Raadsinformatiebrief afdoening-motie-385 Hofland en introductie vergissen is menselijk

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan:

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

Juridische Zaken Femke Halsema DJZ, m.houben@amsterdam.nl Afdoening motie 385 van het lid Hofland van D66 en introductie Vergissen is menselijk

Geachte leden van de gemeenteraad, In de vergadering van de gemeenteraad van 13 november 2024 heeft uw raad bij de behandeling van de begroting 2025 motie 385 van raadslid Hofland van D66 aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om: 1. In kaart te brengen of het nieuwe wetsvoorstel Handhaving sociale zekerheid meer ruimte biedt om af te zien van het opleggen van sancties; 2. Die nieuwe ruimte te benutten door mensen het recht te geven op een fout; 3. In kaart te brengen bij welke sancties de gemeente nog meer het recht op een fout wil toepassen maar daarin wordt belemmerd door rigide wetgeving; 4. De rijksoverheid deze sancties voor te leggen met het verzoek daadwerkelijk gevolg te geven aan het voornemen om burgers het recht op een vergissing te geven. Er is de nodige tijd gemoeid geweest met het uitvoeren van deze motie. Tijd die niet alleen nodig was voor de beantwoording van de gestelde vragen, maar tijd die ook nodig was voor het adresseren van de achter de motie schuilgaande diepere vraag naar de relatie tussen burger en overheid. Het college komt hier nog op terug. Het college geeft om te beginnen als volgt uitvoering aan de motie: 1. Het wetsvoorstel Handhaving sociale zekerheid is op 21 februari 2025 naar de Raad van State gestuurd voor advies. Het college volgt de voortgang van het wetsvoorstel nauwgezet.

Als het wetsvoorstel door beide kamers der Staten-Generaal wordt aangenomen, biedt het de gemeente meer mogelijkheden om een passende reactie te bepalen bij schending van de inlichtingenplicht in de Participatiewet (artikel 17). Dit betekent dat de gemeente meer beleidsvrijheid krijgt om maatwerk toe te passen in dergelijke situaties. 2. Als het wetsvoorstel wordt aangenomen kan het college meer naar eigen inzicht bepalen of een sanctie in een bepaalde situatie passend is. Dit biedt ruimte om eigen beleid te voeren bij het herstellen van fouten. Onder de huidige wet- en regelgeving is die ruimte beperkt. Toch heeft de gemeente Amsterdam al stappen gezet door het invoeren van het

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 mei 2025 Pagina 2 van 4

Amsterdams fraudebegrip. Hierbij wordt alleen geconcludeerd tot schending van de inlichtingenplicht als er sprake is van een bewuste overtreding (zie ook de raadsbrief van 16 juli 2024). Dit beleid maakt het mogelijk om meer rekening te houden met de persoonlijke omstandigheden van burgers die niet tijdig of volledig aan hun inlichtingenplicht hebben voldaan. Als het wetsvoorstel in werking treedt krijgt de gemeente meer ruimte om de menselijke maat te hanteren bij schendingen van de inlichtingenplicht en kan een zelfstandig door burgers in te roepen recht op herstel van een fouten geïntroduceerd worden binnen het sociaal domein. 3. In het kader van het derde punt is een inventarisatie gedaan bij de directies die sancties kunnen opleggen, te weten Subsidie, Inkoop en Juridisch Bureau Sociaal (SIS), Vergunningen, Handhaving en Toezicht (VTH), Openbare Orde en Veiligheid (OOV), Parkeren, Wonen, Toezicht en Handhaving Openbare Ruimte (THOR) en Belastingen. Uit deze inventarisatie blijkt dat er geen rigide wetgeving is die de gemeente belemmert om herstel van fouten toe te passen. Binnen de gemeente wordt op verschillende manieren rekening gehouden met burgers die een fout maken. In vrijwel al het handhavingsbeleid wordt eerste een waarschuwing gegeven voordat er een sanctie wordt opgelegd. Handhaving vanuit de gemeente is naar haar aard gericht op herstel en niet op bestraffing.

Uitzonderingen daarop zijn de bestuurlijke boetes, die bijvoorbeeld opgelegd worden bij overtredingen van de Huisvestingsverordening, de Afvalstoffenverordening (afval buiten container plaatsen) of het drinken van alcohol in gebieden waar dat niet is toegestaan. Maar ook bij deze overtredingen is er geen verplichting om in alle gevallen een boete op te leggen en kan daar ook vanaf gezien worden. 4. De inventarisatie heeft geen aanvullende knelpunten opgeleverd, afgezien van de al bekende strikte regelgeving binnen het sociaal domein. Er is geen sprake van rigide landelijke regelgeving die het herstel van fouten door burgers in de weg staat. Dit bevestigt dat de gemeente in veel gevallen al ruimte heeft om maatwerk toe te passen en herstelgericht te werken. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. Vergissen is menselijk – rechtvaardigheid de regel Het college hecht er echter aan hier geen punt te zetten, maar verder te kijken. Het beginsel dat mensen zich mogen vergissen zonder daarop direct te worden afgerekend, is voor het college een wezenlijk onderdeel van de vertrouwensband tussen burger en overheid. Dit beginsel vormt de leidraad voor al het handelen van het college. In september heeft een gesprekstafel plaatsgevonden met experts uit het veld, het betrokken raadslid en verschillende directeuren.

Tijdens deze bijeenkomst is besproken hoe het uitgangspunt dat 'vergissen menselijk is' zodanig kan worden vastgelegd dat burgers hier daadwerkelijk baat bij hebben en niet afhankelijk zijn van de welwillendheid van de ambtenaar die zij toevallig treffen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 mei 2025 Pagina 3 van 4

De uitkomst van deze gesprekstafel, aangevuld met een nadere uitwerking door de directie Juridische Zaken, is dat het college voornemens is om het uitgangspunt dat 'vergissen menselijk is' te verankeren als fundament van alle regelgeving, inclusief beleidsregels, die door de gemeente wordt opgesteld. Het uitgangspunt richt zich op twee hoofdthema's in regelgeving. Ten eerste dient in regelingen over aanvragen of andere administratieve procedures terug te komen dat onopzettelijke vergissingen niet mogen leiden tot onevenredige, onomkeerbare nadelige gevolgen voor de burger. Ten tweede worden regelingen op het gebied van handhaving of het incasseren van schulden of boetes voorzien van een vergelijkbare bepaling. Dit wordt concreet gemaakt door het uitgangspunt op te nemen in de Aanwijzingen voor de regelgeving Amsterdam (ArA). Hiermee wordt zeker gesteld dat nieuwe regelingen dit uitgangspunt respecteren. Daarnaast worden bestaande regelingen onder de loep genomen en waar nodig aanpassingen gedaan zodat die regelingen het uitgangspunt dat 'vergissen menselijk is' – en de manier waarop burgers daar een beroep op kunnen doen – tot uiting brengen. Als verankering van het uitgangspunt in regelingen niet goed mogelijk is, bijvoorbeeld omdat alleen rijksregelgeving wordt uitgevoerd, worden soortgelijke bepalingen zoveel mogelijk opgenomen in interne werkinstructies.

Om het bovenstaande gemeentebreed te kunnen implementeren is een stuurgroep onder leiding van de gemeentesecretaris ingesteld De kern van deze stuurgroep bestaat uit een aantal leden van de eerdergenoemde gesprekstafel, die in driemaandelijkse rondes op basis van inventarisatie van regelingen een voorstel aan de burgemeester doet tot vaststelling van aangepast beleid en monitoring van de beleidsaanpassingen. Uiteraard in nauwe samenwerking met de betrokken directies en met ondersteuning van de directie Juridische Zaken en het Juridisch Bureau. Het college zal uw raad medio 2026 informeren over de voortgang van dit project. Voor het eerste kwartaal laat de stuurgroep zich ondersteunen door de Bruggenbouwers (Jaap Romme en Kustaw Bessems). Het college blijft zich ervan bewust dat in sommige gevallen een directe interventie noodzakelijk kan zijn, zelfs als een vergissing onbedoeld of onbewust is gemaakt. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer het algemeen belang dat met de geschonden regel gediend is, of de belangen van derden die de geschonden regel beoogt te beschermen, in het geding zijn. Te denken valt aan het slopen van een asbesthoudend bouwwerk of het sluiten van een woning die als drugslab heeft gefunctioneerd buiten medeweten van de eigenaar. Maar ook in dergelijke gevallen zal het college zijn maatschappelijke taak zorgvuldig uitvoeren.

Het college is ervan overtuigd dat deze werkwijze burgers een op hun specifieke situatie toegesneden middel biedt, waarmee zij geen onevenredig nadelige gevolgen van vergissingen zullen ondervinden. Tegelijkertijd wordt hiermee voorkomen dat een generiek afdwingbaar 'vergisrecht' wordt geïntroduceerd, wat zou kunnen leiden tot verdere juridisering van de relatie tussen burger en gemeente. Het college verwacht hiermee recht te hebben gedaan aan de strekking van de motie van het lid Hofland.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 mei 2025 Pagina 4 van 4

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl