Raadsinformatiebrief - bestuurlijke reactie op IV Gastarbeiders ondertekend.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 26 maart 2024 Antidiscriminatie en Inclusie Touria Meliani OJZD diversiteit2@amsterdam.nl Bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel ‘Erkenning voor de rol van de gastarbeiders voor Amsterdam’van de leden Süleyman Koyuncu (DENK), Anissa Bouhassani (PvdA), Yasmine Bentoumya (Groenlinks)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief reageert het college van burgemeester en wethouders op het initiatiefvoorstel d.d. 7 november 2023 van de raadsleden Koyuncu (DENK), Bouhassani (PvdA) en Bentoumya (Groenlinks), getiteld ‘Erkenning voor de rol van de gastarbeiders voor Amsterdam’ (TA2023001312). Het initiatiefvoorstel verzoekt het college van burgemeester en wethouders: 1. Het onderzoek Migratie als DNA van Amsterdam als leidraad te nemen voor het genereren van bredere aandacht voor en kennis over de migratiegeschiedenis van Amsterdam. Met hierbij speciale aandacht voor de rol van gastarbeiders in de gezamenlijke geschiedenis van de stad. Het doel is om meer aandacht en kennis te genereren over deze gedeelde geschiedenis. a) Hiertoe een toegankelijke publieksversie van het onderzoek te creëren en te onderzoeken hoe deze breed in de stad te verspreiden; b) Tevens initiatief te nemen om- en/of te stimuleren dat de inzichten van het onderzoek breed kunnen landen in de stad. Hierbij valt te denken aan het onderzoeken van een museale voorziening, toegankelijke publieksevenementen door de hele stad, podcasts en/of stadswandelingen. c) Bij deze uitwerking bijzondere aandacht te hebben voor: i) De blijvende economische en culturele invloed van deze groep op Amsterdam. ii) Het perspectief van de gastarbeiders zelf, hun gezinnen, en in het bijzonder dat van vrouwen.

iii) De rol van de gemeente Amsterdam in de ondersteuning van gastarbeiders; hun leefomstandigheden en de uitdagingen die zij hebben ervaren. iv) De geschiedenis van gastarbeiders in Amsterdam te plaatsen in de bredere context van het verleden, het heden en de toekomst van arbeidsmigratie in de stad. v) Te onderzoeken hoe de genoemde initiatieven aansluiten bij de behoeften en activiteiten in het onderwijs en de culturele sector, en bekijk hoe er een verbinding gemaakt kan worden met de bestaande projecten.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 maart 2024 Pagina 2 van 5

2. Te onderzoeken of en hoe we een plek in Amsterdam kunnen creëren die letterlijk ruimte geeft aan het verleden, heden, en toekomst van gastarbeiders en hun blijvende impact op de stad. Hierbij valt te denken aan de oprichting van een monument ter ere van de gastarbeiders, eventueel in het kader van de viering van het 750-jarig bestaan van Amsterdam in 2025. En om binnen deze verkenning ook het kostenplaatje in overweging te nemen en diverse gemeenschappen in de stad te betrekken. 3. Te waarborgen dat (ervarings)deskundigheid wordt betrokken en dat de relevante gemeenschappen worden geconsulteerd in de uitvoering van de voorgaande dicta. Het is hierbij van groot belang om organisaties en stakeholders uit relevante gemeenschappen te betrekken in deze facetten, om zo inzicht te krijgen in hun wensen en behoeften. Dit kan eventueel via een werk- of klankbordgroep, waarbij de netwerken van de stadsdelen worden ingezet voor een representatieve weergave van de gemeenschappen. 4. Te komen met een uitvoeringsvoorstel voor de bovenstaande punten. Het college waardeert het werk dat de indieners hebben verzet om dit voorstel te schrijven en uw betrokkenheid bij de erkenning van de rol die gastarbeiders hebben in de geschiedenis en het heden van Amsterdam.

Ook deelt het college de mening dat Amsterdam een bijzondere en een belangrijke relatie heeft met gastarbeiders: Amsterdam bestaat al sinds haar ontstaan in 1275 bij de gratie van migratie. Arbeidsmigratie heeft altijd bestaan en mede dankzij gastarbeiders is de stad geworden tot hoe zij nu is. Zonder arbeidsmigranten in de eerste eeuwen van haar bestaan had Amsterdam niet kunnen groeien door de oversterfte in de stad. En die groei die deed ertoe, want inwonertal bepaalde de Amsterdamse positie in de Statenvergadering van Holland.1 Ook halverwege de twintigste eeuw toen de stadswijken Banne Buiksloot en de Bijlmer werden gebouwd, speelde arbeidsmigratie nog steeds een belangrijke rol voor de ontwikkeling van de stad. De krapte op de arbeidsmarkt was zo nijpend, dat fabrieken zelf op zoek gingen om de open vacatures te vullen. De gastarbeiders werden met open armen ontvangen door Amsterdammers die nieuwsgierig waren naar de nieuwe Amsterdammers en de economie kon doorgroeien.2 Hieronder gaat het college puntsgewijs in op het voorstel: Punt 1: Het onderzoek Migratie als DNA van Amsterdam als leidraad te nemen voor het genereren van bredere aandacht voor en kennis over de migratiegeschiedenis van Amsterdam. Met hierbij speciale aandacht voor de rol van gastarbeiders in de gezamenlijke geschiedenis van de stad.

Het doel is om meer aandacht en kennis te genereren over deze gedeelde geschiedenis. Het college gaf, zoals hierboven vermeld, Lucassen, onderzoeker aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, de opdracht om onderzoek te doen naar de migratiegeschiedenis, wat resulteerde in het historisch overzichtswerk ‘Migratie als DNA van Amsterdam 1550-2021’. In dit boek komt naar voren dat gastarbeid en arbeidsmigratie vanaf het begin tot vandaag de dag bepalend zijn geweest voor Amsterdam. Het college snapt het verzoek om bredere aandacht voor 1 2

Leo Lucassen, Migratie als DNA van Amsterdam 1550 – 2021 (2021) 20-12. Lucassen, 265.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 maart 2024 Pagina 3 van 5

en kennis over de migratiegeschiedenis van Amsterdam en de rol van gastarbeiders in de gezamenlijke geschiedenis van de stad om meer aandacht en kennis te genereren over deze gedeelde geschiedenis. Het college verspreidt de inzichten die dit onderzoek hebben opgeleverd dan ook graag breder onder Amsterdammers. Daartoe zal het college in navolging van dit initiatiefvoorstel opdracht geven tot het ontwikkelen van een toegankelijke publieksuitgave van het Amsterdamse migratieverhaal en tot het organiseren van publieksactiviteiten, waarbij kan worden gedacht aan podcasts en/of stadswandelingen, om meer mensen bekend te maken met de migratiegeschiedenis van de stad. Het college zal bij de uitwerking van het breder delen van deze kennis naast gastarbeid op zich, ook in het bijzonder aandacht besteden aan het perspectief van vrouwen: ‘Vrouwen hebben in het besluit om naar Nederland te migreren een belangrijke rol gespeeld. Juist zíj stimuleerden hun gastarbeidende mannen om hen over te laten komen. Terwijl de mannen in Nederland werkten, woonden veel vrouwen nog in bij hun schoonfamilie in Marokko, wat voor spanningen zorgde.3 Daarnaast is er ook aandacht voor het perspectief van het gezin en van de gastarbeiders zelf, voor de blijvende economische en culturele invloed van gastarbeiders, de rol van de gemeente Amsterdam en de bredere context bij de uitwerking.

Ook zoekt het college aansluiting bij de behoeften en activiteiten die worden ontplooid op dit thema in het onderwijs en de culturele sector en zal het zich laten inspireren door de projecten op deze thema’s die eerder door de gemeente en de stad zijn uitgevoerd. In 2024 besteedt het college als volgt aandacht aan het thema gastarbeid: Allereerst ondersteunt het de activiteiten in het kader van het vijftigjarig jubileum van Turkse Arbeidersvereniging Nederland (HTIB), een organisatie die veel heeft betekend voor Nederlands-Turkse arbeidsmigranten. Daarnaast zal ter gelegenheid van de 750ste verjaardag van Amsterdam op verschillende manieren aandacht worden besteed aan de migratiegeschiedenis van de stad, bijvoorbeeld met een groot verhalenproject dat ook de rol en betekenis van gastarbeiders belicht. Tevens kunnen bewoners, stichtingen, verenigingen en instellingen zonder winstoogmerk subsidie aanvragen bij Stichting Amsterdam 750 en de buurtfondsen van Mensen Maken Amsterdam (MMA). Deze subsidie kan worden ingezet voor projecten voor het verbeelden van onbekende verhalen of de geschiedenis van nieuwkomers. Zo is bijvoorbeeld het project ‘Tussen Tompouce en Baklava’ gehonoreerd. In dit project worden via een portret-videoserie en documenten verhalen van de eerste generatie Turkse gastarbeiders gedeeld.

Daarbij zijn onder meer tien families en tachtig scholieren uit verschillende wijken betrokken. In 2024 kunnen zowel bij Stichting Amsterdam 750, als bij MMA nog subsidieaanvragen worden ingediend. In de afgelopen jaren heeft het college naast de eerder genoemde onderzoeksopdracht aan Lucassen, verder aandacht gehad voor de geschiedenis van arbeidsmigratie met onder andere de volgende projecten: een tentoonstelling over arbeidsmigratie in de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA), waaraan de zelforganisaties, Akasanoma, vereniging van Turkse vrouwen in Amsterdam (ATKB), Emcemo, HTIB, Maluku Amsterdam en Nusantara hebben meegewerkt, het project Amsterdam Stroomt4, waarin verhalen van Amsterdammers met verschillende achtergronden uit het verleden, heden en toekomst zijn gedeeld in onder meer een podcast, OBA 3

Nadia Bouras, Het land van herkomst : perspectieven op verbondenheid met Marokko, 1960-2010 (2012) 205-206. 4 https://amsterdamstroomt.nl/

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 maart 2024 Pagina 4 van 5

tentoonstelling en buitententoonstelling, een theaterbijeenkomst ‘Beeldkaravaan’ ter ere van het vijftigjarig jubileum Marokkaanse arbeidsmigratie die alle stadsdelen aandeed en werd afgesloten met een bijeenkomst in het Delamar-theater en twee publieksbijeenkomsten in 2023, die in het teken stonden van de publicatie ‘Migratie als DNA’. Ook hebben de volgende culturele instellingen met hun programmering in het (recente) verleden aandacht gehad voor het thema gastarbeid of arbeidsmigratie, zoals bijvoorbeeld de expositie Ik ben een geboren buitenlander van het Stedelijk Museum Amsterdam in 2017, Amsterdam Migratiestad van het Stadsarchief Amsterdam, de expositie Surinamers in Nederland van de Black Archives, de expositie Amsterdamse Migratieverhalen in de OBA in 2022 en het Wereldmuseum Amsterdam met de vaste tentoonstelling Things That Matter. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van de initiatiefnemers op dit punt over te nemen. Punt 2: Te onderzoeken of en hoe we een plek in Amsterdam kunnen creëren die letterlijk ruimte geeft aan het verleden, heden, en toekomst van gastarbeiders en hun blijvende impact op de stad. Hierbij valt te denken aan de oprichting van een monument ter ere van de gastarbeiders, eventueel in het kader van de viering van het 750-jarig bestaan van Amsterdam in 2025.

En om binnen deze verkenning ook het kostenplaatje in overweging te nemen en diverse gemeenschappen in de stad te betrekken. Het college onderkent dat een plek in Amsterdam, die letterlijk ruimte geeft aan het verleden, heden, en toekomst van gastarbeiders en hun blijvende impact op de stad, zoals een monument, kan bijdragen aan de erkenning van de rol van gastarbeiders in de Amsterdamse geschiedenis en aan het algemeen historisch besef over Amsterdam. Hierbij merkt het college op dat het van belang is dat deze (gedenk)plek recht doet aan gastarbeiders afkomstig uit alle windstreken en niet één specifieke groep5. Om te komen tot een dergelijke plek is breed draagvlak wenselijk, onder andere bij de verschillende migrantengroepen. Daarom is voorafgaand aan de totstandbrenging van een dergelijke plekken draagvlakonderzoek wenselijk , waartoe het college opdracht zal geven. Indien de uitkomsten van dit onderzoek positief zijn, vragen we het Stadscuratorium om advies naar hoe het proces rondom de totstandkoming een plek in de stad die letterlijk ruimte geeft aan het verleden, heden, en toekomst van gastarbeiders en hun blijvende impact op de stad vormgegeven kan worden. In het kader van het jubileum 750 jaar Amsterdam ondersteunt het college de bij dictum 1 beschreven activiteiten.

Omdat het draagvlakonderzoek wordt opgestart in 2024, verwacht het college met het oog op een realistische planning, dat een eventuele plek die letterlijk ruimte geeft aan het verleden, heden, en toekomst van gastarbeiders mogelijk nog niet in het Amsterdamse jubileumjaar, 2025, zal zijn gerealiseerd.

5

In Amsterdam Noord bestaat reeds een gedenkteken voor het woonoord Atatürk, dat de bakermat is van de gemeenschap van Turkse gastarbeiders in Nederland: https://publicart.amsterdam/projecten/gedenkteken-ataturk/

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 maart 2024 Pagina 5 van 5

Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van de initiatiefnemers op dit punt over te nemen. Punt 3: Te waarborgen dat (ervarings)deskundigheid wordt betrokken en dat de relevante gemeenschappen worden geconsulteerd in de uitvoering van de voorgaande dicta. Het is hierbij van groot belang om organisaties en stakeholders uit relevante gemeenschappen te betrekken in deze facetten, om zo inzicht te krijgen in hun wensen en behoeften. Dit kan eventueel via een werk- of klankbordgroep, waarbij de netwerken van de stadsdelen worden ingezet voor een representatieve weergave van de gemeenschappen. Ook het college acht het van belang om bij de uitvoer van dictum 1 (publieksuitgave en publieksactiviteiten) en dictum 2 (draagvlakonderzoek en het daar eventueel uit voortvloeien van het creëren van een herdenkingsplek) de vertegenwoordigers van de relevante gemeenschappen en hun netwerken te betrekken. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van de initiatiefnemers op dit punt over te nemen. Punt 4: Te komen met een uitvoeringsvoorstel voor de bovenstaande punten. Voor wat betreft de publieksuitgave en de publieksactiviteiten vindt u bij dictum 1 een (beknopt) uitvoeringsplan. U wordt in Q3 2024 nader geïnformeerd over de uitvoering van deze activiteiten.

Het college informeert de raad daarnaast in Q3 over de start van het draagvlakonderzoek. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad om met het initiatiefvoorstel in te stemmen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Touria Meliani Wethouder antidiscriminatie en inclusie

Bijlagen 1. Initiatiefvoorstel d.d. 7 november 2023 'Erkenning voor de rol van de gastarbeiders voor Amsterdam' van het raadslid Koyuncu cum suis (TA2023-001312)