Raadsinformatiebrief---afdoening-motie-beweegcrisis_def.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 27 mei 2025 Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit Melanie van der Horst Verkeer & Openbare Ruimte, bestuurlijke.zaken.vor@amsterdam.nl Afdoening motie 566 van leden Moeskops, Asruf en IJmker inzake bewegingsarmoede en effecten van gratis OV en toezeggingen mogelijkheden verlagen reiskostenvergoeding voor scholieren en stand van zaken van veilige schoolomgevingen en schoolstraten

Geachte leden van de gemeenteraad, In de vergadering van de gemeenteraad van 13 november 2024 heeft uw raad bij de behandeling van het vaststellen van de begroting 2025 motie 566 van raadsleden Moeskops (D66), Asruf (PvdA) en IJmker (GroenLinks) aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om 1. De oorzaken en effecten van de bewegingscrisis van jonge Amsterdamse kinderen te presenteren aan de raad, en daarin mee te nemen hoe zij zich verplaatsen naar school en door de stad. 2. In 2026 te onderzoeken wat het effect van gratis OV voor kinderen is op het fiets- en loopgedrag van jonge kinderen en daarmee op het bewegen van deze kinderen. Op 10 december 2024 heb ik u al een stand van zaken gegeven in de raadsinformatiebrief die inging op motie 563 van leden Asruf (PvdA), IJmker (GroenLinks), Moeskops (D66), Koyuncu (DENK), Kabamba (Lijst Kabamba) en Ahmadi (De Vonk) inzake in 2026 een heel jaar gratis OV voor kinderen. Ik heb toen gemeld dat ik u spoedig zou informeren over de enquête onder gebruikers van de GVB Kids Vrij-actie in 2024 en toegezegd dat dit onderzoek in 2026 herhaald wordt. Graag deel ik hierbij de enquêteresultaten met u, evenals de evaluatie van de actie in 2024 opgesteld door GVB. Ook kom ik bij u terug op twee toezeggingen die ik heb gedaan in de commissievergadering MOW van 13 februari 2025. Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie:

Beweeggedrag kinderen 1. Kinderen in Amsterdam bewegen te weinig. Met name in Amsterdam Nieuw-West, Zuidoost en Noord zijn kinderen relatief weinig in beweging. Volgens de beweegrichtlijn moeten jonge kinderen per dag 1 uur matig intensief bewegen. Op dit moment voldoet nog maar 38% van de Amsterdamse kinderen van 4 tot 12 jaar hieraan. Uit onderzoek van het Mulier Instituut en RIVM blijkt dat actief vervoer naar school positief bijdraagt aan het beweeggedrag van kinderen. Gezien de positieve gezondheidseffecten van voldoende

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 mei 2025 Pagina 2 van 7

bewegen willen we als gemeente stimuleren dat kinderen fietsend of lopend naar school gaan. Hiervoor zetten we vanuit het programma fiets in op het stimuleren van fietsvaardigheden, fietsbezit en veilige fietsroutes. Oorzaken en effecten beweegcrisis De beweegcrisis is meervoudig: zitstimulerend gedrag, meer online tijdsbesteding, een maatschappij die steeds meer gericht is op gemak in plaats van inspanning, beschermend gedrag van ouders, verstedelijking en te weinig uitdagende speelplekken. Het gevolg daarvan is dat de motorische vaardigheden van kinderen achteruitgaan en overgewicht bij kinderen toeneemt. Zit-epidemie Jonge Amsterdammers zitten té veel en bewegen te weinig. De oorzaak van de huidige zit-epidemie is een samenleving die gebouwd is op zo min mogelijk bewegen en waarin we energie “verspillen” zo veel mogelijk vermijden. Technologische ontwikkelingen die op gemak mikken maken dat mogelijk. E-bikes, automatische stofzuigers, thuisbezorgen, alles wordt ingezet om zo min mogelijk energie te verbruiken. Volwassenen geven dit door aan de huidige generatie kinderen. Zelfs kinderen, bewegers bij uitstek, brengen tegenwoordig het grootste deel van de dag zittend door: 5 tot 12-jarigen zitten 7 uur per dag en 12 tot 17-jarigen bijna 10 uur.

Naast dat kinderen veel tijd zittend op school doorbrengen, vormen beeldschermpjes ook een risico voor hun gezondheid waardoor het welbevinden van kinderen en jongeren verslechterd. Er moet voorkomen worden dat een generatie opgroeit die korter in goede gezondheid leeft dan hun ouders en meer zorgkosten maakt. Tevens kan geconcludeerd worden dat juist Amsterdammers die weinig te besteden hebben het grootste risico lopen, maar gezondheid mag niet voorbehouden zijn aan mensen met een hoger inkomen. Aanpak stimuleren bewegen Om bovenstaande trends te doen keren heeft het college eerder al maatregelen genomen. Op 26 maart 2024 heeft het college u als raad geïnformeerd over de voortgang op bewegen. Hierin schetst het college de aanpak om bewegen op school te stimuleren, bijvoorbeeld op het gebied van motorische ontwikkeling, maar ook via de dynamische schooldag waarin zittend leren wordt onderbroken met beweegmomenten. Tevens geeft het college inzicht in de Impuls sporten en spelen in de openbare ruimte, waarbij het stimuleren van buitenspelen een grote rol speelt. In juni 2025 zal het college ook uitgebreid aandacht aan besteden aan de Nationale Buitenspeeldag. Voor bovenstaande onderdelen blijft het college zich onverminderd inzetten.

Verplaatsingen naar school Het CBS doet jaarlijks onderzoek naar de dagelijkse mobiliteit van de Nederlandse bevolking, onder wie kinderen vanaf 6 jaar. Hieruit blijkt dat het overgrote deel van de Amsterdamse kinderen in de leeftijd tussen 6 en 11 jaar lopend en fietsend naar school gaat. Gemiddeld 42 procent van de kinderen loopt naar school in 2022/2023 (Onderweg in Nederland, CBS), 39 procent fietst, 13 procent gaat met de auto en 6 procent gaat met het

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 mei 2025 Pagina 3 van 7

ov. In 2018/2019 kwam 34 procent van de kinderen lopend naar school, fietste 45 procent, kwam 15 procent met de auto en gebruikte 5 procent van de kinderen het ov. We zien dus dat het aantal leerlingen dat te voet naar school gaat is toegenomen en dat het fietsen naar school is afgenomen. Voor ov is geen significante verandering zichtbaar. Uit onderzoek uit 2006 van de gemeente Amsterdam (‘Tussen school en thuis’) blijkt dat ruim de helft van de Amsterdamse kinderen tussen 9 en 12 jaar gewoonlijk naar school loopt terwijl minder dan een kwart van de kinderen dagelijks fietst. Landelijk is dit beeld precies omgedraaid: meer dan de helft van de Nederlandse kinderen fietst elke dag naar school. De belangrijkste reden voor dit verschil is dat kinderen in de grote stad doorgaans dichter bij school wonen. Gemiddeld wonen basisschoolkinderen in Amsterdam 900 meter van hun school, terwijl dat voor heel Nederland 1.340 meter is. In een enquête van de gemeente Amsterdam (Evaluatie Pilot HiBike, 2023) op twee Amsterdamse basisscholen, in Nieuw-West en Zuidoost, zien we dat de meeste kinderen daar lopend naar school gaan (gemiddeld 3 dagen per week), gevolgd door fiets (gemiddeld 1 dag per week), gebracht per auto (gemiddeld 1 dag per week) en in de laatste plaats met het ov (gemiddeld 0,1 dag per week).

Effecten gratis ov op fiets- en loopgedrag 2. Dankzij motie 563 van uw raad om gratis ov mogelijk te maken in heel 2026, in aanvulling op amendement 615 accent ‘Gratis ov voor kinderen in 2025’, reizen Amsterdamse kinderen in de leeftijd van 4 t/m 11 jaar van de zomervakantie 2025 tot en met de kerstvakantie 2026 van 7.00 tot 21.00 uur gratis met het ov. We zijn daarbij benieuwd wat het effect gaat zijn op het fiets- en loopgedrag van deze kinderen en meer in het bijzonder op hun schoolgang nu het gratis reizen wordt uitgebreid naar de ochtendspits, conform de wens van uw raad. Om hier meer inzicht in te krijgen heeft de gemeente Amsterdam februari jl. een enquête uitgezet onder gebruikers van GVB Kids Vrij in de actieperiode in 2024: tussen 20 juli 2024 en 5 januari 2025. Amsterdamse kinderen konden in deze periode gratis reizen tussen 9.00 uur en 21.00 uur. Bijgaand vindt u de enquêteresultaten en graag neem ik u mee in de belangrijkste conclusies. In totaal is GVB Kids Vrij in 2024 voor ruim 18.000 kinderen aangevraagd, dit is 30 procent van alle Amsterdamse kinderen. In 2023 is het product voor bijna 17.000 kinderen aangevraagd. Ruim 9.000 gebruikers van GVB Kids Vrij gaven aan dat we hen mochten benaderen voor onderzoek. Uiteindelijk hebben 2.825 gebruikers de enquête ingevuld, waarmee het responspercentage uitkomt op 31 procent.

Daarmee krijgen we een goed beeld van de ervaringen van de gehele groep gebruikers. Uw raad beoogde met de maatregel gratis openbaar vervoer voor kinderen een bijdrage te leveren aan maatschappelijke participatie van kinderen en aan de leefbaarheid van de stad. Het enthousiasmeren van kinderen (en hun ouders) voor het openbaar vervoer moet

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 mei 2025 Pagina 4 van 7

ervoor zorgen dat zij in de toekomst ook vaker gebruik zullen maken van het ov. Frequenter gebruik door kinderen draagt bij aan hun educatieve en culturele ontwikkeling en verbindt hen met andere stadsdelen en bewoners. Uit de enquête komt het beeld dat we een breed publiek bereiken met GVB Kids Vrij, mooi verspreid over de stadsdelen en met een sterk bereik in Nieuw-West, Noord en Zuidoost geheel in lijn met het collegebeleid van ongelijk investeren in gelijke kansen. Een ruime meerderheid van de ouders en verzorgers geeft aan dat vanwege GVB Kids Vrij er door hun kind(eren) veel vaker (44%) of iets vaker (34%) met het openbaar vervoer is gereisd dan voorheen. Bij ouders/verzorgers met een Stadspas en/of praktisch opleidingsniveau is meer dan gemiddeld gebruikgemaakt van GVB Kids Vrij. Deze groep heeft het reisproduct ook vaak of regelmatig ingezet voor verschillende reisdoelen (uitje, sport/hobby, bezoek vrienden/familie, etc.). Dat is een mooi resultaat, waarmee het college ziet dat de maatregel bijdraagt aan de beoogde doelen van de raad. In de enquête hebben we ook uitgevraagd welk effect het gratis reizen met het ov had op andere vervoersmiddelen. Bij maar liefst 41 procent van de huishoudens is hierdoor minder vaak met de auto gereisd. Wel geeft 13 procent aan dat door het (extra) ovgebruik minder vaak is gelopen en 9 procent zegt minder te hebben gefietst.

Voor 38 procent had het reisproduct geen invloed op het gebruik van andere vervoersmiddelen. Als er vóór 9.00 uur gratis gereisd zou worden, zoals vanaf komende zomer het geval is, dan zouden met name kinderen in Zuidoost en Nieuw-West vaker met het ov naar school reizen, zo geven hun ouders/verzorgers in de enquête aan. Gezien de naoorlogse ruimtelijke structuur van deze stadsdelen, waar de afstanden doorgaans groter zijn, de bevolkingsdichtheid lager en goede metroverbindingen aanwezig zijn naar de rest van de stad, is dit goed te verklaren. Samenvattend concludeert het college dat de actie geslaagd is; door GVB Kids Vrij reizen kinderen vaker met het openbaar vervoer en neemt het autogebruik af. Dit vergroot niet alleen de leefwereld van kinderen maar draagt ook bij aan de doelstelling van de koersvisie Amsterdam maakt ruimte om ons duurzaam te verplaatsen door de stad. Tegelijkertijd laten de resultaten zien dat door Kids Vrij ook een groep kinderen minder is gaan lopen of fietsen. Het college vindt dan ook dat het gratis reisproduct hand in hand moet blijven gaan met stimuleringsbeleid om kinderen meer te laten bewegen. Nu zorgt reizen met het openbaar vervoer doorgaans voor veel stappen om van a naar b te komen. Zo is de gemiddelde loopafstand naar een ov-halte grofweg 250 meter in Amsterdam.

Kinderen die tijdens de actie meer hebben gereisd met het ov in plaats van de auto hebben dus per saldo meer gelopen. Niettemin blijft het college zich volop inzetten om lopen en fietsen onder kinderen, jongeren en ouders te blijven stimuleren. Dit doen we onder meer door het verbeteren van de fietscultuur onder Amsterdamse gezinnen die weinig of niet fietsen in stadsdelen met een lage fietsparticipatie. Daarnaast zetten we actief in op het toegankelijker en verkeersveiliger maken van de openbare ruimte en van schoolomgevingen, zodat kinderen zich comfortabel en veilig door de stad

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 mei 2025 Pagina 5 van 7

kunnen bewegen. Rapport op hoofdlijnen Aanvraagproces  De meerderheid van de ouders/verzorgers hebben het reisproduct aangevraagd via DigiD (57%). Bijna een derde (30%) deed dit via het burgerservicenummer (BSN).  De meeste gebruikers hebben geen problemen ondervonden bij hun aanvraag. Voor één op de 10 was dit wel het geval, omdat het kind nog geen DigiD had (39%), er een probleem/onduidelijkheid was met het aanvraagformulier (20%) of het kind nog geen persoonlijke OV-chipkaart had (12%). Met hulp is de aanvraag alsnog succesvol gedaan. Gebruik reisproduct  15 procent van de kinderen reisde dagelijks gratis, 31 procent van de kinderen reisde meerdere keren per week, 31 procent reisde meerdere keren per maand, 10 procent deed dit ongeveer één keer per maand en 9 procent reisde niet of minder vaak dan één keer per maand.  Tussen de leeftijden zijn geen grote verschillen. Wel reisden 11-jarigen bovengemiddeld vaak dagelijks (21%), terwijl 4-jarigen relatief vaker ongeveer één gratis reis per maand maakten.  Een ruime meerderheid van de ouders/verzorgers geeft aan dat vanwege GVB Kids Vrij er door hun kind(eren) veel vaker (44%) of iets vaker (34%) met het ov is gereisd.

Effect op lopen, fietsen, autogebruik, ov-gebruik  Gedurende GVB Kids Vrij gingen de meeste kinderen lopend naar school (28% dagelijks), gevolgd door fietsend (15% dagelijks), achterop de fiets (12% dagelijks), met het ov (12 % zonder GVB Kids Vrij) en gebracht met de auto (7%). Ondanks dat het reisproduct pas na 9.00u geldig was, geeft 16 procent aan dat er dagelijks met GVB Kids Vrij naar school is gereisd en 15 procent deed dit meerdere keren in de week.  Bij 41 procent van de huishoudens is er vanwege GVB Kids Vrij minder vaak met de auto gereisd. Door 13 procent is daardoor minder vaak gelopen en door 9 procent minder gefietst. 38 procent van de ouders/verzorgers geeft aan dat het geen effect heeft gehad op het gebruik van andere vervoersmiddelen.  Ruim een kwart (28%) van de kinderen blijft vaker met het ov reizen. De grootste groep (44%) geeft echter aan dat hun kinderen pas weer vaker met het ov gaan reizen wanneer dat weer gratis wordt. Reisdoel  Door een meerderheid van de kinderen is het gratis ov vaak of regelmatig gebruikt voor vrije tijdsdoeleinden of een uitje, gevolgd door sport en hobby en bezoek aan familie en vrienden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief



Datum 27 mei 2025 Pagina 6 van 7

Een vijfde (20%) gebruikte het gratis ov vaak om van of naar school te gaan, terwijl de helft (49%) dit juist nooit deed.

Achtergronden gebruikers  Nieuw-West, Noord, Oost en Zuidoost zijn de stadsdelen met de meeste respondenten, waar we uit afleiden dat de actie hier een goed bereik heeft. Kinderen in Nieuw-West, Zuidoost en Noord hebben ook het vaakst gratis gereisd met het ov. Dat is een mooi resultaat, passend bij de opgave om gelijke kansen te creëren voor bewoners in deze stadsdelen.  29 procent van de respondenten heeft een Stadspas. Zoals eerder aan u toegezegd zal dit onderzoek onder gebruikers in 2026 herhaald worden. Verder deel ik hierbij ook de evaluatie van de Kidsvrij-actie van 2024 door GVB met u. Deze vindt u in de bijlage.

Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld.

Tot slot heb ik in de vergadering van de commissie MOW van 13 februari 2025 toegezegd terug te komen op het verzoek van raadslid Koppejan omtrent de reiskostenvergoeding aan scholieren en de vraag van raadslid Bobeldijk over veilige schoolomgevingen. Graag informeer ik u in deze brief. Aanpassen afstand reiskostenvergoeding scholieren Op verzoek van lid Koppejan (CDA) heb ik toegezegd na te gaan of de afstand voor de reiskostenvergoeding voor middelbare scholieren omlaag kan. Lid Koppejan gaf aan geen voorstander te zijn van gratis ov voor kinderen, omdat fietsen meer gestimuleerd zou moeten worden; onder meer met de armoederegeling reiskostenvergoeding voor scholieren. Met deze regeling hebben scholieren uit minimagezinnen die meer dan 9 kilometer van school af wonen en per fiets of ov naar school reizen recht op een vergoeding van 250 euro per schooljaar. Per februari 2024 is de reisafstand voor deze regeling vastgesteld op 9 kilometer. Voor die tijd was de reisafstand 3 OV-zones, wat neerkwam op een afstand van 5 tot 15 kilometer. De reisafstand is aangepast vanwege de afschaffing van de OV-zones en de bijbehorende rekentool van GVB. Uit een steekproef bleek dat het aantal gebruikers van de regeling ongeveer gelijk zou blijven bij een reisafstand van 9 kilometer.

Uit de Brede monitor armoederegelingen (tot en met augustus 2024) blijkt dat het aantal gebruikers in schooljaar 2023/2024 iets lager was dan 2022/2023. In schooljaar 2024/2025 zijn extra bereikacties opgezet om meer leerlingen te bereiken in gebieden waar het gebruik van de regeling lager was dan verwacht. De effecten hiervan monitoren we momenteel. Een aanpassing van de reisafstand betekent dat meer scholieren recht zouden hebben op de regeling en dat de regeling meer gaat kosten. Op dit moment is hiervoor geen dekking beschikbaar. De Brede monitor armoederegelingen is op 7 mei 2025 besproken in de raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 mei 2025 Pagina 7 van 7

Stand van zaken veilige schoolomgevingen Tot slot heb ik op verzoek van lid Bobeldijk (SP) toegezegd u te informeren over de laatste stand van zaken rond veilige schoolomgevingen en schoolstraten in relatie tot ouders die kinderen met de auto naar school brengen. Hier kom ik bij de Monitor Uitvoeringsplan 2024 ‘Verkeersveiligheid, lopen en fietsen’ op terug, die medio dit jaar verschijnt. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd voor dit moment. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit

Bijlagen 1. Motie 566 van leden Moeskops, Asruf en IJmker inzake bewegingsarmoede en effecten van gratis OV 2. Enquêteonderzoek GVB Kids Vrij 2024 3. Evaluatie GVB Kids Vrij door GVB

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl