Raadsinformatiebrief beoordelingslijn_26102021.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 26 oktober 2021 Algemene Zaken en Grondzaken Femke Halsema en Marieke van Doorninck Grond en Ontwikkeling (bestuurszaken.GO@amsterdam.nl Beoordelingslijn voor de pilot actieve openbaarmaking van documenten inzake de totstandkoming van de vernieuwing van het erfpachtstelsel in de periode 2014 –2018 (VES)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de te hanteren beoordelingslijn voor de pilot actieve openbaarmaking van de documenten inzake de totstandkoming van de vernieuwing van het erfpachtstelsel in de periode 2014 – 2018 (VES). Het college hecht grote waarde aan openheid en transparantie voor wat betreft de ambtelijke en bestuurlijke besluitvormingsprocessen. Het uitgangspunt is “openbaar, tenzij”. Dit geldt ook voor de vorige raadsperiode 2014-2018 waarin de vernieuwing van het erfpachtstelsel (VES) heeft plaatsgevonden. Om invulling te geven aan de wens van het college en de raad om transparant te zijn en vanwege het toenemende aantal verzoeken op grond van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) over het proces van de VES heeft het college op 30 maart 2021 besloten om de documenten inzake de totstandkoming van de VES zoveel mogelijk zelf en uit eigen beweging openbaar te maken (actieve openbaarmaking). De actieve openbaarmaking van deze documenten is een pilot en heeft niet alleen invloed op documenten rondom erfpacht, maar mogelijk ook op de algemene lijn van openheid van de gemeente in haar geheel1. Het college wil zoveel mogelijk openheid betrachten over de VES. Met actieve openbaarmaking wil het college meer openheid geven dan in het verleden bij de beoordeling van Wob verzoeken werd gedaan.

Dit houdt in dat het college ervoor kiest uit eigen beweging via deze pilot het VESdossier zoveel mogelijk openbaar te maken. In de pilot worden alle documenten beoordeeld en waar mogelijk voor iedereen toegankelijk gemaakt. Het college wil dit zorgvuldig doen en aan de voorkant duidelijk maken hoe de beoordeling van de documenten plaatsvindt. Daartoe is het beoordelingskader (de ‘tenzij’) verder verduidelijkt om zo nog niet-openbaar gemaakte documenten in het kader van actieve openbaarmaking te kunnen beoordelen en documenten die eerder niet openbaar zijn gemaakt (geweigerd) in het kader van de Wob te kunnen herbeoordelen. Alle documenten uit de VES die relevant zijn voor de besluitvorming worden daarom “openbaar gemaakt tenzij”.

1

Het college van B&W heeft de raad over het algemene openbaarheidsbeleid geïnformeerd bij brief van 26 februari 2019.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 oktober 2021 Pagina 2 van 5

Inmiddels is een beoordelingslijn ontwikkeld die invulling geeft aan het uitgangspunt “openbaar, tenzij” en die zowel recht doet aan de wens van het college om zoveel mogelijk openbaar te maken als aan de belangen van de gemeente en derden. Hiervoor is extern advies ingewonnen bij Pels Rijcken ( gemeenteadvocaat) en bij NautaDutilh (voormalig gemeenteadvocaat) in verband met lopende juridische procedures inzake de VES waar NautaDutilh de gemeente vertegenwoordigt. Hieronder licht het college graag de te hanteren beoordelingslijn toe. Uitgangspunt gemeente Amsterdam voor de uitvoering van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) De gemeente hanteert voor de uitvoering van de Wob het uitgangspunt ‘openbaar, tenzij’. In lijn met het wetsvoorstel Wet open overheid (Woo) bepleit het college een grotere openbaarheid van gemeentelijke informatie dan op basis van de Wob gevraagd wordt. Voor het college is openbaarheid een recht en geen gunst. Het college loopt vooruit op de invoering van de Woo en kiest voor een Woo-conforme toepassing van de Wob m.b.t. haar openbaarmakingsbeleid. Dit betekent dat het college van oordeel is dat voor de gemeente niet alleen het aantal (relatieve) weigeringsgronden voor openbaarheid beperkt dient te zijn, maar ook dat de gemeente terughoudend is met het toepassen van deze (relatieve) weigeringsgronden op grond van de Wob.

Dit geldt voornamelijk voor de (relatieve) weigeringsgrond ‘persoonlijke beleidsopvattingen die bestemd zijn voor intern beraad’ en de restgrond ‘onevenredige bevoordeling of benadeling’. Het gemeentebestuur vindt het belangrijk dat iedereen ook kennis kan nemen van het besluitvormingsproces en niet alleen van het besluit zelf. Hiermee gaat de gemeente dan ook verder dan de wettelijke vereisten op basis van de Wob. Afweging van belangen in het kader van de Wob Bij de belangenafweging in het kader van de Wob wordt het gemeentelijk belang en de belangen van derden afgewogen tegen het algemeen belang op openbaarheid. Hierbij maakt het niet uit of de gemeentelijke informatie door burgers via een Wob-verzoek wordt opgevraagd (passieve openbaarheid) of dat de gemeente de informatie uit eigen beweging openbaar maakt (actieve openbaarheid). Het is de taak van het college en de raad om het gemeentelijk belang (en de belangen van derden) te behartigen en mee te wegen bij de afweging welke informatie openbaar worden gemaakt. De positie van de gemeente in lopende en toekomstige rechtsprocedures (procespositie) is zo’n gemeentelijk belang en wordt ook beschermd in de Wob (artikel 10 tweede lid en aanhef). In de rechtspraak is dit in meerdere uitspraken door de Raad van State bepaald. Dit belang moet dus door de gemeente worden mee gewogen bij de belangenafweging.

Het college is echter terughoudend in het toepassen van deze weigeringsgrond. Alleen wanneer het gemeentelijk belang zo zwaarwegend is, dat er sprake is van onevenredige benadeling van de gemeente, leidt dit tot het niet openbaar maken van informatie. Voor het college legt het openbaarheidsbelang bij de belangenafweging maximaal gewicht in de schaal. Met deze pilot wil het college actief inzicht en openheid geven in de gemeentelijke processen en besluitvorming en dan ook zoveel mogelijk informatie en documenten openbaar maken.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 oktober 2021 Pagina 3 van 5

Beoordelingslijn in het kader van de pilot actieve openbaarmaking VES Met het bovenstaande in het achterhoofd is het college tot de volgende beoordelingslijn voor de pilot gekomen. Met deze beoordelingslijn geeft het college nadere invulling aan het uitgangspunt “openbaar, tenzij”: 

Terughoudendheid toepassing persoonlijke beleidsopvattingen bedoeld voor intern beraad: Het college heeft in 2019 al de keuze gemaakt om persoonlijke beleidsopvattingen bedoeld voor intern beraad niet meer zelfstandig aan openbaarmaking in de weg te laten staan. Alleen in combinatie met andere uitzonderingsgronden kan deze uitzonderingsgrond worden toegepast. Het college van B&W heeft de raad hierover op 26 februari 2019 per brief geïnformeerd. Dit geldt ook voor intern beraad waarbij externen als adviseurs zijn betrokken, zoals bijvoorbeeld de gemeenteadvocaat. Interne correspondentie die persoonlijke beleidsopvattingen bevat (waaronder ook e-mails zijn begrepen) wordt dus in beginsel openbaar gemaakt. Het college besluit het gemeentelijk beleid op dit punt – en in het specifieke geval van de pilot actieve openbaarmaking VES - te verfijnen, zodanig dat onder meer het belang van vertrouwelijke informatie- en standpuntuitwisseling tussen de gemeente en haar advocaat wordt erkend en geborgd blijft. Deze informatie wordt niet openbaar gemaakt. De gemeente heeft belang bij het vrijelijk en vertrouwelijk met haar advocaat van gedachten te kunnen wisselen. Dit belang geldt ook voor in de toekomst. Onder de Wob is dit belang erkend en verdedigbaar.

Het college sluit hiermee voor deze pilot inzake de VES ook aan bij de door de Rijksoverheid gehanteerde lijn ten aanzien van persoonlijke beleidsopvattingen. Deze lijn gaat uit van het uitgangspunt dat wanneer een document bedoeld is om intern te blijven, de passages uit het document met beleidsopvattingen die tot een persoon te herleiden zijn, niet openbaar worden gemaakt. Andere passages zonder persoonlijke beleidsopvattingen worden wel openbaar gemaakt, Deze lijn zal ook worden gehanteerd bij de documenten die vallen onder deze pilot.



E-mails: In het kader van de pilot worden e-mails actief openbaar gemaakt behoudens persoonsgegevens en overige informatie die vanwege gerechtvaardigde gemeentelijke belangen niet openbaar gemaakt worden (artikel 10, tweede lid, onder g, Wob). Het college is terughoudend met het toepassen van deze weigeringsgrond. Alleen wanneer er sprake is van een gemeentelijke belang dat zo zwaarwegend is dat het leidt tot onevenredige benadeling van de gemeente, zal dit belang voorrang krijgen boven het belang van algemene openbaarheid van gemeentelijke informatie.



Informatie ouder dan vijf jaar: Het Amsterdamse openbaarmakingsbeleid neemt ‘Woo (Wet open overheid)-conforme’ toepassing van de Wob tot uitgangspunt. Dit betekent concreet een beleid waarin informatie ouder dan vijf jaar in beginsel openbaar wordt. Het college besluit dit uitgangspunt in het geval van de VES niet toe te passen, omdat het hier om een nog lopend en actueel dossier betreft. De gemeente zit nog volop in de uitvoering van de Overstapregeling en er lopen nog diverse juridische procedures over de inhoud en de wijze van totstandkoming van de Overstapregeling. Het college maakt de documenten

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 oktober 2021 Pagina 4 van 5

uit de VES openbaar volgens de beoordelingslijn van de pilot met als uitgangspunt ‘openbaar, tenzij’, waarbij het openbaarheidsbelang maximaal gewicht in de schaal legt. 

Gerechtvaardigd gemeentelijke belang: Naast zorgen voor maximale openbaarheid van de gemeentelijke informatie, is het ook de taak van het college en de raad het gemeentelijk belang te behartigen. De procespositie van de gemeente is zo’n gemeentelijk belang. Uit de rechtspraak volgt dat dit een gerechtvaardigd belang is waarvoor de gemeente oog moet hebben. Artikel 10 tweede lid aanhef en onder g van de Wob beschermt (ook) dit belang van de gemeente. Het college besluit dat dit belang wordt mee gewogen bij de belangenafweging bij de actieve openbaarmaking. Informatie wordt niet openbaar gemaakt als er sprake is van onevenredige benadeling van de gemeente. Het college is wel terughoudend met het toepassen van deze weigeringsgrond. Alleen wanneer er sprake is van een gemeentelijke belang dat zo zwaarwegend is dat het leidt tot onevenredige benadeling van de gemeente, krijgt dit belang voorrang boven het belang van algemene openbaarheid van gemeentelijke informatie.

Gevolgen en risico’s van gekozen beoordelingslijn Bij het hanteren van deze beoordelingslijn ziet het college de volgende belangrijkste gevolgen en risico’s: 

Aanvullende Wob-verzoeken: Informatie die niet openbaar gemaakt wordt in de pilot kan leiden tot aanvullende Wob-verzoeken. Dit betekent dat deze Wob-verzoeken via het reguliere Wob-proces afgewikkeld moeten worden, waarbij er rekening gehouden moet worden met juridische procedures. Hierbij bestaat de mogelijkheid dat de gemeente in het ongelijk wordt gesteld en de informatie alsnog openbaar moet maken. Verwachting is wel dat de Wob-verzoeken gerichter en meer concreet zullen zijn, omdat de gemeente wel al zoveel mogelijk informatie openbaar heeft gemaakt in de pilot. Aanvullende jurisprudentie kan de gemeente helpen bij het waar nodig verder vormgeven c.q. verfijnen van haar openbaarmakingsbeleid.



Invloed pilot op gemeentelijk beleid: De beoordelingslijn in deze pilot heeft mogelijk invloed op het openbaarheidsbeleid van de gemeente in het algemeen. Met deze pilot wordt geen nieuw algemeen beleid vastgesteld, maar het college zal aan de hand van de ervaringen zoals opgedaan in deze pilot het algemene actieve openbaarmakingsbeleid verder vorm kunnen geven. Het college van B&W heeft de raad over het algemene openbaarheidsbeleid geïnformeerd bij brief van 26 februari 2019. Het actief openbaar maken van gemeentelijke informatie was hiervan nog geen onderdeel.



Het proces van actieve openbaarmaking legt - zoals ook is aangegeven in de onderbouwing van het collegebesluit van 30 maart 2021 – een aanzienlijk beslag op de ambtelijke capaciteit van G&O. Voor het proces van actieve openbaarmaking is capaciteit uit de overstapketen vrijgemaakt (circa 50 FTE) waardoor het versturen van overstapaanbiedingen vertraging oploopt.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief



Datum 26 oktober 2021 Pagina 5 van 5

Zoals het college heeft aangegeven in haar besluit van 30 maart 2021 wordt de afhandeling van nieuwe Wob-verzoeken inzake de VES - in afwachting van het afronden van het proces van actieve openbaarmaking van het VES-dossier – gepauzeerd. Hierover wordt overlegd met de betreffende verzoekers. Mochten de betreffende Wob-verzoekers hiermee niet akkoord gaan, dan moet de gemeente alsnog op korte termijn voorrang te geven aan het afhandelen van het betreffende Wob-verzoek (zie het vonnis van de rechtbank Midden-Nederland van 28 juni 2021, ECLI:NL:RBME:2021:2719). Hierdoor wordt het proces van actieve openbaarmaking en daarmee ook de uitvoering van de overstapregeling en het versturen van overstapaanbiedingen (verder) vertraagd.

Inmiddels zijn de eerste documenten die onderdeel zijn van de pilot openbaar gemaakt en te vinden in het Stadsarchief. Het college vertrouwt u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Peter Teesink gemeentesecretaris