Raadsinformatiebrief beleidsregels leefgeldregeling en eigen bijdrage ontheemden Oekraïne.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 25 augustus 2025 Opvang en Sociale Zaken Rutger Groot Wassink Werk, Participatie en Inkomen; bestuurszaken.WPI@amsterdam.nl Inning eigen bijdrage bij ontheemde Oekraïners

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college uw raad over gewijzigde landelijke regelgeving over de opvang van ontheemde Oekraïners, hoe het college deze nieuwe taak gaat uitvoeren en wat dit betekent voor betreffende Oekraïners. De gewijzigde regelgeving in Tijdelijke wet opvang ontheemden Oekraïne (TWOO) schrijft onder andere voor dat gemeenten voortaan een eigen bijdrage moeten vragen van ontheemden die verblijven in een gemeentelijke opvang. Daarnaast betreft deze wijziging de verstrekking van leefgeld aan ontheemden. Met ingang van 1 juli 2024 is de TWOO inwerking getreden en komt in de plaats van het staatsnoodrecht dat tot die datum van kracht was. Het staatsnoodrecht was in werking gesteld kort na de Russische inval in Oekraïne om de opvang van gevluchte Oekraïners mogelijk te maken. Omdat staatsnoodrecht niet langer mag duren dan strikt noodzakelijk, is daar nu de TWOO voor in de plaats gekomen. De TWOO is per 1 juli 2025 gewijzigd, waarbij de eigen bijdrage voor Oekraïense ontheemden in de gemeentelijke opvang is verhoogd van € 105 naar € 244,22 per persoon. Hieronder wordt de hoogte van deze eigen bijdrage verder toegelicht.

Een nieuwe gemeentelijke taak: inning eigen bijdrage De inning van een eigen bijdrage geldt voor Oekraïners die verblijven in een gemeentelijke opvang die inkomsten hebben uit arbeid in binnen- of buitenland, een loondervingsuitkering of een toeslag op grond van de Toeslagenwet via het UWV. Van ontheemden die particulier worden opgevangen verlangt TWOO geen eigen bijdrage. Belangrijke elementen uit de TWOO zijn: • De hoogte van de eigen bijdrage is in ieder geval € 244,22 per maand voor de exploitatielasten in de opvang. Als er op de opvanglocatie ook maaltijden worden gefaciliteerd, dan kan de gemeente hiervoor ook een bijdrage vragen van ongeveer € 252,18 per maand. Op dit moment bieden zes van de achttien gemeentelijke opvanglocaties maaltijden aan ongeveer 700 van de 1700 ontheemde Oekraïners boven de 18 jaar.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

Datum 25 augustus 2025 Pagina 2 van 4

De toets op onevenredig nadeel schrijft voor dat gemeenten kunnen afzien van het vragen van een eigen bijdrage aan de ontheemde, wanneer als gevolg van de eigen bijdrage onevenredig financieel nadeel ontstaat voor de ontheemde. Opvallend bij deze bepaling is dat de wetgever ervan uitgaat dat de gemeente pas nagaat of sprake is van onevenredig nadeel nadat de ontheemde aangeeft dergelijk nadeel te ondervinden.

Kanttekeningen bij de nieuwe gemeentelijke taak Het college heeft enkele kanttekeningen bij deze TWOO, te weten: de (uitvoerings)kosten voor de inning van de eigen bijdrage, geen verplichting tot betaling en de toets op onevenredig nadeel. •

•

•

De (uitvoerings)kosten voor de inning van de eigen bijdrage zijn voor rekening van de gemeente. Deze kosten zijn voor Amsterdam geraamd op 2,2 miljoen euro in 2025 en moeten vooralsnog worden bekostigd uit de normvergoeding die de gemeente ontvangt van het Rijk. Hieruit worden reeds de kosten van de fysieke opvanglocaties en locatiebeheer, het verstrekte leefgeld en de organisatiekosten ten behoeve van de implementatie inning eigen bijdrage en de uitvoeringskosten ten behoeve van het reguliere proces betaald. De wetgever heeft het normbedrag voor het jaar 2025 echter verlaagd ten opzichte van 2024. Gemeenten krijgen minder geld voor meer taken. Hoewel er nog nadere afspraken met het Rijk moeten worden gemaakt over de vergoeding van de kosten voor de inning eigen bijdragen, dienen gemeenten deze kosten voorlopig zelf te betalen voor zover deze niet in de normvergoeding passen. De organisatiekosten zullen waarschijnlijk declareerbaar zijn, maar op dit moment bestaat geen zekerheid over dit financieel risico. De TWOO bevat geen bepalingen op grond waarvan betaling van een eigen bijdrage kan worden afgedwongen. Als de ontheemde de eigen bijdrage niet betaalt, moeten gemeenten ingewikkelde en dure procedures inzetten om betaling af te dwingen of accepteren dat er niet betaald wordt.

In de TWOO gaat de wetgever ervan uit dat het beoordelen van een onredelijk ernstig financieel nadeel niet proactief wordt uitgevoerd, maar pas wanneer de ontheemde hierop een beroep op doet tijdens de bezwaarfase. Het college is van mening dat deze werkwijze niet overeenkomt met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur en dan met name het zorgvuldigheidsbeginsel. Pas als de ontheemde aangeeft in financiële problemen te komen, dan zou er pas gekeken worden naar de financiële situatie van de ontheemde. Zo wil het college niet omgaan met de inwoners van Amsterdam en ook niet met de ontheemde Oekraïners die in Amsterdam verblijven. Tegelijkertijd is het zeer bewerkelijk om van alle 1700 ontheemde Oekraïners de financiële situatie te onderzoeken voordat een eigen bijdrage gevraagd wordt.

In de aanloop naar deze TWOO heeft het college samen met Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) deze kanttekeningen onder de aandacht gebracht bij het Rijk. Helaas heeft deze signalering tot nu toe tot weinig aanpassingen van de regelgeving geleid. Amsterdamse uitvoering Het college benadrukt het principe te ondersteunen om een bijdrage te vragen aan ontheemde Oekraïners die in een gemeentelijke opvang verblijven. Deze werkwijze sluit immers aan bij de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 augustus 2025 Pagina 3 van 4

werkwijze voor andere groepen die gebruik maken van gesubsidieerde opvang. Zo dragen bijvoorbeeld asielzoekers met een inkomen ook bij aan hun verblijfskosten. Het zou onrechtvaardig zijn om van hen wél een bijdrage te vragen, terwijl ontheemde Oekraïners met vergelijkbare financiële middelen hiervan vrijgesteld blijven. Om deze reden start de gemeente Amsterdam met het innen van de Eigen Bijdrage per 1 november 2025, ondanks genoemde kanttekeningen bij de manier waarop gemeenten gefaciliteerd worden door het Rijk. Gemeenten moeten zich nu in allerlei bochten wringen om deze wettelijke taak suboptimaal te kunnen uitvoeren. De wet schrijft voor dat gemeenten uiterlijk 1 januari 2025 een start maken met het innen van genoemde eigen bijdrage. Het rijk heeft hierbij rekening gehouden met de gebruikelijke implementatietermijn van zes maanden voor nieuwe wetgeving. In het kader van deze nieuwe taak hanteert het college, ten aanzien van onder meer de inlichtingenplicht en terugvordering, de bestaande uitgangspunten zoals beschreven in de nadere regels leefgeldregeling ontheemden Oekraïne. De TWOO bevat verder geen grondslag voor (eenvoudige) terug- en invordering van leefgeld. Daarom blijft het college in voorkomende gevallen het leefgeld van de ontheemde beëindigen per de eerste dag van de volgende kalendermaand, pas nadat is vastgesteld dat er geen recht meer op bestaat.

Op deze wijze kunnen ingewikkelde en dure procedures worden voorkomen om terugbetaling af te dwingen. Amsterdamse instrumenten en werkwijze Om de suboptimale condities te ondervangen waaronder gemeenten de wet moeten uitvoeren, past het college specifieke instrumenten toe zoals de toetsing op onevenredig nadeel en een gedifferentieerde inkomensgrens Zoals eerder aangegeven gaat de wetgever ervanuit dat het beoordelen van een onredelijk ernstig financieel nadeel niet proactief wordt uitgevoerd, maar pas achteraf wanneer de ontheemde hierop een beroep op doet tijdens de bezwaarfase. Zo wil het college niet omgaan met de inwoners van Amsterdam en ook niet met de ontheemden uit Oekraïne die in Amsterdam verblijven. Daarom gaat het college uit van toetsing vooraf om te kunnen bepalen of aan een ontheemde een bijdrage wordt gevraagd en een gedifferentieerde inkomensgrens Gedifferentieerde inkomensgrens Alleen als de hoogte van het inkomen van de doelgroep van deze wet boven de grens van 115% van de bijstandsnorm voor alleenstaanden of gehuwden uitkomt, zal het college een eigen bijdrage vragen. Amsterdam zal deze inkomensgrens gedifferentieerd hanteren, afhankelijk van onder meer de gezinssamenstelling. Hierbij wordt ook rekening gehouden met eventuele bijzondere kosten en wordt maatwerk toegepast per huishouden.

Hiermee zorgt het college voor een eenduidige, uitlegbare en uitvoerbare werkwijze die aansluit op het advies van de VNG hierover. Communicatie De gemeente Amsterdam is al een informatiecampagne gestart om de ontheemde Oekraïners die verblijven in de gemeentelijke opvang te informeren over de eigen bijdrage. Sommige van hen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 augustus 2025 Pagina 4 van 4

waren reeds op de hoogte van de naderende invoering van een eigen bijdrage. In september ontvangen alle 1700 ontheemden Oekraïners van 18 jaar en ouder, die verblijven in de gemeentelijke opvang, een brief hierover. De geadresseerden kunnen vervolgens een afspraak maken om aan de hand van bijvoorbeeld loonspecificaties de hoogte van hun inkomen aan te tonen. Dan kan aan de voorkant worden bepaald of dit inkomen onder of boven de inkomensgrens ligt. Op basis van deze gesprekken volgt een definitief besluit over het al dan niet betalen van een eigen bijdrage. Daarna kan vanaf 1 november de inning beginnen van de eigen bijdrage voor de gemeentelijke opvang bij ontheemde Oekraïners. In de communicatie naar ontheemde Oekraïners wordt eenduidig en begrijpelijk gecommuniceerd. Dit betekent dat naast communicatie in het Nederlands, de informatie ook beschikbaar is in het Engels, het Oekraïens en het Russisch. Daarnaast wordt de website van de gemeente geactualiseerd en aangevuld met informatie over de eigen bijdrage in de eerder genoemde talen.

Tot slot Het college heeft nieuwe beleidsregels vastgesteld, waarin uiteen is gezet hoe het college invulling geeft aan het innen van een eigen bijdrage zoals beschreven in deze brief. Deze nieuwe beleidsregels zijn op 1 april 2025 ingegaan. Het college blijft zich inzetten voor de opvang van ontheemde Oekraïners, zodat zij in veiligheid deel kunnen nemen aan de Amsterdamse en Nederlandse samenleving. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Opvang en Sociale Zaken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl