Raadsinformatiebrief draagvlakonderzoek monument gastarbeiders.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 30 januari 2026 Kunst en Cultuur Touria Meliani Directie Economische Zaken en Cultuur, afdeling Kunst en Cultuur (bestuurszaken.ezc@amsterdam.nl) Draagvlakonderzoek monument gastarbeiders

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. Gastarbeiders zijn onlosmakelijk verbonden met de Amsterdamse geschiedenis. In de Canon van Amsterdam is ‘Gastarbeiders’ zelfs één van de vijftig vensters. Vanaf de jaren zestig kwamen veel gastarbeiders naar Amsterdam. Mensen uit Spanje, Portugal, Italië, Griekenland, voormalig Joegoslavië, Turkije en Marokko moesten het arbeidstekort aanvullen. Ze werden ‘gastarbeiders’ genoemd, omdat hun aanwezigheid tijdelijk zou zijn. Maar velen zijn gebleven. De gastarbeiders hebben een belangrijke en blijvende rol in onze Amsterdamse stadsgeschiedenis gespeeld. Die verdient meer aandacht en erkenning. Dit kan bijvoorbeeld door hier fysiek uiting aan te geven in kunst en cultuur. Het college heeft daarom een draagvlakonderzoek laten uitvoeren naar de wenselijkheid van een monument voor gastarbeiders. Dit komt voort uit het initiatiefvoorstel van de raadsleden Koyuncu (DENK), Bouhassani (PvdA) en Bentoumya (Groenlinks) getiteld ‘Erkenning voor de rol van de gastarbeiders voor Amsterdam’. Daarin werd gevraagd ‘Te onderzoeken of en hoe we een plek in Amsterdam kunnen creëren die letterlijk ruimte geeft aan het verleden, heden, en toekomst van gastarbeiders en hun blijvende impact op de stad.

Hierbij valt te denken aan de oprichting van een monument ter ere van de gastarbeiders, eventueel in het kader van de viering van het 750-jarig bestaan van Amsterdam in 2025. En om binnen deze verkenning ook het kostenplaatje in overweging te nemen en diverse gemeenschappen in de stad te betrekken.’ In de bestuurlijke reactie op het raadsinitiatief heeft het college laten weten dat een (gedenk)plek recht moet doen aan gastarbeiders afkomstig uit alle windstreken en dat voor een monument een breed draagvlak wenselijk is. Toegezegd is een draagvlakonderzoek onder verschillende betrokken migrantengroepen te zullen uitvoeren. Het onderzoek Het onderzoek naar het draagvlak voor het oprichten van een monument (ereteken) voor gastarbeiders in Amsterdam is uitgevoerd in de periode mei - juli 2025. Het draagvlakonderzoek had een verkennend en inventariserend karakter, waarbij de nadruk is gelegd op gerichte

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 januari 2026 Pagina 2 van 3

participatie en het verzamelen van directe input van de betrokken gemeenschappen. Door middel van acht participatiebijeenkomsten, twee stadsgesprekken en negen pop-upgesprekken is inzicht verkregen in de behoefte aan een monument. De resultaten zijn verwoord in het rapport ‘Plaats van herinnering’. Doel van het uitvoeren van het draagvlakonderzoek was om inzicht te krijgen in: • De behoefte en wenselijkheid van een monument. • De betekenis van een monument; wat het zou moeten representeren. • De mogelijke uitingsvorm van een monument. • Wat een toepasselijke locatie zou kunnen zijn. De resultaten Het draagvlakonderzoek heeft de volgende resultaten opgeleverd (samengevat): Behoefte • Uit het onderzoek blijkt dat er brede steun is voor een gastarbeidersmonument, al bestaan er ook verschillende opvattingen over de vorm en betekenis ervan. De meeste deelnemers zien het als een belangrijke vorm van erkenning en herinnering, vooral in het licht van zorgen over het verdwijnen van deze geschiedenis uit het collectieve bewustzijn. Een monument kan volgens respondenten bijdragen aan educatie, intergenerationele overdracht en maatschappelijke erkenning van de rol van gastarbeiders in de wederopbouw van Amsterdam. Betekenis • Het monument zou de veerkracht, trots en bijdrage van gastarbeiders moeten uitdrukken.

• Ervaringen van hard werk, eenzaamheid en opoffering moeten ook terugkomen in een monument, zonder daarbij te vervallen in slachtofferschap. • Er werd onder de respondenten nadrukkelijk gepleit voor een inclusieve, multiculturele, intergenerationele en genderbewuste representatie. Vorm • •

De vorm van het monument moet begrijpelijk en herkenbaar zijn. Het monument moet uitnodigen tot dialoog en reflectie.

Locatie • Enerzijds bestaat er een wens voor een centrale plek in de stad, zoals op of bij het Centraal Station of het Weteringsplantsoen. • Anderzijds wordt er gepleit voor een wijkgerichte plek, dicht bij de betrokken gemeenschappen, zoals Plein '40-'45 of Sloterpark. • Een tweedelige opzet werd als mogelijke oplossing voorgesteld. Naast deze conclusies zijn er enkele aanvullende inzichten opgedaan, die het vermelden waard zijn:

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

• •

Datum 30 januari 2026 Pagina 3 van 3

Meerdere respondenten uitten kritiek op de term ‘gastarbeider’. Sommige respondenten beschouwen de term als gedateerd of stigmatiserend. Anderen ervoeren minder weerstand tegen de term omdat de term historisch gezien de correcte benaming zou zijn. Er werd gewezen op de noodzaak van co-creatie, randprogrammering en actieve betrokkenheid van de gemeenschappen bij de verdere uitwerking van het monument. Het draagvlak blijkt vooral sterk onder Marokkaanse en Turkse gemeenschappen. De betrokkenheid van andere groepen, zoals de Italiaanse, Griekse en voormalig Joegoslavische, was aanzienlijk lager; een verschil dat vooral samenhangt met mindere mate van aanwezigheid en organisatiegraad. De Spaanse en Portugese gemeenschap waren goed te bereiken, maar het aantal leden verbonden met de geschiedenis van gastarbeid was hier een stuk lager.

Het volledige onderzoeksrapport ‘Plaats van herinnering’ is bijgevoegd als bijlage. Vervolg De uitkomsten van het draagvlakonderzoek laten zien dat er brede steun voor de realisatie van een plaats van herinnering voor gastarbeiders bestaat. Op basis hiervan heeft het college de conclusie getrokken dat de realisatie van een monument voor gastarbeiders een toevoeging aan de stad is, die kan dienen om de herinnering aan de aanwezigheid en bijdragen van de gastarbeiders aan de stad levend te houden. Het zorgt tevens voor een meer inclusieve openbare ruimte, waar meer Amsterdammers zich in de kunst in de openbare ruimte kunnen herkennen. Het college gaat opdracht geven om een monument voor de gastarbeiders te realiseren. De locatie, vorm van het kunstwerk, naamgeving en keuze van de uitvoerende kunstenaar zijn onderdeel van het realisatieproces, waarbij de betrokken gemeenschappen zullen worden betrokken. Bij de Voorjaarsnota 2025 is voor het monument voor de gastarbeiders € 0,4 miljoen gereserveerd. Het college verwacht dat het monument voor de gastarbeiders in de eerste helft van 2027 gereed zal zijn. Met dit monument hoopt het college bij te dragen aan de erkenning van het belang van de gastarbeiders in Amsterdam. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Touria Meliani Wethouder Kunst en Cultuur

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl