Raadsinformatiebrief afronding groeifonds BM en GS.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 20 december 2021 Verkeer en Vervoer en Ruimtelijke Ordening Egbert de Vries en Marieke van Doorninck Marjolein Stamsnijder, clusterstaf Ruimte en Economie

Onderwerp

Afronding aanvullend door het groeifonds gevraagd onderzoek over doortrekking Noord/Zuidlijn en de stand van zaken van de bekostiging van het metropakket Noord/Zuidlijn naar Hoofddorp en Ringlijn

Bijlage(n)

Bijlage 1 - Kamerbrief Indiening proposities Nationaal Groeifonds Bijlage 2 - Integrale eindrapportage ZWASH 5 Bijlage 3 - MKBA ZWASH 5

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. De groei van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) wordt begrensd door het mobiliteitsnetwerk van de MRA. Dit plaatst de stad, de regio en het Rijk voor de opgave om investeringen te doen in onze mobiliteitsnetwerken. Een conclusie die het Multimodaal Toekomstbeeld MRA 2040 (MTB 2040) onlangs bevestigde. De benodigde schaalsprong van het openbaar vervoer kan alleen gerealiseerd worden als in het hart van het mobiliteitssysteem van de MRA wordt geïnvesteerd. Dit hart bestaat uit de metroring Amsterdam en de verbinding naar Schiphol. De capaciteit van ons hart bepaalt in grote mate wat er in Amsterdam en de MRA mogelijk is voor mobiliteit, woningbouw en klimaat. Deze investeringen in goed openbaar vervoer zijn randvoorwaardelijk voor de mobiliteitstransitie, de leefbaarheid en de internationale concurrentiepositie van Amsterdam, de MRA en Nederland. De belangrijkste aanleiding om te investeren in openbaar vervoer is de enorme regionale woningbouwopgave van 250.000 woningen tot 2040. Het is geen optie om deze woningen niet te bouwen, gezien de enorme tekorten op de woningmarkt. Het Multimodaal Toekomstbeeld laat zien dat de negatieve gevolgen groot zijn als we op het gebied van mobiliteit niet aanvullend investeren en de vervoervraag blijven faciliteren zoals in het verleden.

De gevolgen zijn onder meer:     



De leefkwaliteit en gezondheid in stad en regio nemen af; De duurzaamheids- en klimaatdoelen voor CO2-reductie zullen niet worden gehaald; De ongelijkheid tussen groepen neemt verder toe; Het mobiliteitssysteem loopt vast (met zowel meer files als overvol openbaar vervoer), en; De economische verlieskosten voor het goederenvervoer zullen toenemen; Meer internationaal treinverkeer over de lange afstand is niet mogelijk.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2021 Pagina 2 van 6

Aanleiding In 2017 werkten Rijk en regio een plan uit voor “EnterNL”, de corridor tussen Amsterdam Zuid, Schiphol en Hoofddorp als internationale toegangspoort van Nederland. De doortrekking van de Noord/Zuidlijn maakte onderdeel uit van deze plannen. In het najaar van 2018 heeft het college in een Nationale Alliantie (hierna: alliantie) samen met de Vervoerregio, Haarlemmermeer, NS, Schiphol en KLM gezien dat alleen het doortrekken van de Noord/Zuidlijn niet genoeg is. In die periode werden er recordaantallen reizigers in het openbaar vervoer geteld. Door corona is deze groei tijdelijk gepauzeerd. Om Amsterdam duurzaam bereikbaar te houden én voldoende woningbouw mogelijk te maken is het nodig om de Noord/Zuidlijn door te trekken naar Hoofddorp en de Ringlijn te sluiten. Hiermee wordt het volgende bereikt: 





 

92.400 nieuwe woningen (37 % van de benodigde woningproductie in de MRA) worden direct ontsloten door het metropakket. Dit is exclusief Amsterdam Zuidoost en Zaanstad, die ook beter worden ontsloten. Zuidoost, waar de komende jaren 15.000 woningen worden gebouwd, wordt frequenter met openbaar vervoer bediend en er ontstaat meer ruimte op het spoor voor treinen naar het noorden van Noord-Holland; Haven-Stad (ca 70.000 woningen, waarvan 53.000 aan de zuidzijde van het IJ, en 58.000 arbeidsplaatsen wanneer de Ringlijn wordt aangelegd) ontwikkelt zich tot een stadswijk met een inwonertal ter grootte van de stad Leiden. Door het aansluiten op het metronetwerk kunnen daar 32.000 extra woningen en 34.000 extra arbeidsplaatsen worden gecreëerd. De omgeving van station Sloterdijk en metrostation Hemknoop groeien daarin uit tot nieuw zakencentrum in een hoogstedelijke woonomgeving; In Hoofddorp en Schiphol kunnen door het doortrekken van de Noord/Zuidlijn 10.900 woningen en 43.700 arbeidsplaatsen extra worden gerealiseerd. Zuidas kan verder uitgroeien tot een internationaal toonaangevend zakencentrum en wordt het internationale treinstation van Nederland.

Bovendien worden daar de komende jaren 6.700 woningen gebouwd; Het Schinkelkwartier, waar circa 11.600 woningen en 45.000 arbeidsplaatsen komen, krijgt met de doorgetrokken Noord/Zuidlijn directe aansluiting op het regionale netwerk; Ook verbindt dit metronet de belangrijkste economische centra van de MRA. Start-up en scale-up gebieden worden aangesloten op grote (net)werklocaties, zoals Schiphol, Hoofddorp en de Zuidas. Bovendien worden grote voorzieningen zoals ziekenhuizen en universiteiten beter bereikbaar.

Het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Hoofddorp maakt de tussentijdse oplossing van de Airportsprinter overbodig. Daardoor worden acht treinpaden per uur vrijgespeeld in de Schipholtunnel. De combinatie van het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Hoofddorp en het sluiten van de Ringlijn resulteert in een verbetering van het totale mobiliteitsnetwerk in de regio Amsterdam, waarbij de aanpassingen aan het treinnetwerk en metronetwerk elkaar versterken. Hierdoor kunnen meer treinen naar de rest van Nederland rijden en kunnen korte afstandsvluchten vervangen worden door internationale treinen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2021 Pagina 3 van 6

In december 2018 heeft het college samen met de alliantie een brief gestuurd aan de staatssecretaris van I&W waarin deze partijen aanbieden om een hypothese gericht onderzoek te starten naar het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Hoofddorp en het sluiten van de Ringlijn als toekomstbestendige oplossing voor het mobiliteitssysteem van de Metropoolregio Amsterdam en Schiphol. ProRail heeft deze brief niet ondertekend, maar wel meegewerkt aan de uitvoering van dit onderzoek. De onderbouwing van de hypothese is in Q2 2020 afgerond en bevestigt de meerwaarde van de beide metrolijnen en hun synergie. In het BO MIRT (Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport) van november 2020 hebben de bewindspersonen en regiobestuurders kennisgenomen van de studies. Ook is besloten dat de Noord/Zuidlijn en de Ringlijn voldoende uitgewerkt zijn om een verkenning te starten, maar dat het zicht op 75% financiering van de totale investeringssom van €4,7 miljard euro ontbreekt. Dat is een voorwaarde om de verkenning te kunnen starten die voortkomt uit de ‘MIRT-systematiek’. De in het MIRT onderzoek geraamde investeringskosten van een doorgetrokken Noord/Zuidlijn tot Hoofddorp zijn circa €3 miljard, een gesloten Ringlijn met koppeling op de bestaande Oostlijn circa €1,7 miljard.

Bod van de Nationale Alliantie Amsterdam zocht samen met de alliantie naar mogelijke dekkingsbronnen voor deze aanzienlijke investering in het metronet. Op 11 november 2020 is tijdens een bestuurlijke minitop met de bovengenoemde partners in de alliantie en de Provincie Noord-Holland overeenstemming bereikt over een gezamenlijke bijdrage van €1025 miljoen voor het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Schiphol en Hoofddorp en het sluiten van de Ringlijn. Deze bijdrage is opgebouwd uit bedragen die komen uit algemene middelen, grondopbrengsten en exploitatieopbrengsten:    

De Vervoerregio draagt €525 miljoen bij (waarvan €300 uit exploitatie-opbrengsten voor materieel); De gemeente Amsterdam €300 miljoen; NS €60 miljoen; Gemeente Amsterdam, Haarlemmermeer, Schiphol en Provincie Noord-Holland €140 miljoen uit grondopbrengsten.

De alliantie deed haar bod om de kans op een bijdrage uit het Nationaal Groeifonds te vergroten. Het kabinet kondigde in 2020 de oprichting aan van een Nationaal Groeifonds van €20 miljard in totaal, met als doel het verdienvermogen van Nederland te versterken. Dit fonds heeft een andere, meer economische achtergrond dan het MIRT (de reguliere Rijksmiddelen voor infrastructuur). Omdat investeringen in hoogwaardig stedelijk openbaar vervoer de economische aantrekkingskracht van Nederland verbeteren én de agglomeratiekracht versterken was het mogelijk om een aanvraag te doen bij het Nationaal Groeifonds. Het Ministerie van I&W heeft het metropakket ingediend bij de commissie voor het Nationaal Groeifonds en een aanvraag gedaan voor 100% financiering met een bedrag van €4,7 miljard.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2021 Pagina 4 van 6

Bijdrage uit Nationaal Groeifonds voor de doorgetrokken Noord/Zuidlijn Op 9 maart 2021 heeft de commissie voor het Nationaal Groeifonds onder voorwaarden een bedrag van €1500 miljoen (50% van de aanlegkosten) toegekend voor het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Hoofddorp. Helaas heeft deze commissie geen geld toegewezen aan het sluiten van de Ringlijn. De baten van woningbouw tellen op dit moment niet mee in de technische eisen van de MKBA waardoor de (economische) waarde van de Ringlijn onvoldoende zichtbaar is in deze door het groeifonds gehanteerde MKBA. Tot de door het Nationaal Groeifonds gestelde voorwaarden bij deze toekenning behoorden onder meer aanvullend onderzoek om nut en noodzaak aan te tonen inclusief een positief bbp effect en een positieve MKBA (i.c. maatschappelijke baten zijn groter dan de kosten). Daarnaast moet voor 9 januari 2022 een bedrag van €1500 miljoen als cofinanciering voor het doortrekken van de Noord/Zuidlijn toegezegd zijn door Rijk en Regio. Aan de inhoudelijke vereisten van het Nationaal Groeifonds is voldaan. De rapporten en de bijbehorende Kamerbrief vindt u in de bijlagen bij deze bief. Rijk, Regio en maatschappelijke partners hebben aangetoond dat er een positief bbp effect is en de MKBA voor de Noord/Zuidlijn naar Hoofddorp is positief.

Daarmee is aangetoond dat de doortrekking van de Noord/Zuidlijn maatschappelijke meerwaarde heeft. Helaas is er nog geen zicht op de cofinanciering vanuit het Rijk. Het kabinet is demissionair en daarom nu niet in staat om een financiële toezegging te doen. Vanuit de regio is het bod van €1025 miljoen voor het hele pakket blijven staan. Om toch te voldoen aan de eis van cofinanciering voor 9 januari 2022 heeft de alliantie gewerkt aan een plan B, mocht financiering vanuit het Rijk onverhoopt niet lukken (plan A) . Dit plan B heeft vorm gekregen in een Tijdelijke Bereikbaarheidstoeslag op Knooppunt Schiphol (TBKS) die op basis van het gekozen tarief (€2 voor incidentele reizigers en €0,25 voor werknemers) en de gekozen duur van 30 jaar €1,5 miljard kan opleveren. Deze toeslag kan pas ingaan vanaf het moment dat de doorgetrokken metro rijdt (rond 2036). Over dit Plan B bent u op 22 november 2021 via de dagmail geïnformeerd. Deze brief staat ook ter kennisname geagendeerd voor de vergadering van de raadscommissie MLW op 16 december 2021. Het college heeft op 12 oktober 2021 ingestemd met het uitwerken van het concept principebesluit over de TBKS en het voorleggen van deze uitwerking aan de commissie voor het Nationaal Groeifonds. Of dit scenario met plan B nodig is zal pas later blijken. Het besluit over de invoering van een TBKS volgt indien nodig na 2030.

Het college wil in plaats van financiering uit deze TBKS liever gebruik maken van een reguliere Rijksbijdrage voor het doortrekken van de Noord/Zuidlijn. Waarschijnlijk heeft dit ook de voorkeur van het nieuwe kabinet. Hoe organiseren we zicht op financiering voor het hele pakket? Op 2 december 2021 hebben wethouder de Vries, wethouder Ruigrok van de gemeente Haarlemmermeer (ook in hun rol als bestuurders van de Vervoerregio) en de CEO van Schiphol met de minister en staatssecretaris van I&W gesproken. In dat overleg zijn de door het groeifonds gevraagde aanvullende onderzoeken door alle partijen akkoord bevonden en vastgesteld. Daarnaast sturen de bewindslieden de onderzoeken naar alternatieve bekostiging (i.c. Plan B) zonder oordeel mee naar het Nationaal Groeifonds. Tot slot hebben de bewindslieden gevraagd om expliciet te maken welk deel van het regionale bod toegewezen wordt aan het doortrekken van de Noord/Zuidlijn.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2021 Pagina 5 van 6

Het bod van €1025 miljoen bestaat uit twee delen: €725 voor de aanleg van de infrastructuur en €300 voor aanschaf van materieel. De Vervoerregio heeft voor het materieel €300 miljoen toegezegd. Ruwweg 50% voor materieel voor de Noord/Zuidlijn en 50% voor materieel voor de Ringlijn. Dit bedrag kan gerealiseerd worden door 30 jaar lang de exploitatieopbrengsten van beide metrolijnen te combineren. In 2020 zijn er op hoofdlijnen exploitatieberekeningen uitgevoerd voor het hele pakket. In dat model ontstaat er een exploitatietekort voor de Ringlijn van €30 miljoen per jaar en een exploitatiewinst voor de Noord/Zuidlijn van €40 miljoen per jaar. We onderzoeken hoe het exploitatietekort voor de Ringlijn kan worden teruggebracht ten opzichte van deze eerste berekeningen op hoofdlijnen. Bijvoorbeeld door de metro’s niet met maximale frequentie en maximale capaciteit gedurende de hele dag over het totale metrospoor te laten rijden. Het exploitatietekort wordt veroorzaakt doordat er ruimte ontstaat in het openbaar vervoer in Amsterdam. Het overbelaste tramnetwerk aan de westkant van de stad wordt ontlast. Reizigers gaan kortere afstanden reizen en hoeven minder vaak over te stappen. Door het sluiten van de Ringlijn krijgt het openbaar vervoer een groter aandeel in de modal shift van de stad en is het mogelijk om veel meer woningen te bouwen in Haven-Stad.

Met deze bijdrage vanuit de exploitatie voor materieel levert de Vervoerregio een substantiële jaarlijkse bijdrage aan de Ringlijn. De bewindslieden vroegen op 2 december jl. om een concreet en significant deel van het regionale bod toe te wijzen aan de Noord/Zuidlijn. De alliantie houdt vast aan het totaalpakket én wil tegelijkertijd de kans op de bijdrage van €1500 miljoen uit het Nationaal Groeifonds niet verspelen. Als de alliantie de vraag van de bewindslieden om expliciet te maken welk deel van het bod bestemd is voor de Noord/Zuidlijn nu niet beantwoordt, dan loopt zij het risico dat de voorwaardelijke bijdrage vanuit het Nationaal Groeifonds vervalt. Dat betekent dat het zicht op financiering voor de doorgetrokken Noord/Zuidlijn én de Ringlijn verder weg zijn dan een aantal jaar geleden. Daarom spraken de partners in de alliantie af om vanuit het regio bod €425 miljoen ter beschikking te stellen voor de Noord/Zuidlijn en €300 miljoen voor het sluiten van de Ringlijn. De verdeling komt grofweg overeen met een naar rato verdeling van de aanlegkosten voor de twee lijnen. Met deze verdeling blijft de alliantie werken vanuit de gedachte van een totaalpakket, totdat er zicht is op financiering voor beide lijnen. Dat zicht zal pas ontstaan op het moment dat er een nieuw kabinet is. Bovenstaande afspraak is onder voorbehoud van goedkeuring door de betrokken colleges en raden.

De vorming van een nieuw kabinet is aanstaande. Het regeerakkoord is vorige week gepresenteerd. De alliantie hoopt, mede op basis van de gelden die in dit nieuwe regeerakkoord vrijgemaakt worden voor woningbouw en infrastructuur, op korte termijn met het nieuwe kabinet financiële afspraken te maken over het starten van MIRT verkenningen voor het hele metropakket. Zij is zich ervan bewust dat het pakket uit twee losse onderdelen lijkt te bestaan, door het nu aanwijzen van een naar rato bedrag voor de aanleg van de Noord/Zuidlijn. Maar voor de alliantie is dat geenszins het geval: het blijft één pakket en de alliantie zet zich ervoor in dat pakket als geheel te realiseren. Ook het Rijk bevestigt de noodzaak voor beide metrolijnen gezien de woningnood en de opgave om onze regio ook in de toekomst bereikbaar te houden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2021 Pagina 6 van 6

Gezien de grote bijdrage van Amsterdam en Haarlemmermeer aan de oplossing van de landelijke woningnood vertrouwt de alliantie erop dat het Rijk zal gaan bijdragen aan de ontsluiting van de grote woningbouwgebieden zoals Haven-Stad. Maar de alliantie kan niet alleen naar het Rijk kijken. Met het bod van €1025 voor het totale metropakket is commitment getoond door alle partijen in de alliantie. Daarbij moeten de partners van Amsterdam in de alliantie ook kijken hoe aanvullende financiering voor de Ringlijn georganiseerd kan worden. De Vervoerregio is bereid om te onderzoeken of het mogelijk is aanvullende middelen uit haar investeringsagenda in te zetten en daarmee de start van de Verkenning voor zowel het doortrekken van de Noord/Zuidlijn als het sluiten van de Ringlijn mogelijk te maken, mocht uit het gepresenteerde regeerakkoord toch geen of onvoldoende investeringsbijdrage van het Rijk volgen. Zo benadrukt de Vervoerregio nogmaals de waarde die zij aan het hele metropakket inclusief de Ringlijn hecht. Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam, Femke Halsema

Peter Teesink

Burgemeester

Gemeentesecretaris

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl