Raadsinformatiebrief besluit extra middelen Kunstenplan 2025-2028

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 17 oktober 2024 Kunst en Cultuur Touria Meliani Kunst en Cultuur - bestuurszaken.kec@amsterdam.nl

Onderwerp

Besluit extra middelen Kunstenplan 2025-2028

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Kunst en cultuur zijn cruciaal voor de samenleving van ons land en onze stad. Als gemeente nemen wij onze verantwoordelijkheid hierin in de vorm van steun via het Kunstenplan en dragen we ook in belangrijke mate bij aan de gehele keten van kunst en cultuur in onze stad, het land en internationaal. We naderen nu het sluitstuk van de besluitvorming. Elke vier jaar is dit een belangrijk moment voor de cultuursector van onze stad waarbij we als gemeentebestuur een definitieve klap geven op de subsidies binnen het Kunstenplan. Maar dit keer voelt het anders. De gevolgen van de coronacrisis ebben nog na, daar bovenop zijn de vaste lasten voor culturele instellingen enorm gestegen. De druk op de beschikbare budgetten van de gemeente is daardoor hoog. En de recente besluitvorming van het Rijk voor landelijke subsidies voor 2025-2028, heeft onder andere tot gevolg dat voor relatief veel Amsterdamse instellingen co-financiering wegvalt. Daarnaast bereidt het kabinet een stapeling van bezuinigingen en maatregelen voor die een grote impact zullen hebben op de hele kunst- en cultuursector van Nederland. Het gaat hierbij onder andere om verhoging van de btw op cultuur, verhoging van de kansspelbelasting, en korting op gemeente- en overheidssubsidies voor cultuur. Cultuur wordt zo duurder en minder toegankelijk.

Het college doet wat het kan om dit tegen te gaan en steunt de sector binnen de financiële mogelijkheden die er zijn. Het college heeft besloten om extra middelen beschikbaar te stellen voor steun van culturele instellingen binnen het Kunstenplan. Zo krijgen 7 instellingen via het AFK alsnog het volledig geadviseerde bedrag gehonoreerd. Met deze brief informeer ik u over dit besluit. Op 11 juli 2024 heb ik u schriftelijk geïnformeerd over het besluit van het college over de verdeling van de subsidies voor de zeven instellingen die binnen het Kunstenplan 2025-2028 onder directe verantwoordelijkheid vallen van de gemeente. Hierbij heeft het college een deel van de extra incidentele middelen die met de Voorjaarsnota 2024 beschikbaar zijn gesteld – € 9,5 miljoen van in totaal € 12 miljoen – ingezet. Het overige incidentele bedrag van € 2,5 miljoen had het college gereserveerd ten behoeve van besluitvorming in het najaar van 2024, voorafgaand aan de vaststelling van het Kunstenplan 2025-2028. Bij dit besluit wilde het college rekening houden met de uitkomsten van de toekenningen voor 2025-2028, en bij de verdeling van de extra middelen een integrale afweging maken op basis van de Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028. Ook zou worden

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 17 oktober 2024 Pagina 2 van 6

gekeken waar binnen de eigen begroting nog ruimte beschikbaar was voor extra steun. Dat heeft het college gedaan. Ik sta eerst stil bij de besluitvorming van het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK) en het Rijk (ministerie van OCW en de Rijkscultuurfondsen) voor de meerjarige subsidies in 2025-2028. Vervolgens licht ik het besluit van het college toe. Ik ga daarna in op de ongewenste situatie die nu door de besluitvorming van het AFK is ontstaan met betrekking tot de uitvoering van het Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027 – en hoe het college hiermee om wil gaan. Ik presenteer vervolgens andere maatregelen en acties waarmee het college op andere manieren steun biedt aan instellingen die een landelijke of stedelijke meerjarige subsidie zijn misgelopen. Tot slot licht ik kort het proces van de besluitvorming van het Kunstenplan 2025-2028 in het najaar toe. Stedelijke en landelijke besluitvorming meerjarige subsidies 2025-2028 In augustus 2024 heeft het AFK de besluiten bekend gemaakt over de toekenningen van de meerjarige subsidies binnen het Kunstenplan 2025-2028. Er is door in totaal 276 instellingen voor € 72,2 miljoen per jaar subsidie aangevraagd daar waar een budget beschikbaar is van € 51,2 miljoen. Het beschikbare budget is met gemiddeld 41% overvraagd en binnen sommige disciplines (waaronder beeldende kunst, muziek/muziektheater) boven de 70%.

In totaal heeft het AFK 164 instellingen gehonoreerd binnen de vierjarige regeling voor 2025-2028. Hiervan zijn 47 instellingen nieuw toegetreden. Van de nieuwkomers ontvingen er 15 eerder een subsidie uit de regeling ontwikkeling voor jonge organisaties en 8 een bijdrage uit het programma wijkimpuls, dat in het leven is geroepen om organisaties in Noord, Zuidoost en Nieuw-West te laten groeien. Over de hele linie neemt het aandeel van activiteiten die gepland zijn in Zuidoost, Nieuw-West en Noord toe, en daalt het aandeel in Centrum en West. De relatief grote overvraag op de regeling heeft geleid tot keuzes door het AFK. Met het onvermijdelijke gevolg dat de aanvragen van diverse instellingen niet zijn toegekend. Voor een overzicht van de besluiten en inzicht in de spreiding van de toekenningen en activiteiten verwijs ik u graag naar de website van het AFK.1 Landelijke besluiten Op Prinsjesdag heeft de minister van OCW de adviezen van de Raad voor Cultuur overgenomen en de besluiten van de Rijkscultuurfondsen bekrachtigd voor de landelijke basisinfrastructuur 20252028. Er zijn extra middelen vrijgemaakt om alsnog landelijke instellingen te financieren op het gebied van educatie en talentontwikkeling specifiek binnen de klassieke muziek.

In totaal zijn 27 aanvragen van Amsterdamse instellingen volledig gehonoreerd binnen de ‘kleine basisinfrastructuur’ gefinancierd door het ministerie van OCW. Hierbij stromen 2 instellingen nieuw in. Één aanvraag wordt deels gehonoreerd (ITA) en een instelling stroomt uit de landelijke basisinfrastructuur (Likeminds). Nederland kent zes Rijkscultuurfondsen.2 In totaal hebben 88 Amsterdamse instellingen van deze fondsen een positief besluit ontvangen voor subsidie in 2025-2028. Hierbij stromen 29 nieuwe instellingen in. Daar staat tegenover dat 21 Amsterdamse instellingen de subsidie van de Rijkscultuurfonds mislopen – ondanks een positief advies. Dit aantal is nog nooit eerder zo groot 1

Meer info via: https://www.amsterdamsfondsvoordekunst.nl/besluiten/vierjarige-subsidies-2025-2028/ Fonds Podiumkunsten, Mondriaan, Nederlands Letterenfonds, Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, Fonds voor Cultuurparticipatie, Nederlands Filmfonds. 2

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 17 oktober 2024 Pagina 3 van 6

geweest, en lijkt een direct gevolg van het landelijk beleid om middelen te herverdelen over het land. Met het compenseren van de misgelopen Rijkssubsidie voor deze instellingen is in totaal een bedrag gemoeid van € 5 miljoen per jaar. Binnen deze groep krijgen 10 instellingen wel een subsidie via het AFK voor de periode 2025-2028. Financiële uitdaging Ik geef – ten behoeve van een volledig beeld – een overzicht van de bedragen die structureel gemoeid zijn met Amsterdamse instellingen die ondanks een positief advies geen subsidie ontvangen wegens een ontoereikend budget bij het AFK en de Rijkscultuurfondsen3: AFK Rijkscultuurfondsen TOTAAL

€ 8 miljoen per jaar € 5 miljoen per jaar € 13 miljoen per jaar

De omvang van dit bedrag – en daarmee de vraag om steun – staat niet in verhouding tot de steun die het college kan bieden binnen de huidige ruimte van de gemeentebegroting. Het college ziet zich daarom genoodzaakt om met de extra middelen van de gemeente zich alleen te wenden tot instellingen in relatie tot de besluitvorming van het AFK. Binnen de groep van Amsterdamse instellingen die bij de Rijkscultuurfondsen een subsidie zijn misgelopen, vallen ook instellingen die wel een subsidie gehonoreerd hebben gekregen bij het AFK. Het wegvallen van de Rijkssubsidie kan betekenen dat deze instellingen hun bedrijfsvoering (in sommige gevallen extreem) moeten aanpassen en inhoudelijk gezien de accenten verleggen naar meer activiteiten in Amsterdam. Dit heeft gevolgen voor de keten van kunst en cultuur in heel Nederland. Hiermee komt ook de landelijke rol van Amsterdam als culturele hoofdstad onder druk te staan. De Kunstenplansystematiek - zoals vastgelegd met de Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028 - laat het echter niet toe dat deze instellingen via de regeling Vierjarige subsidies 2025-2028 van het AFK meer subsidie kunnen ontvangen dan aangevraagd en door het AFK toegekend. Wel vindt er een landelijke lobby plaats om de aanvragen van alle instellingen die ondanks een positief advies zijn afgewezen alsnog te honoreren. De gemeente onderschrijft en ondersteunt deze lobby.

Extra steun instellingen Kunstenplan 2025-2028 Om extra steun te bieden, beschikken we over het incidentele bedrag van € 2,5 miljoen – als onderdeel van de € 12 miljoen die door het college bij de Voorjaarsnota 2024 ter beschikking is gesteld voor het Kunstenplan. Om tot een gedegen besteding te komen, heeft het college enkele uitgangspunten vastgesteld. Met de door uw raad vastgestelde Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028 heeft het gemeentebestuur zich – op advies van de Amsterdamse Kunstraad – gecommitteerd aan het beleggen van een groot deel van de subsidieverstrekking bij het AFK (op de 7 instellingen direct gefinancierd door de gemeente en het cluster cultuureducatie na). Hiermee werd het belang van onafhankelijk inhoudelijk advies en oordeel over de subsidieaanvragen benadrukt, maar ook het creëren van een zo’n gelijk mogelijk speelveld bij de aanvraagprocedure. Om dit besluitvormingsproces goed te borgen, zijn zowel de Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028 als de 3

Deze (afgeronde) bedragen zijn gebaseerd op diverse aangeleverde bronnen van het Rijk, de Rijkscultuurfondsen en het AFK. Deze bronnen zijn handmatig door Kunst en Cultuur verwerkt tot een totaaloverzicht.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 17 oktober 2024 Pagina 4 van 6

hierop gebaseerde vierjarige regeling van het AFK (als bijlage van de Hoofdlijnen) ter vaststelling aan u voorgelegd. Het college hecht een groot belang aan deze rol op afstand van het AFK – ook met betrekking tot het verdelen van extra middelen. En het college hecht hiermee gepaard ook aan het belang van het zo goed mogelijk aanhouden van de bestuurlijk-juridische basis van de besluitvorming. Daarom richt het college zich met dit besluit alleen tot instellingen die van het AFK een positief advies hebben ontvangen, maar waarbij sprake was van ontoereikende middelen om de aanvraag volledig te honoreren (de categorie ‘op de zaaglijn’). Deze instellingen hebben maar een deel van het door het AFK geadviseerde bedrag ontvangen omdat de middelen ontbraken om een volledige honorering mogelijk te maken. Het college hecht ook waarde aan het in de Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028 vastgelegde principe ‘de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten’. Binnen de categorie ‘op de zaaglijn’ kiezen we daarom voor de instellingen waarvan de afwijking van het geadviseerde bedrag onevenredig hoog is en een percentage van minimaal 30 % bedraagt, dat het voortbestaan van deze instellingen hiermee in het geding is. De door het AFK toegekende subsidie is daardoor onvoldoende voor de instellingen om nog door te gaan.

Steun voor deze instellingen vindt plaats door extra budget aan het AFK beschikbaar te stellen waarmee de deelplafonds waarbinnen de betreffende instellingen vallen in de regeling Vierjarige subsidies Kunstenplan 2025-2028 worden verhoogd. Subsidiering vindt dan ook - in lijn met de Kunstenplansystematiek - plaats via het AFK. Het college heeft naast de nog beschikbare middelen uit de Voorjaarsnota 2024 binnen de begroting Cultuur gekeken waar extra middelen gevonden kunnen worden. Dit heeft geleid tot een extra incidenteel bedrag van € 1 miljoen, door een eenmalige uitgifte uit de Egalisatiereserve Kunstenplan. Deze incidentele bedragen tellen vervolgens op tot: Resterende additionele middelen uit VJN2024 € 2,5 miljoen Herbestemming middelen binnen € 1,0 miljoen bestemmingsreserve Kunstenplan Totaal € 3,5 miljoen = € 0,9 miljoen per jaar De lijst van instellingen die via het AFK alsnog volledig op basis van het geadviseerde bedrag gehonoreerd worden, is met het collegebesluit als volgt: Naam

Aangevraagd

Geadviseerd

Toegekend

De Appel De Nieuwe Liefde ICK Dans Amsterdam Jakop Ahlbom Company

€ 562.842 € 125.000

€ 500.000 € 75.000

€ 120.075 € 32.122

Aan te vullen tot geadviseerd bedrag € 379.925 € 42.878

€ 757.500

€ 500.000

€ 346.953

€ 153.047

€ 215.000

€ 215.000

€ 28.623

€ 186.377

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Lijm-lab Stichting Amsterdam Klezmer Stichting Pink Media

Datum 17 oktober 2024 Pagina 5 van 6

€ 97.000

€ 97.000

€ 53.964

€ 43.036

€ 50.000

€ 50.000

€ 9.052

€ 40.948

€ 120.000

€ 120.000

€ 83.365

€ 36.635 € 882.846 per jaar

Reparatie ruimtelijke investeringen Bij de Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028 is een verbinding gemaakt met de ruimtelijke investeringsagenda voor kunst en cultuur voor wat betreft de instellingen die vallen onder verantwoordelijkheid van de gemeente in 2025-2028. Het gemeentebestuur heeft op advies van de Kunstraad er voor gekozen in verband met de ruimtelijke investering de Meervaart en het Bijlmer Parktheater direct te financieren. De verbinding met de ruimtelijke investeringsagenda voor kunst en cultuur is echter niet doorgetrokken naar de regeling Vierjarige subsidies 2025-2028 van het AFK. Hierdoor is een omissie in de systematiek van het Kunstenplan geslopen. Met als gevolg dat de situatie zich nu voordoet dat er niet kan worden voorzien in de exploitatie van drie instellingen waar een vergelijkbaar gemeentelijk belang speelt - vastgelegd door de gemeenteraad in december 2023 met het Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 20232027. Het betreft hier Dat! School en Likeminds (als onderdeel van de podiumvoorziening in het Hamerkwartier) en Bostheater Amsterdam. Deze drie instellingen behoren tot de categorie positief beoordeeld maar geen toekenning wegens ontoereikend budget.

Ook zouden in het geval van Bostheater Amsterdam met het besluit van het AFK de eerder gemaakte bestuurlijke afspraken in 2021 voor cofinanciering met de gemeente Amstelveen niet nagekomen kunnen worden. Om deze ongewenste situatie te voorkomen, bereidt het college een reparatie voor deze drie instellingen voor. Dit zal onderdeel uitmaken van de definitieve besluitvorming over het Kunstenplan 2025-2028, welke begin december ter vaststelling aan u wordt voorgelegd. Overige acties Het college kijkt samen met partners als het AFK en met private cultuurfondsen of en hoe extra steun kan worden geboden voor Amsterdamse instellingen die binnen de vierjarige regelingen van het AFK en de Rijkscultuurfondsen geen steun hebben ontvangen. Met de stadsdelen en het stadsgebied Weesp wordt verkend waar maatwerk nog mogelijk is om instellingen waar mogelijk of nodig van ondersteuning te voorzien – binnen de (on) mogelijkheden die de gebiedsgebonden budgetten voor kunst en cultuur bieden. Het college streeft ernaar om bij de besluitvorming van het Kunstenplan 2025-2028 u te informeren over de uitkomsten hiervan. Met het AFK zijn reeds acties ingezet of worden deze later dit najaar in gang gezet.

Het gaat hierbij onder meer om: • Vier instellingen die nu binnen de meerjarige regeling wegens ontoereikend budget niet in aanmerking komen voor subsidie – ondank een positief advies – hebben alsnog een aanvraag kunnen indienen binnen de Ontwikkelregeling van het Kunstenplan 2025-2028. De uitslagen van deze aanvragen volgen aan het eind van dit jaar.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

• •

Datum 17 oktober 2024 Pagina 6 van 6

Met diverse instellingen staat het AFK gericht in contact om te kijken hoe binnen andere regelingen van het fonds ondersteuning gevonden kan worden, bijvoorbeeld op het gebied van projectfinanciering. Het college spant zich met het AFK in om nieuwe regelingen toegankelijker te maken voor instellingen die nu geen ondersteuning hebben kunnen krijgen, bijvoorbeeld door de projectsubsidies ook toegankelijk te maken voor activiteiten op het gebied van cultuureducatie.

Proces besluitvorming Kunstenplan Het college werkt toe naar het nemen van een definitief besluit over het Kunstenplan 2025-2028 in de tweede week van november. Naast een uitwerking van thema’s uit de Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028, worden ook de reeds genomen besluiten over de verdeling van subsidies door de gemeente en het AFK en het nog te nemen besluit over de subsidies voor het cluster cultuureducatie hier aan toegevoegd. Hierbij kijkt het college ook nog naar extra beleid op internationalisering en de in deze brief aangekondigde reparatie met betrekking tot de ruimtelijke investeringen. Ook gaat het college in op de moties die zijn aangenomen bij de vaststelling van de Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028 op 9 november 2023. Het Kunstenplan 2025-2028 gaat begin december ter vaststelling naar uw gemeenteraad. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Touria Meliani Wethouder Kunst en Cultuur

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl