Raadsinformatiebrief afdoening toezegging nadere vragen commissie KDD 28 april 2021

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 14 juni 2021 Digitale Stad en ICT Touria Meliani CIO-office, bestuurszaken.ict@amsterdam.nl Afdoening toezegging beantwoording mondelinge vragen over gegevensbescherming uit de commissievergadering van 28 april 2021

Geachte leden van de gemeenteraad, In uw vergadering van 28 april 2021 heb ik toegezegd naar aanleiding van de vragen van het raadslid Van Lammeren van de Partij voor de Dieren, het raadslid IJmker van GroenLinks en het raadslid Leenders van de Partij van de Arbeid u nader te informeren over het gebruik van sensoren en de datadeling door de gemeente. De raad vraagt terecht aandacht voor deze onderwerpen. Digitalisering is een steeds belangrijker onderdeel van onze stad en samenleving. Het verandert onze wijze van samenleven en stelt ons als gemeente Amsterdam voor nieuwe vragen. Het is niet alleen een kwestie meer van ICT-processen of cybervraagstukken, het werkt bijvoorbeeld door in het onderwijs, de zorg en het veiligheidsdomein. Hierdoor is het een aspect dat in elk beleidsterrein terugkomt. Tegelijkertijd weten we ook dat het ingewikkeld is om de consequenties en neveneffecten van keuzes ten aanzien van digitalisering overzien omdat de technologie zich zo snel ontwikkelt. Digitalisering vraagt van de gehele gemeentelijke organisatie meer aandacht, onder andere door het gesprek aan te gaan over de digitale rechten en ethische kaders om de impact van digitalisering op het dagelijks leven van de Amsterdammer te beperken.

Het vraagstuk van digitalisering laat zich evenwel niet isoleren en raakt alle portefeuilles van het college en het hele college heeft daarin een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Om dit te coördineren, heeft het college de portefeuille ICT en Digitale Stad ingesteld. In het coalitieakkoord van 2018 hebben we de Digitale Stad geagendeerd en de impact van digitalisering en de vraag hoe op een verantwoorde manier de kansen van digitalisering te benutten, op de bestuurlijke agenda gezet. In 2019 is de eerste Agenda Digitale Stad van de Gemeente Amsterdam vastgesteld Specifiek op het gebied van de gegevensbescherming (privacy) is op 25 september 2018 is het Stedelijk Kader verwerken persoonsgegevens door de gemeente Amsterdam vastgesteld. Aan de hand van dit kader wordt bepaald of en hoe persoonsgegevens door de gemeente worden verwerkt. Om dit kader toe te passen en de verwerking te toetsen zijn verantwoordelijken binnen de gemeentelijke organisatie aangewezen. Voor de bestuurlijke verantwoording wordt een onderscheid gemaakt. De wethouder ICT en Digitale Stad is stelselverantwoordelijk voor de

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 juni 2020 Pagina 2 van 6

inhoud van het kader en de ambtelijke toepassing daarvan. Voor de verwerking van persoonsgegevens zijn vervolgens de vakinhoudelijke wethouders verantwoordelijk. In deze brief heb ik de door u gevraagde informatie gebundeld en aangegeven onder welke portefeuille de inhoudelijke verantwoordelijkheid is belegd. Verantwoordelijkheden bij de verwerking van persoonsgegevens Portefeuille ICT en Digitale Stad Het college heeft op 25 september 2018 het Stedelijk Kader verwerken persoonsgegevens door de gemeente Amsterdam vastgesteld. De governance van het stedelijk kader is beschreven in het document “Taken en verantwoordelijkheden bij het verwerken van persoonsgegevens door de gemeente Amsterdam”. Dit document is tegelijkertijd vastgesteld en gedeeld met de gemeenteraad. De wethouder ICT en Digitale Stad is stelselverantwoordelijk en stelt in die hoedanigheid beleidskaders vast voor de gemeente. Daarnaast initieert deze de activiteiten voor het borgen van persoonsgegevens door de gemeentelijke organisatie. De verantwoordelijkheid voor verwerking van persoonsgegevens ligt bij de vakwethouders. De vakwethouder is verantwoordelijk voor de verwerking van persoonsgegevens van de directies en/of van stadsdelen die binnen de eigen vakportefeuille vallen. De vragen van het raadslid Van Lammeren over sensoren zijn in hun aard gericht op de inhoud.

Hiervoor was en is de wethouder Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit het eerste aanspreekpunt, en levert ook de inhoud. Datadeling met derden en het verwerkingsregister Portefeuille ICT en Digitale Stad Het college heeft in het Stedelijk Kader verwerken persoonsgegevens door de gemeente Amsterdam vastgelegd dat de gemeente enkel data deelt als dit noodzakelijk is voor de uitvoering van een gemeentelijke taak. Zodra voor die uitvoering een derde partij nodig is worden er met deze partijen passende afspraken gemaakt. Zo is er een standaard verwerkersovereenkomst volgens een landelijk gemeentelijke standaard voor de situatie dat er leveranciers worden ingeschakeld die in opdracht van de gemeente Amsterdam persoonsgegevens verwerken. Ook bij verwerkingen met derde partijen is de gemeente aan het Stedelijk Kader verwerken persoonsgegevens door de gemeente Amsterdam gebonden. Daarin wordt de toepassing van het stedelijk kader beschreven voor de derde partij. Deze derde partij is ook gebonden aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en heeft de verantwoordelijkheid daar aan te voldoen. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) controleert de toepassing van de AVG door overheden en andere organisaties. De Amsterdammer heeft hiermee het voordeel dat voor alle verwerkingen bij de gemeente dezelfde principes en regels gelden.

De verwerking van persoonsgegevens door derde partijen is opgenomen in het verwerkingsregister. Het college spant zich in om het verwerkingsregister dit jaar openbaar te maken. Het college wijst er op dat de Amsterdammer per proces geïnformeerd wordt over de verwerkte persoonsgegevens in een zogeheten privacyverklaring. Deze verklaringen zijn erop gericht de Amsterdammer per specifiek thema te informeren. De privacyverklaringen van de gemeente zijn terug te vinden op haar website.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 juni 2020 Pagina 3 van 6

Ethisch verantwoord crowdcontrol Portefeuille ICT en Digitale Stad, portefeuille Verkeer & Openbare Ruimte De ethische waarden in het Tada-manifest1 vormen het uitgangspunt voor de omgang met data door de gemeente Amsterdam. Dit valt onder de portefeuille ICT en Digitale Stad. Voor crowdmonitoring betekent dit dat niet alleen aan alle wettelijke vereisten wordt voldaan, maar dat ook dat regelmatig getoetst wordt in welke mate de verwerking van de data ook aan de ethische waarden van Tada voldoet. Op het Marineterrein en in samenwerking met het AMS Institute is daarnaast een samenwerking gestart in het ‘Responsible Sensing Lab’ om tot alternatieve sensoren te komen die minder impact hebben op onze privacy. Inzet beacons Portefeuille ICT en Digitale Stad, portefeuille Verkeer & Openbare Ruimte In het verleden heeft de gemeente samen met het GVB en JCDeceaux beacons geplaatst op busen tramhaltes. Een beacon verwerkt geen persoonsgegevens maar zendt een bluetooth-signaal uit waardoor sommige apps de locatie kunnen bepalen, net zoals bijvoorbeeld een GPS-signaal. Een smartphone met bluetooth herkent dit signaal. Alleen apps die ingesteld zijn om het signaal te vinden herkennen de beacon. Het doel van plaatsing van de beacons was het faciliteren van het ontwikkelen van apps die met name mensen met een handicap helpen bij het reizen.

Het GVB onderzoekt momenteel of de beacons ingezet kunnen worden voor een applicatie om reizen door mensen met een beperking te vereenvoudigen. Mocht dit niet het geval zijn dan worden alle beacons van de bus- en tramhaltes verwijderd. Informatievoorziening van inzet sensoren en verwerking persoonsgegevens op kaarten Portefeuille Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit, portefeuille Water en portefeuille Digitale Stad De gemeente heeft meerdere kaarten opgemaakt omdat het doel van de kaart steeds anders is. Er is een kaart met “Slimme apparaten” en er is een kaart met “Persoonsgegevensverwerkingen in de openbare ruimte”. 

In de kaart met “Slimme apparaten” is ook ruimte voor sensoren van ándere organisaties dan de gemeente Amsterdam, alsmede voor sensoren die géén persoonsgegevens verwerken. Denk hierbij bijvoorbeeld aan sensoren voor het meten van luchtkwaliteit. De registratie van deze sensoren vindt plaats op vrijwillige basis. Organisaties of personen die een sensor ophangen kunnen dit vrijwillig melden bij de gemeente voor opname op de kaart.



De kaart “Persoonsgegevensverwerkingen in de openbare ruimte” bevat uitsluitend verwerkingen van persoonsgegevens in de openbare ruimte die onder de verantwoordelijkheid van het college van B&W en krachtens de AVG plaatsvinden. Hierin is dus géén ruimte voor sensoren van andere organisaties, en evenmin voor sensoren die geen persoonsgegevens verwerken.

1

Het ‘tada, duidelijk over data’-manifest wordt geïmplementeerd. Dit manifest biedt een handleiding om bewust om te gaan met de mogelijkheden en bedreigingen van digitale technologieën, voor het beschermen van burgerrechten en voor eerlijke toegang tot, en het eerlijk verdelen van de opbrengsten van digitale technologieën.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 juni 2020 Pagina 4 van 6

De informatie op beide kaarten is overigens niet conflicterend omdat de informatie elkaar niet tegenspreekt. Op dit moment wordt onderzocht hoe beide kaarten samengevoegd kunnen worden, zodat met zoekopdrachten het bovenstaande onderscheid kan worden gemaakt. Zo wordt het voor Amsterdammers mogelijk om in dezelfde kaart te zoeken op sensoren die géén persoonsgegevens verwerken (of juist wel), of sensoren die onder verantwoordelijkheid van gemeente Amsterdam zijn geplaatst (of juist niet). Daarnaast stelt het college een sensorverordening op waarmee de gemeente het plaatsen en gebruiken van sensoren gaat controleren. De sensorverordening is in het voorjaar van 2021 aangeboden voor consultatie en inspraak. De sensorverordening wordt vastgesteld in het derde kwartaal van 2021. Aan de hand van de sensorverordening kan de informatievoorziening aan de Amsterdammer over sensoren transparanter worden ingericht. Sensoren rondom de Johan Cruijff ArenA Portefeuille Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit, portefeuille Water en portefeuille ICT en Digitale Stad, portefeuille Openbare Orde en Veiligheid Het college hecht eraan duidelijk aan te geven dat gemeente Amsterdam geen camera’s met gelaatsherkenning (ook wel gezichtsherkenning genoemd) in de stad gebruikt of van plan is te gaan plaatsen.

De gemeente Amsterdam neemt deel aan het samenwerkingsverband ‘Digitale Perimeter’ rondom het Arenagebied. De Digitale Perimeter is een samenwerking tussen vier partijen (Gemeente Amsterdam, Johan Cruijff ArenA, Nationale Politie en TNO). De samenwerking is gericht om te leren wat de impact van de inzet van technologieën binnen het veiligheidsdomein inhoudt. Onder de samenwerking vallen zeven deelprojecten en deze worden door de verschillende partijen getrokken. Per project is er één trekkende partij (Gemeente Amsterdam, Johan Cruijff ArenA of de Nationale politie en TNO). De trekkende partij bepaald in grote lijnen de behoefte en wat er per project gaat gebeuren. Wat betreft de projecten waar de JCA of de Nationale Politie een leidende rol heeft, is de rol van de gemeente Amsterdam beperkt tot het kennisnemen van het onderzoek en hiervan te leren. Het gaat hier dus om een samenwerking met aparte projecten, met ieder een eigen verantwoordelijkheid en mandaat. De deelprojecten waar de Gemeente Amsterdam verantwoordelijk voor is, zijn in lijn met de Tada-waarden2. Specifiek zijn dat het Catalyst-traject en Public Eye. Ook in andere trajecten worden gesprekken gevoerd over de Tada-waarden. Het doel van de projecten is om ook juist daarover dialoog te voeren.

Het doel van de Digitale Perimeter is om te onderzoeken hoe bezoekers in het drukke arenagebied op een veilig en comfortabele manier van punt A naar B te krijgen, zonder hierbij (te veel) overlast te ervaren. Tevens is het een proeftuinomgeving, waarbij toepassingen op een veilige en verantwoorde manier uitgeprobeerd kunnen worden. Het is gericht op het vinden van alternatieven voor technologie die de privacy beperkt3. Deze vinden plaats binnen de wet- en regelgeving. Het uitgangspunt is dat er open en transparant wordt gecommuniceerd en dat

2

https://tada.city/ - Het ‘tada, duidelijk over data’-manifest wordt geïmplementeerd. Dit manifest biedt een handleiding om bewust om te gaan met de mogelijkheden en bedreigingen van digitale technologieën, voor het beschermen van burgerrechten en voor eerlijke toegang tot, en het eerlijk verdelen van de opbrengsten van digitale technologieën. 3

Bron: https://www.nemokennislink.nl/publicaties/vroeg-of-laat-moet-de-politie-gezichtsherkenning-gaan-gebruiken/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 juni 2020 Pagina 5 van 6

digitale rechten worden gerespecteerd. De toepassingen worden altijd getoetst op randvoorwaarden zoals privacy en ethiekwaarborging. In de openbare ruimte is slechts één deelproject waarin persoonsgegevens verwerkt worden. Dat is het Public Eye-systeem, onderdeel van Crowd Monitoring Systeem Amsterdam (CMSA)4. Op basis van een proportionaliteit- en subsidiariteitsafweging wordt lokaal een uitzondering gemaakt op het uitgangspunt onbespied in de openbare ruimte, in verband met de omvang en de aard van de drukte problematiek ter plaatse. De gemeente Amsterdam dient als wegbeheerder met het oog op de verkeersveiligheid en de bereikbaarheid van publieksfuncties informatie te geven aan voetgangers en/of verkeersmaatregelen te treffen. Hier draagt het Public Eye-systeem aan bij, als onderdeel van het CMSA. Andere projecten waarin persoonsgegevens worden verwerkt, worden niet in de openbare ruimte toegepast, maar uitsluitend binnen de Johan Cruijff ArenA onderzocht. De persoonsgegevens die in deze projecten verwerkt worden, worden verzameld met behulp van de inzet van acteurs. De acteurs hebben toestemming gegeven om aan de experimenten mee te doen. De gemeente Amsterdam draagt geen verantwoordelijkheid voor dit deelproject. De gemeente Amsterdam volgt de pilot op de voet om de impact van de inzet van deze technologie te doorgronden.

Dit is onder andere gedaan door sessies met bewoners te organiseren ten einde het gesprek aan te gaan over de inzet van dit type technologie. Het programma Digitale Perimeter en de samenwerking met Johan Cruijff Arena is benoemd in de tussenrapportage Agenda Digitale Stad die de raad onlangs ontvangen heeft. Voor verdere vragen hierover verwijs ik u naar de Politie. Inzet van wifi- en bluetoothsensoren Portefeuille Verkeer , Vervoer, Luchtkwaliteit en portefeuille Water Uw raad heeft vragen gesteld over het gebruik van sensoren door de gemeente Amsterdam bij het druktebeeld en het delen van die informatie met onder andere de politie naar aanleiding van informatie op www.amsterdam.nl. De informatie hierover op de website van de gemeente is verouderd. De informatie is abusievelijk niet verwijderd van de website van de gemeente. Dit is inmiddels wel gebeurd. De gemeente gebruikt op de metrostations enkel wifi/bluetoothsensoren om aanwezige personen/mobiele apparaten te tellen om inzicht te krijgen in de drukte op een bepaald moment. De personen/mobiele apparaten worden niet gevolgd door middel van wifi en/of bluetooth, er vindt dus geen tracking plaats.

Delen van sensordata Portefeuille Verkeer , Vervoer, Luchtkwaliteit en Water Naar aanleiding van de verouderde informatie op de gemeentelijke website is verzocht om inzicht in de informatiedeling van drukte-informatie met andere partijen. De gemeente stelt op dit moment een operationeel dashboard samen dat op basis van de geanonimiseerde data uit de 2Den 3D-sensoren (de “stipjes”). Dit dashboard bevat géén persoonsgegevens en wordt gebruikt voor crowdmonitoring op de momenten dat crowdmanagement noodzakelijk is. Het dashboard

4 Zie eventueel: https://algoritmeregister.amsterdam.nl/public-eye/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 juni 2020 Pagina 6 van 6

kan in dat geval worden geraadpleegd door medewerkers van de gemeente Amsterdam, medewerkers van de politie en door medewerkers van de Stichting Aanpak Overlast Amsterdam. De tellingen van de wifi-sensoren, die dus niet worden ingezet voor tracking maar voor tellingen, maken nog geen onderdeel uit van dit dashboard. De wens is wel om deze tellingen ook in het dashboard te verwerken om op die manier een totaalbeeld van de drukte in de stad te krijgen. En tenslotte is een openbaar druktebeeld voor iedereen beschikbaar: https://druktebeeld.amsterdam.nl/ Ik heb door bovenstaande informatie mijn toezegging aan u voldaan. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Touria Meliani Wethouder Digitale Stad en ICT

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl