstrekt onvoldoende om de bestaanszekerheid van de meest kwetsbare zelfstandigen te waarborgen. Gemeentes hebben met de uitvoering van de Tozo waardevolle ervaring opgedaan met het uitgaan van vertrouwen in aanvragers en vereenvoudiging van de complexe Bbz-regeling.

En die de bestaanszekerheid van kleine zelfstandigen in Nederland daadwerkelijk kunnen verbeteren. Maar daarvoor is er serieuze bereidheid vanuit het Rijk nodig om echt in te zetten op structurele hervormingen. In de recente kamerbrief zien we die bereidheid helaas (nog) onvoldoende. Ook op de langere termijn zullen aanpassingen in de verschillende regelingen noodzakelijk zijn, in samenhang met een nieuwe visie op de sociale zekerheid, het toeslagenstelsel en de fiscale wetgeving. We roepen het Rijk daarom op om samen met gemeentes te werken aan

1

Kamerbrief over sociale zekerheid in crisistijd, d.d. 9 mei 2023

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 mei 2023 Pagina 6 van 6

fundamentele verbeteringen van de regelingen voor zelfstandigen en zo de waardevolle lessen uit de coronacrisis niet verloren te laten gaan.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink, Wethouder Sociale Zaken

Bijlagen Eindevaluatie Veerkracht, d.d. 16 mei 2023.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Marjolein Moorman, Wethouder Armoedebestrijding