Raadsinformatiebrief - afdoening toezegging onderzoek Meldpunt Bijstandsfraude.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12 november 2021 Werk, Participatie en Inkomen Rutger Groot Wassink Directie Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Afdoening toezegging omtrent effecten Meldpunt Bijstandsfraude uit de raadsvergadering van 10 maart 2021

Geachte leden van de gemeenteraad, In de raadsvergadering van 10 maart 2021 heb ik op een vraag van raadslid Schreuders, fractielid SP, toegezegd onderzoek te doen naar de effecten van het Meldpunt Bijstandsfraude Amsterdam (MBA). Doel van het onderzoek is inzicht te krijgen in het risico dat Amsterdammers lopen het predicaat ‘fraudeur’ te krijgen, nadat van hen als gevolg van een melding bij het MBA het recht op uitkering is gecontroleerd. In deze brief beantwoord ik uw vragen op basis van de bij WPI bekende kwantitatieve informatie van de afgelopen drie jaar. Een gebalanceerde aanpak Bij het voorkomen van onrechtmatige bijstandsverlening en het opsporen van bijstandsfraude is proportionaliteit in Amsterdam een belangrijk uitgangspunt. Het college is zich ervan bewust dat de complexiteit van de Participatiewet met zich meebrengt dat het voor een groep Amsterdammers ingewikkeld is om te begrijpen wat wel of niet van invloed is op het recht op een bijstandsuitkering. Een vergissing is daardoor snel gemaakt en kan voor bijstandsgerechtigden grote gevolgen hebben. Anders dan wat het fraudebegrip in de sociale zekerheid voorschrijft, is het college van mening dat niet voor iedere schending van de inlichtingenplicht het predicaat ‘fraude’ moet worden gegeven.

Het handhavingsbeleid van de gemeente Amsterdam is zoveel als de landelijke, dwingende, wet- en regelgeving dat toelaat, daarop gericht. Het college pleit ondertussen bij het Rijk voortdurend voor een fundamentele wijziging van de Participatiewet die ertoe moet leiden dat deze simpeler, minder foutgevoelig en rechtvaardiger is. Het college sluit tegelijkertijd de ogen niet voor het gegeven dat er een kleine groep is die zich bewust schuldig maakt aan fraude met als doel zichzelf te verrijken. Dit gedrag ondermijnt het draagvlak in de samenleving voor voorzieningen zoals de bijstand. Het college wil dit tegengaan en dat vraagt een goede balans in handhavingsaanpak. Functie van het Meldpunt Bijstandsfraude Amsterdam Het college vindt dat het MBA een functie heeft binnen een uitgebalanceerde aanpak van het voorkomen van onrechtmatige bijstandsverlening en de bestrijding van bijstandsfraude.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 november 2021 Pagina 2 van 5

In de eerste plaats omdat deze aanpak in Amsterdam signaal gestuurd is. Dit betekent dat alleen een handhavingsonderzoek wordt ingezet op het moment dat de gemeente een signaal ontvangt dat erop wijst dat er gerede twijfel is over de rechtmatigheid van de bijstandsuitkering. Het signaal op zich is nog geen reden voor dergelijke twijfel. Er vindt altijd een discrete inhoudelijke beoordeling van het signaal plaats. Alleen de onderzoekswaardige signalen worden zodoende onderzocht. In de tweede plaats vindt het college het van belang dat Amsterdammers die getuige zijn van notoire bijstandsfraude de mogelijkheid hebben om dit te melden. Dat vergroot vertrouwen in Amsterdam dat bewuste misbruik van solidariteit niet loont. Meldingen, onderzoeken en resultaten Bij het MBA worden de meldingen zoals gezegd eerst gescreend op betrouwbaarheid en onderzoekswaardigheid. De cijfers in tabel 1 laten zien dat niet iedere door het meldpunt ontvangen melding voldoende aanleiding geeft om over te dragen aan Handhaving voor daadwerkelijk onderzoek. Kortom, het meldpunt voert zelf geen onderzoek uit en heeft geen contact met bijstandsgerechtigden. De meerderheid van de onderzoeken heeft niet geleid tot een geconstateerde onrechtmatigheid of beëindiging van de uitkering. In 2020 hebben de coronamaatregelen waarschijnlijk een rol gespeeld bij de afname van het aantal fraudemeldingen.

Daarnaast konden sommige activiteiten niet worden uitgevoerd door Handhaving wat effect heeft gehad op het aantal uitgevoerde onderzoeken. Verder was de handhavingscapaciteit ingezet op andere, prioritaire processen van WPI, zoals het behandelen van aanvragen Tozo. Tabel 1: cijfers Meldpunt Bijstandsfraude

jaar 2018 2019 2020

aantal meldingen 597 524 414

uitgevoerd onderzoek 388 (64%) 368 (70%) 294 (71%)

Percentage/aantal beëindigde uitkeringen of vastgestelde onrechtmatigheden op basis van uitgevoerd onderzoek 133 (34%) 138 (37%) 50 (17%)

Een deel van het aantal meldingen zijn door burgers gedaan (anoniem, door buurtgenoten of familie). Dit aantal meldingen betrof respectievelijk 337 (in 2018), 342 (in 2019) en 220 (in 2020). De rest van de meldingen zijn gedaan door medewerkers van WPI of organisaties en professionals in de keten van WPI die gebruikmaken van het Meldpunt Bijstandsfraude, zoals het fraudemeldpunt van het UWV, andere gemeenten (o.a. Handhavers en Sociaal rechercheurs), inspectie SZW, politie, Belastingdienst of vanuit andere diensten binnen eigen gemeente. Het MBA zorgt er zo voor dat zowel signalen van burgers als van professionals terecht kunnen komen bij afdeling Handhaving van WPI. Hierbij wordt de privacyregelgeving uiteraard in acht genomen. Typen fraudemeldingen MBA Het aantal en typen fraudemeldingen, de uitgevoerde onderzoeken en vastgestelde fraudes staan beschreven in tabellen 2 en 3. Uit de data van de afgelopen drie jaar blijkt het onderstaande.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief





Datum 12 november 2021 Pagina 3 van 5

De meest voorkomende meldingen betreffen de woonsituatie. Afgelopen drie jaar is bij Handhaving 18 (2018), 14 (2019) en 4 (2020) keer van deze meldingen woonfraude vastgesteld, van respectievelijk 177 (2018), 148 (2019 en 131 (2020) meldingen; Na de woonsituatie betreffen de meeste meldingen zwarte fraude (inkomensfraude). Handhaving heeft op basis van deze meldingen 15 (2018), 10 (2019) en 2 (2020) keer daadwerkelijk inkomensfraude vastgesteld.

Tabel 2: aantal typen meldingen en onderzoeken bij MBA Jaar 2018

2019

2020

Aantal van Aantal Melding onderzoeken 32 17 10 5 0 0 61 46 1 0 3 1 48 37 120 27 1 0 177 119 6 1 138 85 597 338

Aantal van Aantal Melding onderzoeken 43 26 9 1 0 0 52 38 0 0 18 17 53 36 30 20 5 3 148 88 1 1 165 92 524 322

Aantal van Aantal Melding onderzoeken 67 30 11 3 1 0 31 3 0 0 12 4 39 13 21 6 1 1 131 33 4 2 96 12 414 107

Type melding Anders Criminele activiteiten Detentie Gezamenlijke huishouding Identiteit Niet voldoen verplichtingen Verblijf buitenland Vermogen Witte fraude1 Woonsituatie (woonfraude) Zelfstandige Zwarte fraude2 Eindtotaal

Tabel 3: aantal vastgestelde fraudes na onderzoek Jaar 2018 2019 2020 Aantal vastgestelde Aantal vastgestelde Aantal vastgestelde Type melding fraudes fraudes fraudes Anders 2 5 1

Criminele activiteiten Gezamenlijke huishouding Niet voldoen aan verplichtingen Verblijf buitenland Vermogen Woonsituatie

1

2 5 0 3 6 18

0 9 4 2 5 14

Witte fraude: betrokkene heeft inkomsten en/of vermogen weliswaar geregistreerd, maar heeft deze niet opgegeven aan de gemeente. 2 Bij zwarte fraude zijn inkomsten en/of vermogen niet opgegeven aan instanties.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

1 0 1 0 0 4

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Zelfstandige Zwarte fraude Eindtotaal

Datum 12 november 2021 Pagina 4 van 5

1 15 52

0 10 49

Uitwisseling gegevens Tabel 4 laat zien hoeveel meldingen van het Meldpunt Bijstandsfraude de afgelopen drie jaar zijn overgedragen aan andere instanties, zoals Belastingdienst (FIOD), UWV, SVB en andere gemeenten. Het meldpunt hoeft niet alle meldingen te delen met of over te dragen aan externe instanties. Het gaat hier om slechts 1-3% van het totaal aantal meldingen. Het betreft dan onder meer meldingen waarbij WPI geen connectie heeft met de klant in kwestie, omdat bijvoorbeeld de betreffende persoon in een andere gemeente staat ingeschreven. De gemeente Amsterdam draagt dan de melding over aan meldpunten van externe instanties of andere gemeenten. Hierbij vermeldt zij niet of deze persoon wel of niet een mogelijke fraudeur is. De externe instanties gaan zelf beoordelen of de melding onderzoekswaardig is en de gegevens van de in de melding genoemde burger(s) worden niet opgenomen in het systeem van gemeente Amsterdam. Het betreft ook meldingen bij MBA van burgers die zelf problemen ervaren met overheidsinstanties zoals de Belastingdienst en niet goed weten hoe ze de juiste instantie moeten vinden. Om de burger verder te helpen, draagt MBA in overleg met deze burger de melding over aan de juiste instantie.

In alle overige gevallen – minimaal 97% – wordt geen informatie gedeeld met andere instanties; het onderzoek of stopzetten van een uitkering heeft geen gevolgen voor de burger. Deze behoudt zijn rechten op voorzieningen van andere instanties. Tabel 4: meldingen en uitwisseling gegevens door MBA meldingen, overgedragen jaar aantal meldingen aan andere instanties 2018 597 2019 524 2020 414

3 14 2

Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

1 2 10

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 12 november 2021 Pagina 5 van 5