Raadsinformatiebrief afdoening toezegging Hofland TOOI.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 18 september 2023 Openbare Orde en Veiligheid F. Halsema Openbare Orde en Veiligheid (secretariaatoov@amsterdam.nl)

Onderwerp

Afdoening toezegging TOOI uit de commissievergadering van 5 juli 2023

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de commissie Algemene Zaken van woensdag 5 juli heb ik aan het lid Hofland toegezegd uw raad nader te informeren over het Team Openbare Orde Inlichtingen (TOOI) van de politie. Via deze brief voldoe ik aan deze toezegging door achtereenvolgens in te gaan op de werkzaamheden en het werkterrein van het TOOI, de wettelijke grondslag en verkenning van aanpassing bevoegdheden van het TOOI en het (externe) toezicht op het TOOI. Bij deze verwijs ik ook graag naar Bijlage 4 van het Halfjaarbericht politie dat specifiek ingaat op het TOOI en dan voornamelijk de verkenning van de eventuele aanpassing van bevoegdheden.1 Ik beschouw met deze brief de toezegging dan ook als afgedaan. De werkzaamheden en het werkterrein van het TOOI Elke regionale politie-eenheid kent een TOOI dat deel uitmaakt van de Dienst Regionale Intelligence Organisatie (DRIO). Het TOOI vormt in elke regionale eenheid, samen met het Team Criminele Inlichtingen (TCI), de afdeling Inwinning. Het TCI richt zich op het heimelijk inwinnen van criminele informatie onder gezag van een speciaal aangewezen Officier van Justitie. Het TOOI richt zich op het heimelijk inwinnen van informatie op het gebied van openbare orde. Dit onder gezag van de lokale burgemeester.

Het doel van het TOOI is om met de ingewonnen informatie de burgemeester in staat te stellen de openbare orde te handhaven op basis van artikel 172 Gemeentewet. Het TOOI verricht haar werkzaamheden met het oog op het verkrijgen van inzicht in de betrokkenheid van groepen van personen bij het beramen of plegen van ernstige verstoringen van de openbare orde. Hierbij gaat het onder meer om het verzamelen, verwerken en verifiëren van inlichtingen op het gebied van openbare orde met behulp van informanten. Daarnaast worden openbare orde inlichtingen geanalyseerd om bepaalde ontwikkelingen of actualiteiten te onderkennen en wordt informatie aangeleverd ten behoeve van informatiebeelden waarbij het risico op verstoringen van de openbare orde groot is. Hierbij kan gedacht worden aan een voetbalwedstrijden of geplande evenementen.

1

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/06/27/tk-bijlage-4-verkenningbevoegdheden-politie-gegevensvergaring-tbv-openbare-orde-en-toezeggingen-mondelinge-vragenuurtooi

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 september 2023 Pagina 2 van 4

Het TOOI richt zich op het verkrijgen van inzicht in (dreigende) maatschappelijke onrust en (dreigende) ernstige verstoringen van de openbare orde. In het verleden was de problematiek rond voetbalhooligans een groot aandachtsgebied voor het TOOI. In de loop der tijd zijn daar door toegenomen maatschappelijke onrust en spanningen in de samenleving meer onderwerpen bij gekomen. De onderwerpen waar TOOI zich op richt, zijn afhankelijk van zowel de landelijke als de regionale en lokale veiligheidsbeelden en bijbehorende risico’s. Voorbeelden zijn anti-institutioneel extremisme, uiteenlopende vormen van (radicaal) activisme (links/rechts) en voetbalhooligans. Hierbij ligt de focus niet op vreedzame groepen, maar op die groepen waarbij geweld of ernstige verstoring van de openbare orde als een reëel risico is ingeschat. De wettelijke grondslag en verkenning van aanpassing bevoegdheden van het TOOI Wettelijke grondslag Het verzamelen van persoonsgegevens maakt een inbreuk op een grondrecht van de betrokkene, met name het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. Daarom is een heldere en goede grondslag belangrijk.

De wettelijke grondslag voor het verzamelen van gegevens voor de openbare–ordetaak is artikel 3 Politiewet 2012: ‘De politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven.’ De verwerking van politiegegevens met het oog op de uitvoering van de politietaak is geregeld in artikel 10 lid 1 onder c Wet politiegegevens. Onderdeel van de vaste rechtsopvatting van deze wettelijke politietaak is dat de politie handelingen mag verrichten die nodig zijn om die taak naar behoren te vervullen. De rechtspraak bevestigt dat artikel 3 Politiewet 2012 de grondslag biedt voor de politie om een geringe inbreuk te maken op in de Grondwet en internationale verdragen gewaarborgde grondrechten. Onderdeel van de vaste lijn in de jurisprudentie is dat de politie op grond van haar wettelijke taakstelling persoonsgegevens mag verzamelen als de politietaak hierom vraagt, mits er niet meer dan een geringe inbreuk wordt gemaakt op het grondrecht van bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Zolang met de verzamelde persoonsgegevens geen min of meer compleet beeld van bepaalde delen van het persoonlijke leven van de betrokkenen wordt verkregen ziet de rechter dit als ‘een geringe inbreuk’.

Deze geringe inbreuk vormt dan ook de grens voor de grondslag van het verzamelen van gegevens voor de openbare-ordetaak. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om nietstelselmatige observatie en het in het openbaar fotograferen van personen. Ook het bekijken van openbare bronnen op sociale media en/of het vastleggen van de persoonsgegevens met betrekking tot de kentekenhouder van een voertuig vallen onder artikel 3 Politiewet 2012. Op basis van artikel 3 Politiewet 2012 mag de politie dus informatie verzamelen ten behoeve van de handhaving van de openbare orde, mits dit niet meer dan een geringe inbreuk maakt op de persoonlijke levenssfeer. Dat hier, bijvoorbeeld bij het online verzamelen van informatie, sprake kan zijn van een grijs gebied blijkt ook wel uit de verkenning naar het eventueel aanpassen van bevoegdheden waar de volgende paragraaf dieper op in gaat. Verkenning van aanpassing bevoegdheden In 2021 en 2022 heeft het Landelijk Overleg Veiligheid en Politie (LOVP) de opdracht gegeven om te verkennen of TOOI in het licht van de veranderde maatschappij, de taak rond het handhaven van

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 september 2023 Pagina 3 van 4

de openbare orde nog goed kan uitvoeren of dat hiervoor een aanpassing in bevoegdheden nodig is. De Minister van Justitie en Veiligheid acht het voorstelbaar dat een aanpassing van bevoegdheden nodig is, alleen al vanwege de maatschappelijke verschuiving naar het online domein. Een groot deel van het maatschappelijk leven speelt zich online af en online aangejaagde openbare ordeverstoringen kunnen in een korte tijd uitmonden in openbare ordeverstoringen in de fysieke wereld. De politie zal, in de aanloop naar eventueel noodzakelijk politieoptreden in de fysieke wereld, kennis moeten kunnen nemen van online informatie die duidt op dergelijke dreigingen. Uitkomst van de verkenning is dat een noodzaak wordt gezien tot (1) verduidelijking van de huidige kaders omtrent online gegevensvergaring en (2) aanvullende bevoegdheden voor een betere informatiepositie. Wat punt 1 betreft werkt de politie aan een vernieuwd handelingskader dat dit jaar gereed zal zijn. Wat betreft punt 2 kan het vergaren van online gegevens leiden tot een meer dan geringe inbreuk op grondrechten waarvoor een specifieke wettelijke grondslag nodig is, kan er relevante informatie worden gevonden in besloten online groepen en is het soms relevant om gegevens op te mogen vragen bij derden.

De Minister van Justitie en Veiligheid kan zich voorstellen dat voor bovenstaande aanvullende wetgeving nodig is en wil hierover in gesprek met onder meer burgemeesters. Deze gesprekken zullen in de tweede helft van dit jaar plaatsvinden in het LOVP. Ik hecht er waarde aan uw raad mee te geven dat ik in beginsel geen voorstander ben van (te) veel bevoegdheden voor de politie ten aanzien van personen die gebruik (willen) maken van hun grondrechten. Zeker in het geval van personen jegens wie geen strafrechtelijke verdenking bestaat ben ik van mening dat de overheid terughoudend moet zijn in bejegening en het vergaren van informatie. Waar de overheid dit wel doet, dienen de waarborgen van de democratische rechtstaat onverkort te gelden. Dit betekent dat het handelen van TOOI altijd gebaseerd moet zijn op een specifieke wettelijke grondslag en dat voor diegene die het raakt, sprake is van betekenisvolle rechtsbescherming. Tegelijkertijd is het werk dat het TOOI verricht van groot belang om (ernstige) openbare orde verstoringen te voorkomen in onze stad. Door de dunne lijn tussen de online wereld en de fysieke wereld en het gegeven dat opruiing in de online wereld (snel) kan leiden tot verstoringen van de openbare orde in de fysieke wereld, is het extra belangrijk hier met alle relevante betrokkenen het juiste gesprek over te (blijven) voeren.

Het (externe) toezicht op TOOI Het kenmerk van het TOOI is dat zij (goeddeels) heimelijk acteert. Integriteit en legitimiteit is bij een dergelijk onderdeel van de politie extra belangrijk. Het TOOI is zich zeer bewust van deze positie en vindt een nadere invulling van (extern en onafhankelijk) toezicht dan ook gewenst en noodzakelijk. Intern toezicht De verantwoordelijkheid van de korpschef is beheersmatig. Onder verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie en Veiligheid is de politie zelf verantwoordelijk voor het op orde houden van de kwantiteit en kwaliteit van personeel en kwaliteit van werkprocessen en kaderstellingen. Op de taken en activiteiten van het TOOI vindt binnen de beheerslijn van de politie al getrapte controle plaats door de operationeel leidinggevende van het TOOI, vervolgens de teamchef Inwinning en uiteindelijk het sectorhoofd DRIO.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 september 2023 Pagina 4 van 4

Extern toezicht De werkzaamheden van het TOOI zijn gericht op het domein openbare orde en vindt als gevolg daarvan plaats onder gezag van de burgemeester. Het is daarom belangrijk dat de burgemeester kennis heeft van de werkzaamheden van het TOOI en (daardoor) de invulling van de gezagsrol kan verstevigen. Inmiddels is er een regionale werkgroep in het leven geroepen die zich bezig houdt met de (landelijke en regionale) ontwikkelingen in relatie tot TOOI, onder leiding van de burgemeester van Diemen. In het eerste half jaar van 2023 zijn op regionaal niveau informatiesessies gehouden om met burgemeesters in gesprek te gaan over het TOOI en over de rol van het gezag daarbij. In het tweede half jaar van 2023 worden zowel op lokaal, regionaal als op landelijk niveau gesprekken gevoerd over het verstevigen van de invulling van het gezag op de huidige werkzaamheden van het TOOI. Hiertoe worden verschillende scenario’s uitgewerkt en bespreking vindt ook plaats in het LOVP. De gesprekken hierover zullen nog zeker dit jaar en de eerste helft van 2024 plaatsvinden. Ook op dit onderdeel vind ik het belangrijk uw raad te informeren dat ik – naast de betrokkenheid bij bovengenoemde gesprekken en in afwachting van de uitkomsten daarvan – nu mijn gezagsrol op het TOOI aan het verstevigen ben.

Voor de zomer heb ik een werkbezoek gebracht aan het TOOI en voortaan word ik periodiek geïnformeerd over de werkzaamheden van het TOOI. Indien die rapportages of andere signalen die mij bereiken daartoe aanleiding geven, zal ik in afwachting op landelijke maatregelen het toezicht en/of de aansturing lokaal op het TOOI intensiveren. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl