Raadsinformatiebrief_doelgroeponderzoek EU toegang Wmo_16122024_def.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 december 2024 Opvang Rutger Groot Wassink Directie JZD (bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl) Bevindingen doelgroeponderzoek dakloze EU-burgers, recht op gelijke behandeling en toegang maatschappelijke opvang (Wmo)

Geachte leden van de gemeenteraad, Zoals u weet maak ik mij grote zorgen om de groeiende groep dakloze EU-burgers. Deze EUburgers komen naar Nederland om te werken en bevinden zich nog te vaak in een dusdanig kwetsbare positie, dat zij dakloos raken met aanzienlijk risico op verdere teloorgang op straat. Naar schatting van veldwerkers behoort inmiddels zelfs tot 80-90% van de mensen die u dakloos op straat ziet in Amsterdam, tot deze groep. Lange tijd was landelijk onduidelijk of en welk deel van deze EU-burgers in aanmerking komen voor ondersteuning en maatschappelijke opvang vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015). Veelal werden deze mensen, wat nu onterecht blijkt, de toegang tot Wmo-voorzieningen en maatschappelijke opvang onthouden. Daarom zijn de Regenboog Groep en de gemeente Amsterdam (waaronder de GGD) een onderzoek gestart om meer inzicht te krijgen in de 1800 tot 2400 dakloze EU-burgers die in de stad verblijven. In juli jl. bent u in de Raadsinformatiebrief Checklist gelijke behandeling toegang EU-burgers Wmo (dd. 15 juli 2024) geïnformeerd over de voorlopige bevindingen van dit doelgroeponderzoek. Toen bleek al dat een aanzienlijk deel van deze mensen recht heeft op gelijke behandeling, wat betekent dat zij recht hebben op een beoordeling voor toegang tot opvang en ondersteuning vanuit de Wmo.

Op basis van deze eerste inzichten is besloten een tijdelijke werkwijze te starten met een EU-veldtafel onder regie van de GGD en in samenwerking met de afdeling Werk Participatie en Inkomen (WPI). Hier wordt met behulp van de nationale Checklist gelijke behandeling EU-burgers1, gericht op werk(verleden) en inkomen, bepaald of er sprake is van recht op een Wmo-beoordeling voor een EU-burger. In deze brief informeer ik u zoals beloofd over de definitieve bevindingen van het doelgroeponderzoek, weergegeven in bijgevoegde factsheet. Hierbij is ook expliciet naar de werkachtergrond van de EU-burgers gekeken.

1 Checklist gelijke behandeling EU-burgers | Publicatie | Arbeidsmigratie in goede banen

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 december 2024 Pagina 2 van 5

Belangrijkste conclusies De belangrijkste conclusies uit dit onderzoek zijn dat: • een groter deel dan eerder gedacht, namelijk 54,5% (i.p.v. 29%) van de 1800 – 2400 dakloze EU-burgers, recht heeft op gelijke behandeling; • daarmee ook een grotere groep mogelijk toegang heeft tot de maatschappelijke opvang vanuit de Wmo (schatting 100 tot 400 personen); • het merendeel van deze rechthebbende groep buiten Amsterdam dakloos is geraakt; • de grootste oorzaak van dakloosheid voor deze groep de koppeling van wonen aan werk is, waarbij verlies van werk leidt tot verlies van woning (51%); • onder de hele groep (zowel niet rechthebbende als rechthebbende) dakloze EU-burgers het merendeel kampt met verslaving en/of GGZ problematiek (62%). We gebruiken deze bevindingen bij ontwikkeling van verder lokaal beleid en de lobby richting het Rijk, daarop ga ik hieronder uitgebreider in. Definitieve bevindingen doelgroeponderzoek Voor het onderzoek naar de groep dakloze EU-burgers in Amsterdam hebben de Regenboog Groep, de gemeente Amsterdam en de onderzoeksafdeling van de GGD samengewerkt. Op basis van dit onderzoek hebben we definitieve cijfers over de omvang van de groep, en weten we wie van die groep recht heeft op gelijke behandeling. Daarnaast is aanvullend inzicht opgedaan over de sectoren waarin deze mensen werkzaam zijn of waren.

Het betreft een dossieronderzoek van EUburgers die gebruik maken van maatschappelijk werk van de Regenboog Groep. Het gaat om een steekproef van 176 dak- en thuisloze EU-burgers in Amsterdam, representatief voor de hele doelgroep die in beeld is bij de Regenboog Groep2. Hieronder wordt u meegenomen in de bevindingen op het gebied van: 1. demografische samenstelling 2. recht op gelijke behandeling 3. zorgvraag en Wmo-doelgroep 4. huisvestingsvraag en oorzaak van dakloosheid 5. werkverleden binnen of buiten Amsterdam. 1. Demografische samenstelling De Regenboog Groep registreert en ondersteunt jaarlijks zo’n 3000 dakloze EU-burgers, waarvan op het moment van het onderzoek 1463 personen in beeld waren bij maatschappelijk werk. We gaan er vanuit dat de hele doelgroep in Amsterdam op één tijdpunt 1800 – 2400 dakloze EU-burgers betreft, en er jaarlijks 4000 - 5000 personen langere of kortere tijd in de stad verblijven. De groep kent de volgende demografische opbouw: • 60% van de dakloze EU-burgers is Pools of Roemeens; • in totaal zijn er minimaal 21 nationaliteiten; 2 Beperkingen onderzoek: Extrapolatie naar stedelijke niveau op basis van de inschatting dat de Regenboog Groep

tussen 62,5 % en 80% van de gehele doelgroep dakloze EU-burgers in Amsterdam in beeld heeft.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

• •

Datum 16 december 2024 Pagina 3 van 5

14% van de doelgroep is vrouw en 86% man; de gemiddelde leeftijd is 38 jaar.

2. Recht op gelijke behandeling •

•

•

54,5% van de doelgroep dakloze EU-burgers blijkt volgens de richtlijnen van de nationale Checklist gelijke behandeling potentieel recht te hebben op gelijke behandeling. Dit is een aanzienlijk groter deel dan wat de voorlopige cijfers uit juni uitwezen (29%). De helft van de groep heeft dit recht o.b.v. huidig werk/inkomen en andere de helft o.b.v. voldoende werkverleden. Dat het nu om een groter deel gaat dan eerder gedacht, komt doordat het verdiepingsonderzoek zich meer en uitgebreider dan in de eerste uitvraag, richtte op de checklistvoorwaarden, waar de eerste uitvraag een eerste inschatting betrof. Een inschatting voor de totale omvang in Amsterdam is daarmee met de kennis van nu dat van de 1800 – 2400 dakloze EU-burgers die op dit moment in de stad verblijven, er 1000 – 1250 tot de rechthebbende groep behoren en daarmee recht hebben op een Wmo-beoordeling.

3. Zorgvraag en Wmo-doelgroep3 • Een meerderheid van de totale groep EU-burgers (62%) is verslaafd en/of heeft GGZ problematiek: één op twee dakloze EU-burgers is verslaafd, één op de vijf dakloze EUburgers heeft GGZ-problematiek en één op de acht dakloze EU-burgers zowel GGZ- als verslavingsproblematiek. • Steeds vaker en in steeds ernstigere mate is bij de doelgroep ook sprake van somatische problematiek. • De rechthebbende groep onder de dakloze EU-burgers heeft recht op een beoordeling van toegang tot maatschappelijke opvang (Wmo). Op basis van de cijfers uit het verdiepend onderzoek is een nieuwe inschatting van de omvang van de groep die na beoordeling daadwerkelijk recht heeft op toegang tot maatschappelijke opvang (Wmo) 100 – 400 personen. 4. Huisvesting en oorzaak dakloosheid • De helft van de dak- en thuisloze EU-burgers verblijft op straat en een derde heeft een tijdelijke opvangplek, bijvoorbeeld in de perspectiefopvang (kortdurende 24-uurs opvang voor kwetsbare EU-burgers, met als doel herstel en toewerken naar perspectief. Daarnaast is vooral sprake van instabiele huisvestingsvormen zoals bankhoppen of verblijf in een hostel of tuinhuis. • Wat betreft de oorzaak van dakloosheid zien we dat de helft (51%) van de rechthebbende EU-burgers dakloos is geworden na beëindiging van werk door koppeling werk/wonen.

Voor het grote merendeel (69%) van hen was dit buiten Amsterdam.

3

Inschatting van de zorgvraag, waaronder kwetsbaarheid, verslavings- en (OGGZ-)problematiek is gedaan door maatschappelijk werkers van de Regenboog Groep. In de praktijk doet de GGD deze beoordeling, o.a. bij bepalen van toegang tot Wmo.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

Datum 16 december 2024 Pagina 4 van 5

Een kwart van de rechthebbende EU-burgers (26%) is zonder woning naar Nederland gekomen en dus altijd dakloos of instabiel gehuisvest geweest. Andere oorzaken van dakloosheid zijn conflict met medebewoners, een relatiebreuk en in enkele gevallen huisuitzetting door huurschuld of overlast, illegale onderhuur of ontslag uit een penitentiaire- of GGZ instelling.

5. Werkverleden binnen of buiten Amsterdam • De EU-burgers met werk(verleden) hebben in de industrie (19%), schoonmaak (14%), logistiek/magazijn (13%) of bezorgbranche (10%) gewerkt. Daarnaast in mindere mate in de bouw (7%), horeca (6%) en landbouw (5%) en overige branches. • De helft van de rechthebbende dakloze EU-burgers (53%) heeft in Amsterdam de laatste werkgever (gehad). Een deel van de groep die ondanks dakloosheid nu inkomen heeft uit werk in Amsterdam, is wel al eerder buiten de stad dakloos geraakt. De oorzaak van dakloosheid ligt daarmee voor minimaal de helft van de groep buiten Amsterdam.

Meer is nodig De doelgroep dak- en thuisloze EU-burgers groeit. Inmiddels is zelfs 80-90% van de mensen die genoodzaakt zijn op straat te slapen EU-burger. Uit dit onderzoek blijkt dat een groot deel van hen buiten onze stad dakloos is geraakt en zorg nodig heeft. Wat de veronderstelling dat Amsterdam lasten draagt voor een probleem waarvan de oorzaak elders in Nederland ligt, versterkt. Hiervoor doen we lokaal wat mogelijk is. Sinds 2023 is een stedelijke ketenaanpak dakloze EUburgers ontwikkeld4, gericht op verminderen van dakloosheid en menselijk leed, en beperken van overlast in de stad. Hierbij wordt ingezet op het bereiken van mensen op straat door outreachende teams; het bieden van de juiste zorg en ondersteuning; en toeleiding naar werk, opleiding, huisvesting of terugkeer naar het land van herkomst. Als het gaat om repatriëring zijn onze partners als het Leger des Heils en de Regenboog Groep i.s.m. GGD intensief bezig met het leggen van contacten in de verschillende EU-landen, om mensen ook daar een zachte landing en nieuw perspectief te bieden. Potentieel kan een aanzienlijke groei van de vraag naar maatschappelijke opvang worden verwacht op een keten die al onder druk staat en lange wachttijden kent Op dit moment gaat het potentieel om een groep van 100-400 mensen.

We worden onvoldoende toegerust op deze taak, daar de rijksoverheid in de uitkering voor maatschappelijke opvang geen rekening houdt met deze taakverzwaring en verbreding. Gemeenten hebben hierop stelling genomen en problematiseren dit bij het Rijk. Op basis van de hierboven geschetste cijfers wil Amsterdam opnieuw het gesprek aangaan met rijksoverheid. Nodig is dat: •

De decentralisatie uitkering maatschappelijke opvang wordt aangepast op deze door gemeenten ervaren taakverzwaring.

4 Zie Raadsinformatiebrief Checklist gelijke behandeling toegang EU-burgers Wmo (dd. 15 juli 2024)

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

•

Datum 16 december 2024 Pagina 5 van 5

Gemeenten structureel worden gefinancierd voor de aanvullende inzet die nodig is. Op dit moment neemt Amsterdam met vijf andere gemeenten deel aan een pilot om de ondersteuning aan dakloze EU-burgers vorm te geven. Deze middelen zijn meermalig incidenteel toegekend. Structurele financiering is nodig, voor álle Nederlandse gemeenten. Volop ingezet wordt op uitvoering van de Roemer-maatregelen5 en werkgevers meer verantwoordelijkheid krijgen voor het voorkomen van een kwetsbare positie van hun werknemers. Onder andere door een zorg- en informatieplicht voor werkgevers, een certificeringsstelsel voor uitzenders en voorwaarden voor betere registratie.

Hoe verder? Amsterdam heeft als eerste gemeente meer inzicht gekregen in de doelgroep dakloze EU-burgers. Een groep kwetsbare mensen die veelal als werkende arbeidsmigrant in een te kwetsbare en afhankelijke positie verkeren. Uiteindelijk ligt de verantwoordelijkheid daarmee ook bij de werkgevers die deze mensen in eerste instantie, en onder deze voorwaarden, in Nederland laten werken en wonen. We weten dat veel van deze EU-burgers deze winter gebruik maken van de Winteropvang of Winterkoudeopvang. We willen dit benutten om meer informatie over de specifieke werkgevers op te halen, en deze informatie gebruiken in de ‘scan Arbeidsmigratie’ die op dit moment uitgevoerd wordt. Deze scan geeft een lokaal beeld van de doelgroep arbeidsmigranten en knelpunten op verschillende leefgebieden als werk, wonen en zorg. We informeren u graag over de bevindingen van de scan en aanbevelingen voor een brede aanpak rond arbeidsmigranten, naar planning in het eerste kwartaal van 2025. Ik hoop u middels deze brief goed geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam, Rutger Groot Wassink Wethouder Opvang

Bijlage(n): - Factsheet Doelgroeponderzoek Dakloze EU-burgers – december 2024

5 Geen tweederangsburgers. Aanbevelingen om misstanden bij arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan |

Rapport | Rijksoverheid.nl (2020)